Dinsdag 20/04/2021

Proffen aan de macht: geen garantie op succes

Belastingexpert Michel Maus broedt op een eigen technocratische partij, zonder politieke kleur of geur. Een verzameling bollebozen die het land besturen, het klinkt goed, maar ook gerespecteerde professoren verliezen hun aura. Of hoe in de politiek iedereen na een tijd aanmoddert.

Doelgerichte leiders die snelle besluiten nemen, die voor oplossingen zorgen. We snakken ernaar in crisistijden. Spreek over politiek, aan de keukentafel of in de aula van de unif, na een poos hoor je de kritiek: onze politici mankeren daadkracht. Bovenaan de agenda staat de volgende verkiezing, waardoor nodige hervormingen altijd verzanden in geknutselde compromissen. 'Want uiteindelijk willen politici toch eenvoudigweg herverkozen worden, mijnheer'. Of de meer neutrale verklaring: politici moeten met vele belangen rekening houden, waardoor besluiten nemen lastig is. Dat is zeker het geval als er vele partijen in een coalitie of als er sprake is van polarisatie tussen links en rechts.

De lokroep van de technocraten is in zulke discussies nooit veraf. Want waarom laten we mensen die uitmunten in hun vakgebied de beslissingen niet nemen? Zij zullen de politiek overstijgen en doen wat moet gebeuren. Gewoon logica.

Fiscaal professor Michel Maus is er, samen met enkele bevriende economen en juristen, mee bezig. In een weekendinterview met deze krant (DM 11/4) vertelt hij: "We denken aan een technocratische partij, die los van de traditionele partijen heel pragmatisch denkt en voorstellen doet. Je kunt niet blijven columns schrijven over hoe het moet veranderen, en dan niets zien veranderen." Heel concreet is het allemaal nog niet. De namen van zijn medestanders blijven nog onbekend. Maar Maus zegt wel: wees niet verbaasd als ik bij de volgende verkiezingen een lijst indien.

Taaie, politieke zeden

Heeft ons land nood aan onafhankelijke professoren op de parlementsbanken en in de regering? Veel ervaring met een puur technocratische partij of bestuur hebben we niet. De academische wereld en de politiek zoeken mekaar geregeld op, maar de successen zijn dun gezaaid. Econoom Paul De Grauwe zat voor de liberalen tussen 1991 en 2003 met tussenpozen in de Kamer en Senaat, en keerde vervolgens terug naar zijn Leuvense alma mater, Alzheimerspecialiste Christine Van Broeckhoven vlucht al na drie jaar terug naar haar labo. Haar collega's Eva Brems (Groen) en Marleen Temmerman (sp.a). zijn intussen ook alweer vertrokken van het politieke toneel. Professoren Hugo Vandenberghe, Mark Eyskens (beide CD&V), Johan Vande Lanotte (sp.a) konden zich wel langer verzoenen met de taaie, politieke zeden.

Het dichtst dat ons land is gekomen bij technocratisch bestuur is misschien wel in 2010, tijdens de lange periode van lopende zaken na de federale verkiezingen. Een periode van bijna twee jaar waarin de afscheidnemende ministers niet meer kunnen doen dan beheren. De facto zijn het de hogere ambtenaren van de overheidsdiensten die de boel draaiende houden. Tegelijk krijgt het parlement meer ademruimte om zelf maatregelen door te drukken. Bijvoorbeeld rond strengere regels voor gezinshereniging en de afschaffing van de snel-Belgwet. Maatregelen waar tot op vandaag tevredenheid over bestaat. Veel politici kijken naar die maanden als een verfrissende experiment voor onze democratie.

In het buitenland zijn wel voorbeelden van academici en bureaucraten die de politieke macht overnemen van de politici. De opmars der technocraten was het eerst te zien in Italië, in 2011. De begrotingsproblemen worden er dan zo groot dat premier Silvio Berlusconi wordt weggestuurd. In zijn plaats komt de Mario Monti, een saaie bankier die het land terug op orde moet krijgen. Onder zijn leiding hervormt een zakenkabinet de pensioenen, zwengelde de belastinginkomsten aan, moderniseerde een uiterst rigide arbeidsmarkt en schonk Rome zijn internationale geloofwaardigheid terug. Het bewijs dus: waar partijpolitiek faalt, snellen de technocraten ter hulp? Niet meteen. Monti is onverkozen. Hoewel hij de parlementaire steun krijgt van links en rechts in het parlement, blijft zijn optreden een nogal ondemocratische noodoplossing. Bovendien blijkt het campagnevoeren hem slecht te vergaan wanneer zijn termijn ten einde loopt en het tijd wordt om stemmen te verzamelen voor zijn beleid. Kiezers blijven ijskoud bij harkerige Monti. Het eindresultaat is dat de brave, oude man na een termijn al mag opkrassen en dat Italië terugkeert naar een strijd tussen figuren als Berlusconi en de schreeuwboei Beppe Grillo, om uiteindelijk te landen bij de huidige sociaaldemocratische premier Matteo Renzi.

Nood aan verhaal

In Griekenland heeft zich tegelijkertijd, in grote lijnen, hetzelfde voorgedaan. Een academicus wordt aangesteld om de boel recht te trekken, in dit geval Lucas Papademos. Hij is in Athene gerespecteerd, in Europa graag gezien. Een economieprofessor, een analyticus, een bruggenbouwer, nog net niet de redder des vaderlands. Maar Papademos moet een overgangsregering leiden met partijen die mekaar rauw lusten. Bovendien verzetten de ambtenarij, de vakbonden en het leger zich tegen elke hervorming. De man die moet veranderen zonder omzien, te snijden waar nodig, botst onmiddelijk op de grenzen van de realiteit. En dat blijft zo nadat hij de macht halverwege 2012 doorgeeft aan Antonis Samaras, die ook een aantal technocraten opneemt in zijn ploeg, zwalpt Griekenland politiek van het ene uiterste in het andere.

Paul De Grauwe, die in onze oefening het tot premier heeft geschopt, zegt dat ook technocraten nood aan een verhaal hebben, anders kan je mensen niet verleiden om voor je te stemmen. En al snel dreig je evengoed in het 'traditionele' straatje te belanden waarbij coalities moeten gesmeed worden en compromissen gemaakt. De Grauwe: "Gewoon beheren is in de praktijk niet mogelijk op langere termijn. Sowieso kan een zakenkabinet volgens mij alleen een oplossing zijn tijdens zware crisissen. En dat is in ons land niet het geval vandaag."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234