Woensdag 29/01/2020

Print eens een 3.361 jaar oud beeldje

'Als Duitsland de buste van Nefertiti niet wil teruggeven, dan delen we het beeldje maar gratis uit.' Twee Duitse kunstenaars maakten bij wijze van protest een clandestiene 3D-scan die iedereen gratis kan downloaden en printen.

Het prachtig bewaarde, beschilderde borstbeeld van de legendarische Egyptische koningin Nefertiti werd 3.361 jaar geleden gemaakt door beeldhouwer Tutmoses. In 1912 vond de Duitser Ludwig Borchardt de buste in het Egyptische Amarna en nam hij het beeldje mee naar zijn thuisland. Daar is het vandaag nog steeds een populair stukje erfgoed in het Berlijnse Neues Museum. Maar de Egyptenaren willen het beeldje graag terug.

Met hun project The Other Nefertiti bedachten de Duitse kunstenaars Nora Al-Badri en Jan Nikolai Nelles een manier om de sculptuur symbolisch terug te geven. Zonder toestemming van het museum maakten ze er een 3D-scan van. Met een draagbare Kinect-scanner rond hun middel gebonden cirkelden ze uren discreet rond het museumstuk, om zo de nodige data te verzamelen. Op basis daarvan werd een 3D-model gemaakt. De STL-file van 100MB delen ze via Torrent. Wie wil, kan de oude Egyptische koningin dus gratis downloaden en zelf 3D-printen. Het duo schonk zo'n replica al aan de Amerikaanse universiteit in Caïro.

Legaal verworven

"We kozen voor Nefertiti omdat ze niet alleen een artefact is, maar ook een icoon met symboliek", schrijft Nelles in een mail aan onze redactie. "Het hoofd van Nefertiti vertegenwoordigt de miljoenen gestolen en geplunderde artefacten in de wereld. In tijden van digitale recreaties en fysieke replica's moeten we de noodzaak van originele artefacten durven te herdenken. Wij denken dat ze niet langer nodig zijn. Als westerse onderzoekers ze willen bestuderen, kunnen ze dat ook in de landen van herkomst doen."

Maar dat is niet per definitie het beste idee, denkt egyptoloog Harco Willems van de KU Leuven. "Het is vandaag de culturele realiteit dat bepaalde stukken hier zijn", zegt hij. "Vondsten teruggeven houdt dan ook in dat ze in het land van herkomst goed bewaard moeten worden. Onlangs werd in Egypte de baard van een dodenmasker van Toetanchamon op klungelige wijze weer vastgeplakt. Restauratietechnisch was dat niet meteen een ingreep van kwaliteit."

Bovendien werden heel wat objecten op een legale manier verworven. "Tot begin jaren 80 werden archeologische vondsten in Egypte door de lokale instanties verdeeld", zegt Willems. "In sommige gevallen hadden de Egyptenaren geen interesse of had men al een soortgelijk stuk, dus mochten de vinders het houden. Maar van Nefertiti is er natuurlijk maar één stuk. Dat beeldje is allicht niet aangeboden en dus op een niet-koosjere manier meegenomen."

Nochtans blijft Duitsland beweren dat het beeldje in 1913 bij een gebruikelijke verdeling aan hen werd toegezegd. Drie jaar geleden vierde het Neues Museum zelfs de 100ste verjaardag van de vondst met een tentoonstelling. "De buste van Nefertiti is onbetwistbaar en terecht eigendom van de stichting Pruisisch Cultuurbezit, het is van ons allen", zei de toenmalige minister van Cultuur Bernd Neumann.

Willems was bij die expo betrokken en woonde de opening bij. "Er was ook een diplomatieke Egyptische delegatie aanwezig", zegt de egyptoloog. "Toen de Duitse minister die woorden uitsprak, stonden zij er vriendelijk bij te lachen."

Vandaag blijft het stil in Berlijn. Het Neues Museum heeft nog niet gereageerd op de clandestiene actie, maar dat hadden de kunstenaars ook niet verwacht. "De Duitse overheden en instellingen proberen de publieke discussie over het koloniale verleden uit de weg te gaan", laat Nelles weten. "Hun strategie is te zwijgen, omdat ze weten dat de Duitse samenleving hun visie niet langer deelt."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234