Woensdag 05/10/2022

AchtergrondMobiliteit

PS-voorzitter wil gratis openbaar vervoer, maar ‘wat heb je aan een gratis trein die niet rijdt?’

Moeten we alle openbaar vervoer gratis maken, zoals PS-voorzitter Paul Magnette bepleit?  Beeld Photonews
Moeten we alle openbaar vervoer gratis maken, zoals PS-voorzitter Paul Magnette bepleit?Beeld Photonews

PS-voorzitter Paul Magnette pleit ervoor openbaar vervoer volledig gratis te maken, de trein incluis. Maar nog los van het financiële plaatje, is dit wel de beste manier om meer mensen uit de auto te krijgen?

Dieter De Cleene

Met de klimaatcrisis is er volgens Paul Magnette een “elektroshock” nodig, zegt hij in Le Soir. Daarom wil de PS-voorzitter het openbaar vervoer volledig gratis maken, ook de NMBS. De trein gratis maken zou volgens Magnette 700 miljoen euro per jaar kosten, het bedrag dat de spoormaatschappij nu uit ticketverkoop haalt. Zijn liberale coalitiepartners schoten het idee al af.

Wereldwijd experimenteerde een honderdtal doorgaans kleine steden al met gratis openbaar vervoer. In eigen land introduceerde toenmalig burgemeester en wijlen Steve Stevaert (sp.a) in 1997 gratis openbaar vervoer in Hasselt, een systeem dat in 2013 wegens besparingen werd afgevoerd. Luxemburg maakte op 1 maart 2020 als eerste land(je) alle openbaar vervoer gratis, maar de impact van de coronacrisis op mobiliteit maakt een goede evaluatie tot dusver onmogelijk.

Meer mensen op de bus

Willy Miermans, emeritus hoogleraar aan het Instituut voor Mobiliteit aan de UHasselt, bestudeerde destijds het Hasseltse experiment. Dat leidde tot meer mensen op de bus, maar slechts ongeveer één op zeven was een voormalig automobilist. Verder ging het om mensen die anders niet naar Hasselt zouden zijn gekomen, mensen die al de bus namen, ex-fietsers en ex-voetgangers. “Het haalde dus maar een beperkt aantal mensen uit de auto”, besluit Miermans.

Dat komt wellicht doordat de auto destijds nog te veel koning was. “Je hebt honing én azijn nodig”, zegt Miermans. “Hasselt zette enkel in op honing. Je kon nog altijd gratis vlak bij de Grote Markt parkeren.”

Ook mobiliteitsexpert Dirk Lauwers (UAntwerpen) wijst op het belang van de stok, naast de gratis wortel. “Maatregelen zoals rekeningrijden en steden minder aantrekkelijk maken voor autoverkeer zijn effectiever dan gratis openbaar vervoer, dat slechts tot een beperkte verschuiving leidt.”

Voorspelbare reactie

Het voorstel van Magnette roept de voorspelbare reactie op van wie dat gaat betalen. Een legitieme vraag, vindt Kris Peeters, lector Verkeerskunde aan Hogeschool PXL, maar dan moeten we wel consequent zijn. “We betalen ook allemaal mee aan salariswagens, bewonerskaarten, laadpalen en extra weginfrastructuur. Die perverse prikkels die autogebruik aanmoedigen moeten we aanpakken. Openbaar vervoer gratis maken is een gemakkelijkheidsoplossing.”

null Beeld Wouter Van Vooren
Beeld Wouter Van Vooren

Mobiliteitsexpert Yves Molenbruch (VUB) wijst erop dat Magnette de werkelijke kost onderschat. “Hij gaat ervan uit dat we enkel de 700 miljoen die de NMBS nu uit tickets haalt, moeten bijpassen. Maar als meer mensen de trein gebruiken, zal de kost hoger liggen. Rond Brussel zit de NMBS tegen de maximumcapaciteit aan. Meer reizigers betekent investeren in infrastructuur, materiaal en personeel. Dat moet je doen vóór je meer mensen in de trein lokt, niet omgekeerd.”

Waar voor je geld

Alle experts wijzen op het belang van kwaliteit. “Het is belangrijker de kwaliteit te verbeteren dan openbaar vervoer volledig gratis te maken”, zegt Lauwers.

Miermans kijkt naar Zwitserland. “Het openbaar vervoer is er van goede kwaliteit voor een lage prijs. Het is gebruiksvriendelijk, met één ticket voor trein, metro, tram en bus. De ochtendspits in steden als Zürich en Basel verloopt voor bijna zeventig procent met publiek transport. Met slecht, maar gratis openbaar vervoer verleid je weinig mensen.”

“Specifieke doelgroepen voor wie de prijs een hindernis is, kan je bereiken met gericht beleid”, zegt Peeters. “Mensen zijn bereid voor openbaar vervoer te betalen, als ze waar voor hun geld krijgen. Dat zie je onder meer in Brussel. Maar in Vlaanderen is de kwaliteit ondermaats. Vooral delen van Limburg en West-Vlaanderen worden slecht bediend. En zelfs vanuit een centrumstad als Antwerpen rijdt de laatste trein zo vroeg dat je na een culturele activiteit niet meer thuis raakt. Wat heb je aan een gratis trein die niet rijdt?”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234