Zondag 16/06/2019

strijd tegen IS

Propagandamachine IS lijkt nauwelijks nog te draaien

Een IS-strijder geeft een bal aan kinderen tijdens een evenement in Tel Abyad in Syrië. De foto is vrijgegeven door een website met IS- sympathieën en geverifieerd door persbureau AP. Beeld AP

De geoliede propagandamachine van terreurgroep Islamitische Staat (IS), die de afgelopen jaren meer dan 30.000 buitenlandse strijders naar Irak en Syrië heeft gelokt, komt steeds meer tot stilstand. De hoeveelheid content die door IS wordt verspreid, is sinds het hoogtepunt in de zomer van 2015 met zeker driekwart gedaald. Dit stellen prominente terreurexperts in recente publicaties en interviews met de Nederlandse Volkskrant.

De daling is een direct gevolg van de militaire verliezen die IS afgelopen maanden moest incasseren. Nu de terreurgroep ook zijn twee laatste bolwerken, het Syrische Raqqa en het Irakese Mosul, kwijt dreigt te raken, kan het utopische beeld van een goed functionerende staat niet meer aan zijn achterban worden verkocht. Video's en foto's van markten waar volop handel wordt gedreven, inwoners die in groten getale luisteren naar de preken van IS-militanten en kinderen die schaterlachend in een rivier zwemmen, worden nauwelijks nog verspreid. In plaats daarvan krijgt de propaganda van IS een steeds militaristischer karakter.

Aantrekkingskracht

"Daarmee beweegt IS zich in de richting van al-Qaida", zegt Joas Wagemakers, als islamoloog verbonden aan de Universiteit Utrecht. "Het profileert zich als internationale terreurorganisatie en minder als goed opgebouwde en uitbreidende staat." Volgens de Amerikaanse terreurdeskundige J.M. Berger van het International Centre for Counter-Terrorism in Den Haag is het vermogen van IS om te regeren "vooral symbolisch geworden". "De aantrekkingskracht van het kalifaat is drastisch afgenomen. Dat zie je ook terug in het aantal buitenlanders dat naar het gebied afreist."

In zijn bloeiperiode in augustus 2015 bracht IS meer dan 700 berichten naar buiten via zijn officiële mediakanalen. Een jaar later, nadat IS door talrijke luchtaanvallen zeker 16 procent van zijn grondgebied kwijtgeraakte, waren dit er nog maar 194. Dat blijkt uit een vorig jaar oktober gepubliceerd rapport van het Combating Terrorism Center (CTC) in West Point. In diezelfde periode nam het aantal gemilitariseerde propagandaberichten met 70 procent toe.

Een beeld uit een propagandafilmpje met Abdelhamid Abaaoud, die deelnam aan de aanslagen in Parijs. Beeld Photo News

Volgens Daniel Milton, auteur van het CTC-rapport, probeert IS met video's van gevechtsoperaties en geavanceerde dronebeelden krampachtig vast te houden aan het beeld dat het een competente strijdmacht is. "In werkelijkheid staat IS militair enorm onder druk. Dat betekent dat de groep minder tijd, ruimte en geld heeft om zijn media-operaties voort te zetten. Sommige prominente mediafiguren zijn bovendien bij gevechtsoperaties om het leven gekomen."

Berger voegt hieraan toe dat sociale mediabedrijven agressiever zijn geworden in het opschorten van IS-accounts die propaganda verspreiden. "Het is daarom steeds lastiger voor de terreurgroep om een publiek buiten zijn territorium te bereiken."

Nieuwe glossy

Ondanks de moeilijke positie waarin IS verkeert, blijft de groep zijn propagandamachine zo goed als mogelijk aanslingeren. Volgens een berekening van terreurdeskundige Charlie Winter, verbonden aan The International Centre for the Study of Radicalisation (ICSR) in Londen, verspreidde de groep tussen januari en februari van dit jaar 570 publicaties. Zeker 93 procent daarvan is gericht op militaire operaties in Syrië en Irak. Andere landen waar IS een invloedsfeer heeft, zoals Nigeria, Egypte, Somalië, Jemen en Afghanistan, maken nauwelijks deel uit van de propaganda. "De focus ligt voornamelijk op de verdediging van de Iraakse stad Mosul en de Syrische stad al-Bab", schrijft Winter in een publicatie voor ICSR. "De groep kan het zich niet veroorloven om machteloos over te komen op deze belangrijke strijdvelden."

Vorig jaar oktober verloor IS al de symbolische Syrische stad Dabiq, waar volgens een islamitische voorspelling de eindstrijd met het Westen plaats zal vinden. De terreurgroep vernoemde zijn in 2014 opgerichte glossy naar deze stad, maar sinds juli vorig jaar wordt het maandblad niet meer uitgegeven. In plaats daarvan heeft IS een nieuwe glossy in het leven geroepen: Rumiyah (Rome). "Een veilige keuze", zegt Wagemakers van de Universiteit Utrecht. "Nu IS zijn ideaal over de strijd in Dabiq moet nuanceren, gaat het voor een stad waar de komende jaren waarschijnlijk geen verschuivingen zullen plaatsvinden."

Kans op 'lone wolves'

Dabiq richtte zich in zijn laatste uitgaven sterk op de in het Westen woonachtige achterban van IS, Rumiyah zet deze trend voort. "We zien dat IS in zijn propaganda steeds meer de nadruk legt op het uitvoeren van aanslagen op andere plekken in de wereld", zegt Milton. "Hiermee wordt de jihad uit de naam van de groep verder gedecentraliseerd."

De oproep om aanslagen in het buitenland te plegen is niet nieuw: de vorig jaar gedode IS-woordvoerder al-Adnani riep in september 2014 IS-sympathisanten in het Westen middels een audioboodschap op aanslagen te plegen op ongelovigen. "Sla hun hoofd in met een steen, slacht hen af met een mes, of rijd over hen heen met je auto", luidde zijn advies.

De aanslagen in Parijs, Brussel, Nice en vorige maand in Londen worden direct in verband gebracht met deze oproep. Nu IS steeds meer terrein verliest en strijders gedesillusioneerd terugkeren, neemt de kans op dit soort 'lone wolves-acties' volgens de experts toe. IS zal zijn propaganda hierop blijven toespitsen en maakt bovendien handig gebruik van het anti-islamdebat dat met de opkomst van populistische politici in Europa en Amerika steeds feller wordt gevoerd. "Islamofobie en discriminatie zijn factoren die door IS worden gebruikt om zijn achterban aan te sporen te kiezen voor hun islamitische identiteit", zegt Wagemakers.

De experts zijn het erover eens dat de propaganda van IS nog jaren, misschien wel decennia, een inspiratiebron kan zijn voor terroristen. Ook als de groep is verdreven uit Raqqa en Mosul. Wagemakers: "Een ideologie kun je niet zomaar doodmaken. Dat heeft de geschiedenis wel uitgewezen. In 1924 werd het kalifaat afgeschaft, een traumatische ervaring voor veel moslims. Negentig jaar later werd het kalifaat opnieuw opgericht. Een ideologie kan in slaap worden gesust, maar in een tijd waarin alles wordt gedocumenteerd en met de invloed van sociale media zal dit niet snel meer gebeuren."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden