Zaterdag 22/02/2020

'Progress' in een notendop

Architectuur gaat over stabiliteit en betrouwbaarheid. Een tekstje van Philip K. Dick bij de ingang van de expositie Progress vertelt over het even ontembare verlangen naar verandering en vernieuwing, ten koste van het bestaande. Wie niet verandert, gaat dood, stelt Dick. Het motto is OMA op het lijf geschreven. Al beseffen ze dat bewaren soms belangrijk is, in een project als Cronocaos tonen ze aan dat onberedeneerd bewaren van alles en nog wat tot verstarring leidt. De rage van het bewaren dient een conservatieve agenda die wil afrekenen met het utopische moment in de architectuur.

Weinig mooie plaatjes zijn er te zien in Progress. Met opzet, verduidelijkt de tekst op het introductiepaneel. De tentoonstelling is een verzameling van 'bewijsstukken'. Die illustreren het proces, hoe een ontwerp zijn vorm en verantwoording krijgt. De tentoonstelling wil niet verbluffen of verleiden, maar de bezoeker voor zichzelf laten denken. Maarten Gielen van Rotor merkt op: "Af en toe gaven we onze interpretatie van een werk. Meer dan eens was het dan van: 'Maar daar gaat dit helemaal niet over!'" Waarop Reinier De Graaf van OMA: "Maar dat betekent niet dat ze verkeerd zou zijn. Dat is gewoon een democratisch gegeven: een gebouw wordt dingen toegedicht door bezoekers en gebruikers die wij er niet per se in wilden leggen."

Verzamelwoede

Het eerste zaaltje van de tentoonstelling is nagenoeg leeg, op een hoektafeltje na, waarop twee netjes genummerde witte blokjes uit het OMA-archief prijken. Alleen weet niemand nog wat ze voorstellen. Tegen de wand een brief van Koolhaas waarin hij er bij alle medewerkers op aandringt al hun activiteiten uitputtend te documenteren en te archiveren. Het blijkt moeilijker dan gedacht.

Mis ook het kleine kamertje onder de trap naar de etage in de exporuimte niet. De wanden en het plafond van 'The secret room' zijn overwoekerd met brieven, rekeningen, schetsen, technische tekeningen en wat er verder nog allemaal op één maand tijd geproduceerd werd in de vier vestigingen van OMA. Een kat vindt er haar jongen niet in terug. Een pakkend beeld van het hectische leven op dit kantoor.

Obsessies

OMA heeft talloze stokpaardjes. Eén ervan is het streven naar onmogelijke structuren. In vele van hun gebouwen zie je de structuur door de wanden van ruimtes heen priemen. 'Leven in het vakwerk' is de titel van één zaaltje met prachtige modellen, zelfs op ware grootte, van structuren en verbindingen naast kleine schetsen van Koolhaas en zijn favoriete ingenieurs. Verbluffend.

In het archief van OMA staan 3.700 dozen met maquettes. Groot en klein, mooi en lelijk, maar steeds fascinerend onderzoeksmateriaal. OMA investeert hier enorm in. Blikvanger is een wit gipsen model van de CCTV-toren in Peking: op het oppervlak van dit model van zowat één meter hoog zie je hoe mensen zich verdringen achter de ramen van de toren: een onwaarschijnlijk miniatuurwonder.

Hier en daar zie je beelden van icoonprojecten, vele jaren na hun oplevering. Een filmpje over de huishoudster van de woning in Bordeaux, een filmpje over de nieuwe decoratie van het Danstheater in Den Haag. Je leert dat deze gebouwen nog niets van hun oorspronkelijke kracht verloren hebben, al dragen ze de sporen van veroudering.

Progress?

Wat wil OMA nu zeggen met de expotitel Progress? Lionel Devlieger van Rotor: "We merkten dat OMA, ondanks zijn progressieve of zelfs rebelse imago, de woorden 'progress' of 'growth' schuwt. We wierpen hun die vraag voor de voeten. Een direct antwoord volgde niet, maar enige tijd later stelden zij 'Progress' voor als naam voor de tentoonstelling. Als een jonge man Koolhaas naar de betekenis van de titel vraagt, antwoordt hij: "Jij bent nog te jong om het woord te kennen. Maar in mijn jeugd was dat een sturende gedachte. Waar gaan we met zijn allen naartoe? Hier gaat het over het geloof in ons werk als ontwerpers."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234