Dinsdag 30/11/2021

InterviewSven Biscop

Professor over Afghaanse chaos: ‘Natuurlijk is dit niet de fout van Joe Biden’

Sven Biscop: 'We hebben gewoon geen enkele hefboom om iets te doen.' Beeld Aurélie Geurts
Sven Biscop: 'We hebben gewoon geen enkele hefboom om iets te doen.'Beeld Aurélie Geurts

We zullen moeten leren aanvaarden dat de taliban weer aan de macht zijn in Afghanistan. Alleen op die manier kunnen we volgens professor internationale politiek Sven Biscop (Egmont Instituut/UGent) invloed op het land uitoefenen. ‘Natuurlijk is dit niet de fout van Joe Biden.’

Bent u verbaasd door de snelheid van de opmars van de taliban?

“Ja. Maar dat de Afghaanse regering op termijn zou vallen, dat had ik wel verwacht. Iedereen eigenlijk. In 2007 sprak ik met een Amerikaanse luitenant-generaal die net uit Afghanistan terugkwam. Toen ik hem vroeg wat na zes jaar oorlog het meest concrete resultaat was, zei hij: ‘Dat we de problemen uit Afghanistan nu in Pakistan geduwd hebben.’ Hij vroeg zich openlijk af ‘wat we nog in Afghanistan doen’.”

“Kortom: we wisten al vijftien jaar dat we er nooit in zouden slagen een andere staat te creëren. Enkel een soort bubbel die doorprikt wordt van zodra we weg zijn.”

Komt er daarom zo weinig internationale reactie?

“We hebben gewoon geen enkele hefboom om iets te doen. Bovendien heeft het Westen net beslist om na twintig jaar uit Afghanistan weg te trekken. Wellicht zullen we het land binnen afzienbare tijd zelfs erkennen en er diplomatieke banden mee opbouwen. Dat is de enige manier waarop we nog invloed kunnen uitoefenen.”

“Een door de taliban gecontroleerd Afghanistan is natuurlijk een enorm gezichtsverlies voor de Verenigde Staten en de NAVO. Maar voor ons heeft het niet zo heel veel gevolgen. Het is vooral een zaak voor de Afghanen zelf.”

Uit de door de taliban bezette gebieden komen nu al verhalen dat bijvoorbeeld vrouwen niet langer mogen werken of studeren.

“Mijn antwoord is louter en alleen gestoeld op de feiten, op wat mogelijk is. Ja, dat is moreel moeilijk en ja, ook ik had dat liever anders gezien.”

Moeten we opnieuw vrezen voor terrorisme uit het land?

“De taliban hebben geleerd uit hun ene grote strategische fout, namelijk een veilige plek bieden aan terreurbeweging Al Qaida. Dat heeft er net voor gezorgd dat ze na 9/11 van de macht verdreven werden. De leiders van de taliban beseffen dat er scherpe tegenreacties zullen komen als dat opnieuw gebeurt.”

“Dat zie je trouwens ook in hoe China met de taliban praat. Het enige dat de Chinezen willen vermijden, is dat Afghanistan de basis wordt voor bewegingen die zich tegen Peking keren. China zou in ruil voor interne stabiliteit wel eens een sponsor van het regime kunnen worden.”

Kan u dat uitleggen?

“Er is in Afghanistan nooit een sterke centrale staat geweest. De macht heeft altijd bij enkele lokale potentaten gelegen. Zelfs al was er officieel een koning met soevereine macht, van zodra die een poging ondernam om zijn machtsbasis uit te bouwen – vaak via het innen van belastingen – kwamen die lokale krachten in opstand.

“De enige manier voor die centrale staat om een beetje stabiliteit te hebben, was door een buitenlandse sponsor te zoeken. Steeds zie je dat patroon: buurlanden die in ruil voor steun vroegen dat Afghanistan zijn problemen niet voorbij de grens zou laten komen. Het land werd door alle buurlanden gebruikt als bufferzone, bijvoorbeeld tussen Brits-Indië en het Russische keizerrijk. Maar je mengen op de grond in Afghanistan? Je kan zelden directe lessen uit de geschiedenis trekken, maar ik durf wel veilig zeggen dat je best uit Afghanistan wegblijft. De Britten hebben er drie oorlogen gevoerd, de Sovjets vochten er en dus ook de Verenigde Staten, telkens zonder veel resultaat.”

“De grote vraag voor mij is: wat zal er gebeuren aan de grens tussen Pakistan en Afghanistan? Het is zo goed als zeker dat de Pakistaanse militaire inlichtingendienst de taliban de facto ondersteund heeft, ook al was het land officieel een bondgenoot van de VS. Die militaire inlichtingendienst is eigenlijk een staat binnen de staat.”

'Hoewel we wisten dat onze aanpak niet werkte, zijn we vijftien jaar lang soldaten blijven sturen naar Afghanistan. Dat is quasi crimineel tegenover die soldaten.' Beeld Aurélie Geurts
'Hoewel we wisten dat onze aanpak niet werkte, zijn we vijftien jaar lang soldaten blijven sturen naar Afghanistan. Dat is quasi crimineel tegenover die soldaten.'Beeld Aurélie Geurts

Zal de machtsovername door de taliban leiden tot vluchtelingenstromen uit het land?

“Wellicht wel. We zagen ten tijde van de oorlog in Libië en Syrië al dat verschillende mensen uit Afghanistan ook probeerden om hier een visum te verkrijgen. Tegelijk is het ook zo dat West-Europa niet nabij is: het is niet zo makkelijk om tot hier te raken.”

Is de positie van staatssecretaris voor Asiel en Migratie Sammy Mahdi (CD&V) – dat uitgeprocedeerde Afghaanse asielzoekers in principe nog altijd teruggestuurd moeten worden – nog houdbaar?

“Ik denk dat dat praktisch stilaan niet langer haalbaar is. Alles evolueert nu zo snel. Bovendien hebben zowel Nederland als Duitsland hun positie op dat vlak intussen teruggedraaid”

“Anderzijds moeten we met de Europese Unie, net als de Verenigde Staten, bekijken of we de Afghanen die ons de voorbije twintig jaar geholpen hebben asiel kunnen bieden. De vrees bestaat dat er represailles tegen hen kunnen komen.”

Op verschillende plekken wordt huidig Amerikaans president Joe Biden met de vinger gewezen voor deze snelle opgang van de taliban. Terecht?

“Ik begrijp dat niet. Waarom zou dit Bidens fout zijn? We zijn al twintig jaar in Afghanistan aanwezig. Ik zou het eerder omkeren: hoewel we wisten dat onze aanpak niet werkte, zijn we vijftien jaar lang soldaten blijven sturen. Dat is quasi crimineel tegenover die soldaten.”

“Vergeet ook niet dat de Verenigde Staten al onder vorige president Donald Trump gesprekken met de taliban opstartten. Met hen spreken, is met andere woorden niet uit den boze. Het ligt in lijn van de stelregel binnen de diplomatie: handel binnen wat mogelijk is.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234