Maandag 20/09/2021

'Probeer nu eens te begrijpen waar de woede vandaan komt'

Wie zijn ze, de casseurs in Brussel? Wat kan er zo opwindend aan zijn om elke keer opnieuw etalageruiten en auto's kapot te slaan? 'Iedereen heeft wel een broer die mishandeld is door de politie.'

Elsene, vorige zaterdag.

In het portiek van bioscoop Vendôme verkiest een groepje kijklustigen even de realiteit op straat boven het witte doek. Gewapend met matrakken en schilden vormt de oproerpolitie een muur die de meute op Waverse- en de Elsensesteenweg van elkaar scheidt. De agenten trommelen nu simultaan op hun schilden. Het is de laatste waarschuwing voor een charge, maar die blijkt uiteindelijk niet nodig. De casseurs zijn razendsnel in alle richtingen weggeschoten in de straatjes van de Matongewijk.

Eén Afrikaanse jongen is overgebleven. Hij heeft niet in de gaten dat iedereen al is gaan lopen en staat de agenten nog wat uit te dagen met een rapdansje en een halfweg onderbroken voornemen om voor hen z'n kont te ontbloten.

Het is de politie gelukt een grote groep te verdelen in meerdere kleintjes, waarmee het kuddegevoel is doorbroken en iedereen maakt dat hij wegkomt. Situatie onder controle. Vrij snel, al bij al.

Er zijn twee winkelruiten en een etalage gesneuveld langs de Louizalaan. Tien auto's zijn beschadigd, een agent heeft een schedelbreuk opgelopen. Het is de derde keer in twee weken tijd dat jongelui aan het vernielen slaan.

Woensdagavond. Voor het Zuidstation staan het waterkanon en een kolonne busjes van de oproerpolitie klaar voor de rellen die daar worden verwacht. De campagne Stop Répression heeft via sociale media een oproep gelanceerd om op het Rouppeplein te komen protesteren tegen het "politiegeweld" dat volgens de organisatoren aan de basis lag van alle vorige incidenten.

Het zal rustig blijven die avond. Jihad Ouchen, organisator van Stop Répression, blaast de door Brussels burgemeester Philippe Close (PS) verboden manifestatie af. Maar uitstel is geen afstel, benadrukt hij de volgende dag bij een koffie aan het Fontainasplein.

Jihad Ouchen: "Herinner je je die uitspraak van die man van de liberale politievakbond, die zei dat jongeren terug bang moeten worden van de politie? Daar moet je nu toch eens echt twee seconden over nadenken. Is dit het soort wereld dat we willen? Die uitspraak is voor veel Brusselse jongelui echt een trigger geweest. Wij zamelen met onze campagne sinds 2011 getuigenissen in over politiegeweld tegen jongeren met allochtone achtergrond in Brussel. Geloof me, als elk feit, van een simpele oorveeg of een racistische opmerking tot erger, zou worden gemeld, dan zouden we spreken over duizenden incidenten per jaar.

"Het gebeurt constant, dagelijks. Het is een Brusselse realiteit, ook al is er maar een heel kleine fractie onder de slachtoffers die klacht indient. Daar zit héél veel opgekropte woede. Nee, vernielingen kun je nooit goedkeuren, natuurlijk niet, maar liever dan te roepen om nog meer repressie kun je misschien ook proberen te begrijpen waar deze woede vandaan komt."

Jihad Ouchen (30) is jeugdanimator bij de JOC, de Franstalige tak van de ooit door Jozef Cardijn gestichte katholieke jeugdbeweging. In Brussel distantieerde de beweging zich in 2014 volledig van haar roots en doopte ze zich om in Jeunes Organisés Combatifs. De JOC wordt nu beschouwd als extreemlinks. Jihad draagt een arafatsjaal en een speldje voor de vrijlating van de in Marokko opgesloten Brusselaar Ali Arraass.

"In de armere wijken in Anderlecht en Molenbeek groeien jongeren nu al op met een heel uitgesproken vijandbeeld ten aanzien van de politie", zegt hij. "Daar hadden we die vakbondsman heus niet voor nodig. Iedereen heeft wel een broer die ooit is mishandeld. Iedereen is zelf al meerdere keren gewelddadig gefouilleerd. Ze maken je zakken leeg, zetten je tegen een muur, te kijk voor iedereen. Waarom doen ze dat, altijd weer en uitsluitend bij jongeren met een Noord-Afrikaans uiterlijk? Ha, zeggen ze dan, om voortvluchtige personen op te sporen. Dit is racisme, punt.

"Elke grote stad kent dit probleem, in Brussel wordt het versterkt door het totale gebrek aan police de proximité. Iedereen heeft het er wel over, is het erover eens dat meer jongelui uit de wijken zelf zouden moeten kunnen doorstromen naar de politie. In de praktijk gebeurt het simpelweg niet. De verplichte tweetaligheid maakt dat een meerderheid geen enkele voeling heeft met de bevolking. De politieagent in Brussel is blank en niet-Brussels. Hij denkt louter in termen van repressie en vanaf je twaalfde ga je hem beschouwen als bedreigend. Iemand die er absoluut niet is om jou en je quartier te beschermen, maar die daar heel vijandig tegenover staat."

Arrestanten uit Aalst

De manifestatie van zaterdag was vooraf aangevraagd door het collectief Africa Liberation, en ook goedgekeurd. Tot een eind in de namiddag had ze iets kleurrijks, iets feestelijks. Gewoon, een van de 900 betogingen die Brussel jaarlijks verwelkomt. De directe aanleiding was het eerder die week viraal gegane beelden die CNN in Libië maakte van een hedendaagse slavenmarkt.

De slogans gingen alleen daarover: "Neen aan de slavernij!"

Er trok diezelfde namiddag ook een nationale feministische betoging door Brussel die 2.000 mensen wist te mobiliseren, maar zoals alles rond #metoo veel blanke vrouwen erg heeft geraakt, is dat ook zo met de meer dan 1.000 overwegend zwarte manifestanten. Zij zagen op hun smartphones een Nigeriaan verkocht worden voor enkele honderden euro's. Alleen lijken die emoties in een stad als Brussel in aparte werelden te borrelen.

Aanvankelijk wilde het collectief manifesteren voor de ambassade van Libië. Op vraag van de politie werd dat het Poelaertplein, voor het justitiepaleis. Alles liep zoals gepland tot ene Kémi Séba zich een megafoon wist toe te eigenen en zich verontwaardigde over het feit dat de organisatie zo mak was geweest om zich naar deze locatie te laten verbannen. Séba is een 36-jarige Franse querulant uit de entourage van de omstreden komiek Dieudonné. Onder Séba's aanvuring zette de massa zich in beweging richting Elsene, waar de Libische ambassade gehuisvest is.

En plots gebeurde er van alles tegelijk. Je wist niet waar eerst kijken. Terrasstoelen en publivlaggen die door de lucht vlogen, honderden mensen die het tegelijk op een lopen zetten en kerstshoppers tegen de grond duwden op de Gulden-Vlieslaan. Waren dit dezelfde mensen van daarnet, aan het justitiepaleis?

De Brusselse politie vroeg deze week camerabeelden op in en rond de stations van Aalst, Denderleeuw en Ninove, afgelopen zaterdag. Nogal wat arrestanten waren, verrassend, vanuit die stations naar Brussel afgezakt. Tijdens de straatrellen zelf droegen ze bijna allemaal bivakmutsen, wat er op z'n minst op wijst dat ze vooraf hadden bedacht dat ze dingen zouden gaan doen waarbij ze niet wensten te worden herkend.

Alle arrestanten - weze het nu na de nacht van de WK-kwalificatie van Marokko, het gedoe met Vargasss92 op het Muntplein of afgelopen zaterdag - hebben een identiek profiel. De casseurs zijn tussen de 15 en 18 jaar oud. "Ze hebben nagenoeg allemaal het profiel van multirecidivist", zei de Brusselse burgemeester Philippe Close. "We moeten ons daarvan bewust zijn. Het zijn geen jongens die zich op zaterdagnamiddag zitten te vervelen en zich afvragen: 'Tiens, wat zouden we vandaag eens kunnen kapotslaan?'"

Verzoening?

De verboden manifestatie van woensdag is nu geherprogrammeerd naar vandaag, zaterdag, en zo wordt het waterkanon van de federale politie hooguit drie dagen rust gegund. Is dat nuttig? Uitgerekend nu?

Jihad Ouchen, stoïcijns: "Wij hebben de manifestatie woensdag afgeblazen, omdat we ergens konden begrijpen dat ze nogal snel volgde op de andere. Maar ze moet wel doorgaan. Als het stadsbestuur een aanzienlijk deel van haar eigen bevolking verbiedt om uiting te geven aan z'n opinie, met name over het optreden van de politie, is dat een aantasting van de democratische rechten. En het zou inderdaad beter zijn dat de politie een beetje op afstand blijft. Het is geen betoging tégen de politie, wij zeggen ook niet alle politiemensen racisten zijn, maar ongeoorloofd geweld tegen jongeren met een migratieachtergrond is een realiteit en die moet eindelijk maar eens worden benoemd.

"In een ideale wereld zou elk geval van onnodig politiegeweld een vervolg moeten krijgen in de rechtszaal. Wij werken sinds 2013 rond de zaak van Moad, een jongen van toen veertien jaar en amper anderhalve meter groot. Hij is op straat in elkaar geslagen door vijf agenten. Je kúnt gewoon niet aannemelijk trachten te maken dat dit jochie een fysieke bedreiging kan hebben gevormd voor vijf volwassen agenten, maar in de rechtszaal keerde alles zich tegen Moad. Ze vonden ergens op sociale media een foto waarop hij te zien is aan de zijde van twee jongens met een strafblad en een grote gemene hond. Er werd hem opeens een gefingeerde diefstal in de schoenen geschoven. Vier agenten werden vrijgesproken, een vijfde werd heel licht veroordeeld en gaat nu in beroep. Het is beangstigend om te zien hoe het openbaar ministerie en uiteindelijk ook de rechter allemaal de kant van de geweldenaars kiezen. Hoe paternalistisch ze doen tegenover Moad, die gewoon maar een jongen was die die avond thuis kwam van school."

Bepaald verzoenend klinkt de oproep van Stop Répression voor de manifestatie van vanavond niet. Volgens wat daar staat, bezigde de politie op de avond van de WK-kwalificatie van Marokko "totaal disproportionele middelen om de vreugde van de aan de Beurs samengekomen supporters te onderdrukken". Voorts heeft de tekst het over: "Het geweld van enkele (sic) jongeren die op straat uiting geven aan hun ongemak om in een samenleving te leven die hen op alle niveaus discrimineert, weze het nu door een gebrek aan socio-economische perspectieven, een constante repressie door de politie of het min of meer verborgen en gebanaliseerde racisme."

Jihad: "Na de eerste incidenten, die avond van de WK-kwalificatie van Marokko, lanceerde MRAX (Franstalige organisatie die strijdt tegen racisme, DDC) een onlinemeldpunt voor ongeoorloofd politieoptreden. Na minder dan een uur moest het al worden verwijderd en stonden politici elkaar te verdringen om MRAX elke verdere vorm van overheidssubsidie te ontzeggen. Zo diep zit het."

Schade opmeten

Sinds de avond van de Marokkaanse WK-kwalificatie leeft meubelwinkeluitbaatster Frieda De Kerf op het ritme van dagelijkse afspraken met verzekeringsexperts en glazenmakers. "We zijn na de doortocht van de casseurs gewoon open gebleven, want ik moet hier toch de hele tijd zijn", zegt ze. "Er komt nogal wat bij kijken voor alle experts het erover eens raken wie wat moet betalen. En zolang de verzekering er niet uit is, mag ik bepaalde spullen zelfs niet verplaatsen. Klanten hebben we nu al bijna drie weken niet meer. Die zien die gebroken ramen, de vezelplaatpanelen en ze herinneren zich de beelden op tv: 'Ah, dat was hier.' Het laatste wat hen interesseert, zijn meubels."

Frieda heeft intussen een en ander doorgepraat met mensen van het stadsbestuur en de politie. "Er was die avond op een gegeven moment te veel volk en te veel rumoer aan de Beurs", vertelt ze. "De politie heeft die gasten daar verdreven en had ze moeten blijven volgen tot de groep was uitgedund. Dat is niet gebeurd, en dat is jammer. Ja, en dan hoor je achteraf dat tweehonderd meter hier vandaan een groep agenten van politiezone-Zuid klaarstond om in te grijpen, maar niet mocht. Veertig minuten heeft het geduurd."

Frieda woont zelf in Halle, ze kreeg die avond telefoon van haar huurders.

"We waren hier vrij snel. We kwamen aan de Kleine Ring en daar hield de politie ons tegen: 'U kunt de stad niet in, het is er veel te gevaarlijk.' We zagen ze allemaal voorbijlopen, met hun bivakmutsen, richting Anderlecht. Voor onze winkel lag nog een bestelwagen te branden."

De zaakvoerster wijst de plaats aan waar de matras in brand werd gestoken, waaromheen achteraf hoopjes gebruikte lucifers werden aangetroffen. Terwijl het ene groepje de hele winkel in de fik wilde steken, trok een ander groepje naar de eerste verdieping en bestalen er Frieda's huurders. Een jonge vrouw werd beroofd van haar laptop en al haar werk, een muzikant van ongeveer al z'n materiaal.

Toch haalt Frieda berustend de schouders op: "We zullen er maar om lachen zeker? Het had erger kunnen aflopen. Intussen hebben wij een vrij aardig beeld van wat er die avond is gebeurd. Die brandende matras is godzijdank tijdig naar buiten gesleept. Weet u door wie? Door enkele casseurs zelf, die volgens mijn huurders riepen: 'Komaan, we gaan toch geen winkel in brand steken?' Ziet u, er zaten ook een paar gasten tussen met toch nog een beetje verstand. Ik was wel verbaasd te zien dat ze onze etalageruiten stuk gekregen hadden. Die zijn van gelaagd glas. Ze kregen ze eerst niet kapot. Toen hebben ze die verkeerspaal uit het voetpad gewrikt."

De vraag of ze nog een toekomst ziet voor haar winkel, of ze hier nog met evenveel plezier als vroeger tafellampen en boekenrekken kan aanprijzen, blijkt niet aan de orde. "Deze zaak heeft een familiegeschiedenis die teruggaat tot net na de Tweede Wereldoorlog. Geen sprake van dat wij zouden weggaan. Wij vormen ook het probleem niet, toch?"

Alles rustig, graag

Ook al kun je toestemming voor een betoging in Brussel tegenwoordig online aanvragen via een heel handig linkje op de site van het stadsbestuur, heeft Stop Répression dat vorige week niet gedaan. En ook niet voor de voor vandaag geplande manifestatie.

"Wij plaatsen een oproep op Facebook en dan belt de politie ons", zegt Jihad. "Ze hebben mijn nummer en dat van enkele anderen. Ze volgen ons, dat is wel duidelijk. We maken dan wat afspraken. We zullen wel zien wat het wordt."

Naar gewoonte gaat ook deze oproep gepaard met een bede om alle rustig en vredevol te doen verlopen. Kan het echt geen punt van overweging zijn om het, gelet op de precedenten, gewoon even niét te doen verlopen? Niemand benoemt zich als casseur, iedereen beroemt zich op de meest oprechte bedoelingen, van de volger van Vargasss92 tot de slavernij-manifestant.

Jihad: "U bedoelt dat we dit gewoon allemaal rustig moeten laten overwaaien? U hebt geen besef van hoe het is om als 'verloren generatie' te worden gebrandmerkt. Dat gevoel te krijgen, elke dag weer, dat jij er niet bij hoort. Dat is niet iets dat je even van de agenda afhaalt om het er later eventueel weer op te zetten."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234