Vrijdag 24/09/2021

Prinses Elsa tovert Barbie weg

Een pop van een prinses uit 'Frozen' was een populairder kerstcadeautje voor meisjes dan een goede oude Barbiepop. Die omwenteling heeft nu zelfs de baas van Barbiefabrikant Mattel zijn baan gekost. Een opmerkelijke prestatie voor een sprookjesfilm van inmiddels twee jaar oud.

Stap een willekeurige speelgoedwinkel binnen, en de Frozenspulletjes zijn niet te ontwijken. Poppen, puzzels, verkleedkleren, maar ook autootjes (hoewel er in de Disneyfilm geen enkele auto rondrijdt): overal waar de figuurtjes uit Frozen kunnen op afgedrukt worden, staan ze ook afgedrukt. Merchandising bepaalt al langer mede het succes van kinderfilms, maar met meer dan 300 speelgoeditems leverde de verkoop van Frozenspeelgoed vorig jaar 470 miljoen euro op - veruit het meeste van alle filmspeelgoed.

Straffer nog: poppen van Frozen stonden volgens de Amerikaanse 'National Retail Federation's Holiday Top Toys Survey' op nummer één als favoriete cadeau voor meisjes in de vorige kerstperiode. Daarmee klopten ze de traditionele nummer één, Barbie (die trouwens ook zelf Frozenkleertjes in de aanbieding heeft). Die nederlaag van Barbie, en de dalende verkoopcijfers in het algemeen, leidden deze week zelfs tot het ontslag van Mattel-CEO Bryan Stockton. Hem wordt onder meer verweten dat hij geen antwoord heeft kunnen verzinnen op die nieuwe uitdager, Frozen dus.

Recordfilm

Dat is allemaal des te merkwaardiger omdat het hier een film betreft die intussen toch al anderhalf jaar oud is, en die bij aanvang ontvangen werd met matige kritieken. De tekenfilm, over twee zussen-prinsessen - Elsa en Anna - die door magie en ijs uit elkaar gedreven worden maar door liefde weer verenigd, leverde sinds de première in november 2013 al dik 1,12 miljard euro op in de bioscoop. Dat is een record voor een animatiefilm, en de vijfde hoogste opbrengst voor een film aller tijden. Eind vorig jaar werd de film zelfs opnieuw uitgebracht. Het is zeer uitzonderlijk dat een film zo kort na elkaar, en met overweldigend succes, in de zalen komt.

Behalve een economisch succes is Frozen dan ook een cultureel fenomeen. Eén dat zelfs de kindercultuur overstijgt. Het themalied 'Let It Go' wordt al anderhalf jaar door jong en oud meegekweeld, er is een markt voor bruidsjurken in Frozenstijl voor volwassen vrouwen, en Disney organiseert zelfs uiterst lucratieve cruises naar de Noorse landschappen die de makers van de tekenfilm geïnspireerd hebben voor hun decors.

Het is niet overdreven om te stellen dat we met Frozen de geboorte van een nieuw wereldwijd icoon van populaire (kinder)cultuur meemaken. Dat heeft veel te maken met de hoofdfiguur: de dappere maar soms falende en met toverkracht gezegende prinses Elsa. Voor meisjes (en in mindere mate ook wel jongens) van vandaag heeft Sneeuwwitje haar plaats in de galerij van favoriete sprookjesfiguren moeten afstaan aan Elsa.

Prinsessen zijn natuurlijk niet nieuw in meisjesfantasieën. Sinds speelgoedfabrikanten met het erg betwistbare doordrijven van genderspecifiek speelgoed ontdekten dat ze hun afzetmarkt konden verdubbelen, zijn prinsessen prominenter dan ooit aanwezig in kamers en hoofden van vooral kleinere meisjes. Met Ariel (De kleine zeemeermin) (1989) en Pocahontas (1995) kon Disney al bij vorige generaties het klassieke beeld van de prinses wat moderniseren, maar nooit eerder lukte dat met de impact van Elsa uit Frozen.

De aantrekkingskracht van deze nieuwe prinses is dat zij zich niet als een traditionele prinses gedraagt - denk: minzaam en hulpeloos glimlachend wachtend op de verlossende kus van de prins. Meer dan een prinses in de erfrechtelijke zin van het woord, is Elsa een opgroeiende jonge vrouw met magische krachten. Maar ook met issues, zoals opgroeiende meisjes die nu eenmaal hebben. Het maakt van haar een rolmodel, een gedroomde zus voor alle kleine en grotere meisjes ter wereld. Weliswaar nog altijd in een veilige, van controverse en realiteit afgeschermde droomwereld. Het blijft mainstream Disney, natuurlijk.

Stoute Ken

Hier zit evenwel een uitdaging voor de nieuwe baas van de Barbiepoppenfabriek. Frozen lijkt meer dan het snoepje van de maand dat even het klassieke speelgoed in de schaduw zet. Het personage van Elsa zet een paradigmawissel door in hoe meisjes hun speelpop wensen - en dus eigenlijk ook in hoe ze hun eigen ideale identiteit construeren. Natuurlijk, Barbie blijft relatief populair, maar de tijd dat de (voornamelijk) blonde, slanke en smetteloze pop het meisjesideaal vormgaf lijkt toch voorbij. Elsa is een veel normaler rolmodel, met gebreken en gevoelens. En wat ze inboet aan star quality, compenseert ze met toverkracht.

Misschien is de figuur van de prins in Frozen wel nog meer kenmerkend voor die evolutie. Met zijn blauwe ogen en kamerbrede glimlach lijkt prins Hans op Ken, het vriendje van Barbie. Alleen, in Frozen is die prince charming wel de slechterik van het verhaal. Stel je voor, Ken die een prinses wil doden om zelf de troon te grijpen. Wat zou Barbie daarvan denken?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234