Vrijdag 02/12/2022

Project: hotel. Eigenaar: Kenenisa Bekele

Kenenisa Bekele is niet vies van geld. Geen schande natuurlijk, maar de hardloper uit Ethiopië gaat ver voor de dollars. Neem de Zevenheuvelenloop in Nijmegen, afgelopen november. De wedstrijd vierde zijn 25ste editie en wilde graag een wereldrecordje om dat in de verf te zetten. Bekele moest daarvoor zorgen. Manager Jos Hermens regelde de tweede hoogste startpremie in de geschiedenis van de Nederlandse atletiek: 150.000 euro.

‘Ik beslis’

Maar Bekele had een probleempje: hij was geblesseerd. De enkel speelde op, de oorzaak was onduidelijk. De kinesist vreesde voor een stressfactuur. Manager Hermens smeekte Bekele om vooral niet te starten, maar hij deed het toch. “Anderen adviseren, ik beslis”, aldus Bekele. Tien kilometer lang ging het goed. Daarna begon de driedubbele olympische kampioen te trekkebenen. Hij jogde de laatste vijf kilometer richting meet. De aankomst halen was een voorwaarde voor het startgeld, vandaar. Bekele haalde de finish, zonder record, met een kapotte voet. Een stressfractuur type ‘haarscheurtje’, was de diagnose. Om maar te bewijzen: Bekele is wel bereid om af te zien voor zijn centen. Niet zelden tot grote frustratie van zijn manager. “Kenenisa loopt constant over geld te zeiken”, zei Hermens in 2004. Bekele is vandaag multimiljonair, volledig naar het het voorbeeld van mentor Haile Gebreselassie, de eerste Ethiopische kampioen die erin slaagde om zijn vergaarde prijzengeld duurzaam te investeren. Gebreselassie is momenteel de trotse eigenaar van een sportcentrum en bioscoop, een vijfsterrenhotel en uitgebreide portfolio aan vastgoed in Addis Abeba. Geslaagd in de atletiek en geslaagd in het leven. Bekele volgt dat voorbeeld. Een bouwwerf hartje hoofdstad draagt momenteel een duidelijk aankondiging: ‘Project: hotel. Eigenaar: Kenenisa Bekele'. Niet dat de twee marathonkampioenen woekeraars zijn. Bekele is dat iets meer dan Gebreselassie, maar naast investeerders zijn ze beiden ook patriot, weldoener en af en toe zelfs wereldverbeteraar. Bekele verbond er zich onlangs nog toe om een ‘state of the art’ atletiekcomplex net buiten Addis Abeba op te richten. Niet voor zijn persoonlijke portemonnee, wel om de wereldvedetten van de internationale atletiek naar Ethiopië te halen. Kostprijs: tien miljoen dollar. Een hele landing langeafstandstoppers zijn vandaag in Ethiopië voorbeeld en inspiratiebron voor de jeugd, Bekele voor de jongens, Tirunesh Dibaba voor de meisjes. Atletiek als opstapje op de sociale ladder.

Tragische kampioenen

Dat beeld is nieuw, want voorheen waren Ethiopische atleten vooral tragische figuren. Net zo goed populair en alom geroemd, maar vaak speelballen in een bijzonder instabiel politiek landschap. Neem Abebe Bikila, in 1960 de allereerste Ethiopische olympische kampioen. De man bovendien aan wie Bekele en Gebreselassie voor eeuwig schatplichtig zijn, want het is hij die Afrika op de kaart zette. “Voorheen waren er geen lopers in Afrika, zegt Gebre, “of toch geen lopers die Europa kende.” Bikila gaf Ethiopië een gezicht. En dat was precies wat toenmalig keizer Haile Selassie hem had opgedragen. De overwinning in de marathon was een prestigeproject geweest voor de keizer. En geen investering was gek genoeg. Bikila kreeg met de Zweed Onni Niskanen een personal trainer toegewezen en het parcours van de olympische marathon werd nagenoeg integraal nagebouwd in het thuisland. De overwinning van Bikila moest tenslotte ook een politiek statement zijn. Want de Spelen van 1960 vonden plaats in Rome. En Italië was natuurlijk het land dat tot twee keer toe probeerde om Ethiopië te koloniseren, zonder daar ooit helemaal in te slagen. Bikila was een marionet in de ultieme wraakoefening op de bezetter van weleer. In die mate zelfs dat vooraf was vastgelegd waar hij zou demarreren. Bikila, en met hem heel Ethiopië, zou zijn suprematie demonstreren nabij de Obelisk van Axum, een Ethiopisch monument dat in 1937 was weggehaald door Italiaanse troepen. Selassie had een schitterend van symbolen doordrongen scenario bedacht. En het mooie voor hem was: het kwam nog uit ook.Bikila demarreerde zoals afgesproken bij de Obelisk van Axum. Hij won en werd een volksheld. Maar dat bleek geen ongevaarlijke status. Kort na de Spelen pleegde Generaal Mengistu Neway een staatsgreep tegen Haile Selassie. Bikila werd door de opstandelingen gedwongen partij de kiezen tegen de keizer. De coup mislukte en alle betrokkenen werden opgeknoopt. Bikila werd gespaard omwille van zijn verdiensten voor het vaderland.In Tokyo zou hij een olympiade later opnieuw de beste zijn, nadat hij veertig dagen voordien nog was geopereerd aan de blinde darm. Maar rijk werd de dubbele olympische kampioen daar niet van; zijn verdiensten vloeiden terug richting staatskas. Wat hij wel kreeg van de keizer was andermaal een promotie en eigen wagen: een witte volkswagen Kever. Het is met die wagen dat het verhaal van Bikila helemaal een dramatische wending krijgt. 1969 is voor Ethiopië het zoveelste jaar van sociale onrust. Bikila zit achter het stuur van zijn Kevertje wanneer hij moet uitwijken voor een groep prostesterende studenten. Hij verliest de controle over het stuur en belandt in een gracht. In het ziekenhuis blijkt dat hij verlamd blijft vanaf het middel. Droevig, maar Bikila verliest er zijn humeur niet bij. “Ik word olympisch kampioen op de marathon voor rolstoelatleten.” Ook dat mocht niet zijn: Bikila overlijdt vier jaar later aan een hersenbloeding.

Mamo Wolde

Zijn verhaal is lange tijd exemplarisch voor dat van Ethiopische kampioenen. Want de generaties na hem vergaat het niet veel beter. Mamo Wolde was olympisch kampioen van Mexico in 1968 en ook hij kreeg de gevaarlijke status van nationale held. Het gaat goed tot september ‘92. Dan wordt Wolde opgepakt in zijn huis. Een onderkomen dat hij nota bene van de overheid had gekregen omwille van zijn verdiensten voor het vaderland. De aanklacht luidt: moord. In de bloedige nasleep van de dictatuur van Mengistu Haile Mariam zou Wolde een jongen hebben neergeschoten. Negen jaar spendeert Wolde in de gevangenis van Addis Abebe. Wanneer hij eindelijk vrijkomt, is de olympiër zeer verzwakt. Hij overlijdt drie maanden later. Ook Miruts Yifter hoort in het rijtje: nationale held na een dubbele olympische titel in Moskou, hij kreeg een auto en een villa van de overheid, maar vandaag is hij op de vlucht voor diezelfde gulle schenkers. Hij kreeg politiek asiel in Canada en leeft daar vandaag gescheiden van vrouw en kinderen. Zijn misdaad: niet meegaan in de etnische discriminatie van eerste minister Meles Zenawi. Het probleem van de voorgangers van Gebreselassie en Bekele is dat ze stuk voor stuk afhankelijk waren van hun keizer. Zonder overheidsgeld was een carrière in de atletiek niet mogelijk. Vandaag kan dat wel, en dat heeft alles te maken met de EAF, de Ethiopische atletiekfederatie. Die opereert helemaal autonoom. EAF is vandaag de meest efficiënt bestuurde sportorganisatie van Ethiopië. Het budget steeg de voorbije zes jaar van vijhonderd euro naar twee miljoen euro. Met dank aan de IAAF, de Internationale Atletiekfederatie én hoofdsponsor Adidas. Bekele staat vandaag ver van de politiek van het thuisland. Winnen doet hij voorlopig wel - op Nikeschoenen. Die betalen meer.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234