Zaterdag 15/08/2020

Prins wordt koning, in gedachten

'Een diplomaat wordt betaald om te liegen, een soldaat om te gehoorzamen.' Al dertig jaar bestaat de entourage van prins Filip uitsluitend uit diplomaten en soldaten. Zij sterken hem elke dag een beetje meer in de overtuiging dat hij er nu echt wel klaar voor is. Laatst ook weer.

"Een vat, een vat, een vat!"

Als een tot de nok gevulde soldatenmess deze kreet inzet, heeft een 22-jarige niet veel keuze. Op de luchtmachtbasis wil de traditie dat wie zijn eerste solovlucht met een Mirage heeft voltooid, een vat betaalt. En zeker als we- kenlang intens is gespeculeerd over deze vlucht.

De Mirage was niet wat je noemt het veiligste vliegtuigtype van de Belgische luchtmacht. De aankoop, eind de jaren zestig, had vooral tot doel orderboekjes van constructeurs te vullen. Of de Franse gevechtsvliegtuigen konden vliegen, was een zorg voor later. Niet iedereen was even wild van het idee om prins Filip met een Mirage te laten vliegen, zeker niet als je naging hoeveel Mirages er in enkele jaren tijd zonder aanwijsbare reden uit de lucht waren gevallen.

"De prins is trots op zijn prestaties", schrijven Barend Leyts, Brigitte Balfoort en Mark Van den Wijngaert in Kroonprins Filip, een biografie uit 2007. "Voor het eerst heeft hij zijn wil doorgedrukt, én met succes." In het boek komt Guy Mertens aan het woord, een van de eersten in een heel lange rij persoonlijke adviseurs van prins Filip. "Wij dachten: we laten hem een beetje meevliegen om hem vliegervaring te geven en we gaan hem niet te veel risico's laten nemen. Maar hij wilde zelf piloot worden en volwaardig zijn 'vleugels' krijgen."

Een normale opleiding tot gevechtspiloot vergt minstens dertig solovluchten, prins Filip zal er maar één uitvoeren, de ene nodig voor het hoger vliegbrevet. Nu het dan toch is gebeurd en de prins veilig is geland, en daar zo-veel drukte over is gemaakt, willen de andere piloten-in-opleiding echt wel graag dat obligate vat.

"Twee uur heeft het geduurd", zegt een ooggetuige. "Een vat in onze kantine kostte in die tijd nog geen tweeduizend frank, vijftig euro. Prins Filip wou graag dat rondje geven, maar er kwamen mensen rond hem staan. 'We moeten toestemming vragen aan de vleugeladjudant!' Ze begonnen te bellen, kregen in Laken niet de juiste persoon vast en bleven bellen. Toen ze eindelijk groen licht kregen, was de helft van de aanwezigen al naar huis."

Over twee weken, 15 april, wordt Filip van België 52. Nog zeven jaar en hij is net zo oud als zijn vader toen die een beetje onverwacht de troon besteeg. Nu is hij er echt helemaal klaar voor, zo liet hij de meegereisde journalisten in Ho Chi Minh optekenen aan het eind van zijn laatste economische missie: "Als men het mij vraagt, zal ik er staan." Om zichzelf meteen daarna te corrigeren: "Wanneer men het mij vraagt, zal ik er staan."

En hij stond er, in Vietnam. Zijn Engels is erop vooruitgegaan, hij kan een publiek toespreken, zelfs improviseren. Er is gesleuteld aan de prins, en de verleiding om een voorteken op te merken, is groot.

Prins Filip I

Er zijn drie versies van prins Filip. In elk daarvan wordt hij aangestuurd door een legertje ad- viseurs, dat al dertig jaar lang wordt benoemd, ontslagen en eventueel herbenoemd door één en dezelfde man, Jacques Van Ypersele de Stri- hou, de kabinetschef van de koning. De vroegere kabinetschef van premier Wilfried Martens trad aan in 1983 onder koning Boudewijn en bleef al die jaren op post. Prins Filip heeft een hekel aan hem, schrijven Steven Samyn en Martin Buxant (De Morgen) in hun boek Koning zonder land. Er komt een paleisrevolutie de dag waarop prins Filip de troon bestijgt: "Als er een troonswissel komt, gaat er in Laken bloed aan de muur hangen." En de eerste die zal gaan, is Van Yp, de man bij wie het allemaal begon.

Het was halfweg de jaren 80 niet de bedoeling dat Albert ooit Boudewijn zou opvolgen. Brusselse advocaten wisselden in die dagen volop claims en conclusies uit over het verloop van de echtscheiding van Albert en Paola. De twee zagen elkaar amper, Albert reisde vaak naar Londen om tijd door te brengen bij zijn minnares, Sybille de Selys Longchamps, die hem een vierde kind had geschonken, Delphine Boël. Alleen het idee dat zoiets aan het licht kon komen, maakte Albert in de ogen van zijn broer ongeschikt voor de troon. Een echtscheiding zou Albert zijn recht op de troon automatisch doen verliezen, en zo werd prins Filip I een door de koning en kabinetschef Van Yp geadopteerd weeskind. Er werd overlegd met het Britse hof, om te vernemen hoe men daar te werk was gegaan met kroonprins Charles. Boudewijn werd uitgelegd dat prinsen in principe nooit geld op zak hebben. Een geldbeugel bovenhalen en daar een biljet uit halen met de beeltenis van je oom erop, dat is beneden de prinselijke waardigheid.

Het allerbelangrijkste, heette het bij de mensen die prins Charles boetseerden tot wie hij werd, is "karaktervorming". Prins Filip moest naar de Koninklijke Militaire School.

Noël Vaessen, de ex-adviseur van prins Laurent en jaren lang buurman van Filip in het paleis, vindt weinig zo nefast voor de vorming van een prins: "In de Militaire School moet een prins altijd een hogere graad hebben dan de andere studenten, ook al bakt hij er in de lessen niks van. Dat leidt tot situaties waarin prins Laurent slaagt voor zijn examen wiskunde door een bal plasticine in tweeën te delen."

Prins Filip hoeft zelfs daarover niet te piekeren. Hij wordt vrijgesteld voor de vakken logica, elektriciteit, statistiek en wiskunde. Examens legt de prins mondeling af, ver buiten het zicht van anderen. Medestudenten die zich de pleuris blokken en toch falen, informeren achteraf naar de prins. "De prins? Grote onderscheiding."

Voor de prins is het leger niettemin een be- vrijding, ver weg van Laken, weg van de adviseurs. Hij bloeit er open, geeft leiding aan een eigen eenheid. Hij verwondt een been, maar verbindt het met plastic zakken en verbijt de pijn. Hij leert zuipen. "Echt bevriend kon je niet met hem worden", zegt een toenmalig lid van zijn eenheid. "Iemand maakte een foto van hoe hij ladderzat aan de toog plakte. Niet om er iets mee te doen, niet om naar de pers te lopen of zo. Maar hij merkte het en belde de rijkswacht. Die nam het rolletje én het toestel in beslag."

Prins Filip I is de koning van de nutteloosheid. Niemand neemt hem ernstig. Hij trekt naar het Trinity College van de universiteit van Oxford en naar de Graduate School van Stan- ford in Californië, waar hij een diploma van 'master of arts' in de politieke wetenschappen behaalt. "Hij wordt daarmee het eerste lid van de koninklijke familie dat een universitair diplo- ma op zak heeft", zegt het officiële cv. Maar geen mens die gelooft dat het diploma wat anders is dan de vrucht van Belgische diplomatieke druk.

Prins Filip wordt na zijn studies de gevangene van Laken. Koning Boudewijn voert lange gesprekken met hem, over het koning zijn, en neemt hem steeds vaker mee naar plechtigheden, als om de publieke opinie te tonen: hij hier, uw volgende koning. Als in april 1992 de eerste Belgische astronaut ooit in de ruimte hangt, stuurt Laken prins Filip naar het Kennedy Space Center in Florida voor een telefoongesprek. Nog altijd zeer aan te bevelen op YouTube: "U kunt mij Filip noemen, want ik denk dat in de ruimte absoluut geen protocol is. Kunt u mij zeggen wat u ziet door het venster?"

Er moet ingegrepen worden, en per 7 september 1992 krijgt prins Filip een eigen 'staf'. Die bestaat uit vier door Van Ypersele de Strihou en de militaire veiligheid vooraf gescreende wijzen. Kapitein-commandant Jacques De Kimpe, diplomaat Jan Willems, economisch adviseur Jean-Louis Six en algemeen fregatkapitein Jacques Rosiers. Er is goed nagedacht. Twee Franstaligen, twee Vlamingen. Twee katholieken, twee vrijzinnigen, van wie één zéér katholiek is en één vrijmetselaar. Daartussen verschijnt wat later ook Ghislain D'Hoop, een door Van Ypersele uit Londen weggehaalde diplomaat die al jaren wordt getipt als de nieuwe kabinetschef, zodra Van Yp er niet meer zal zijn.

Op 31 juli 1993 sterft koning Boudewijn aan een hartstilstand in het Spaanse Motril. Het land is in rouw, en in chaos. Eén man wacht bij de telefoon. Hij weet dat zijn ouders zich al even weer hebben verzoend, dat zijn vader bij wet nog altijd de eerste troonopvolger is, maar er is hem ook ter ore gekomen wat oud-premier Wil- fried Martens, opgebeld door een journalist, vanuit Nairobi zei: "Het wordt prins Filip. Omdat Boudewijn dat zo gewild zou hebben."

De prins wacht en wacht. Niemand belt. Dat niet hij maar zijn vader de nieuwe koning der Belgen wordt, verneemt hij volgens insiders van het paleis zoals 10 miljoen andere Belgen, wanneer premier Jean-Luc Dehaene op 1 augustus 1993 op tv de natie toespreekt. Prins Filip is er kapot van. Hij kan eventueel aanvaarden dat hij is gepasseerd, maar niet de manier waarop. Zelfs geen simpel gesprek, van vader tot zoon. Hij heeft voor het koningschap alles laten schieten. Respect voor zichzelf, de liefde.

Als tiener en student aan het internaat in Zevenkerken, bij Brugge, werd Filip verliefd op ene Barbara Maselis. Zij was de dochter van een veevoederfabrikant uit Roeselare. Volgens de auteurs van Kroonprins Filip hadden de twee drie jaar lang een heel intense relatie. Laken was onverbiddelijk. Deze vrouw was niet van adel. Volgens de auteurs bleef de prins twintig jaar lang smoor op haar, tot halfweg de jaren negentig. Tot zij na bemiddeling van zijn moeder, koningin Paola, een relatie begon met de zoon van een familievriend.

Prins Filip II

Weinig kinderen kunnen weerstaan aan het vrolijke deuntje van Kapitein Iglo. Als die halverwege de jaren 90 via een spotje op RTL-TVi het kasteel van Stuyvenberg binnenglipt, is dat niet anders. De kleine prins Amedeo, prinses Maria Laura en prins Joachim hebben tot 1993 in het Zwitserse Basel gewoond, ver weg van het ijzeren protocol in Laken. Hun ouders Astrid en Lorenz zijn na de dood van Boudewijn naar België teruggekeerd. (Volgens de officiële versie om mee te rouwen, volgens een andere omdat ze menen dat ook zoon prins Amedeo wellicht niet zou misstaan als koning.) In die tijd is de kleine Amedeo nog klein en rebels. Kapitein Ig- lo inspireert de kinderen tot een daad van rebellie: "Wij willen fishsticks van Kapitein Iglo!"

Crisisberaad in de keuken van het paleis. Diepvriesproducten? Geen sprake van. Mag niet van het protocol. Een jonge hulpkok heeft een idee, een uitweg uit de crisis. Even later vertrekt, geëscorteerd door zwaantjes met sirenes en zwaailicht, een auto van het hof naar Zeebrugge voor twee kilo verse garnalen. Tegen het diner is de stunt gerealiseerd. De koks hebben volgens hun vaste recept garnaalkroketten gemaakt en die tot staafjes gekneed. De prinsjes, denken ze, zullen geen verschil zien. Helaas doen ze dat wel. Tranen. Drama. "Dit Zijn Geen Fishsticks!"

Dit is de wereld waarin prins Filip leeft, met een staf van adviseurs met wie hij elke ochtend rond de tafel zit, de actualiteit van de dag be-spreekt en nadenkt over interessante evenementen om te bezoeken, interessante boeken om te lezen, mensen om mee te converseren.

Volgens intimi is prins Filip gebiologeerd door de gebeurtenissen in de nacht na het overlijden van zijn oom. Geruchten sijpelen maar traang door, zoals een in het Wetstraatwereld- e vaak herhaalde uitspraak van Dehaene: "Kon- den we hem maar op sterk water zetten." Hij doelt op koning Albert II, voor wie het leven één grote vakantie is, die helaas soms moet worden onderbroken voor een paar handtekeningen.

Door de troonswissel volgt prins Filip zijn vader op als voorzitter van de Belgische Dienst voor Buitenlandse Handel. Hij krijgt er een nieuwe adviseur bij, Jef Van den Put, de vroegere ordonnansofficier van de koning. Het is hij die het lichaam van Boudewijn gevonden heeft in Motril.

Tijdens handelsmissies stuurt Van Yp af en toe ook diplomaat Jan Grauls mee als adviseur, maar de prins kan hem niet luchten. Hij is al die adviseurs stilaan kotsbeu en trommelt in de zomer van 1996 opeens enkele Vlaamse hoofdredacteurs op voor een gesprek in een Brussels restaurant: "Ik wil koning worden. Ik wil dit land leiden."

Hij is inmiddels senator van rechtswege geworden en heeft er zonder overleg met de regering een voorstel gelanceerd tot 'verbod op alle vormen van porno'. Een koning wordt geacht in zijn handelingen gedekt te zijn door de regering en geen politieke uitspraken te doen, maar geen adviseur die dat aan prins Filip II uitgelegd krijgt.

Prins Filip III

Prins Filip III wordt op 25 oktober 2001 gelijktijdig geboren met zijn dochter, prinses Elisabeth. "Een vrouwtje", spreekt hij de media op een nachtelijke persconferentie in het Erasmuszie- kenhuis in Anderlecht toe. Weg is de houten klaas. Hier zit een zielsgelukkige vader trots te zijn in verplegerskiel, een mens. Prins Filip die emoties opwekt, de natie weet niet wat ze ziet. Een krant titelt: "Hij is er klaar voor!"

Prins Filip III krijgt eigenlijk al vorm met zijn huwelijk, twee jaar eerder. Er is alweer een nieuw contingent adviseurs opgetrommeld. Nu keer heeft Van Ypersele de Strihou zijn oog laten vallen op graaf John Cornet d'Elzius, een diplomaat. Met hem pakt de mayonaise. De prins heeft een baan, een echtgenote, een goede adviseur. Het enige wat alsmaar meer steekt, is de vaststelling dat de prins omringd blijft door louter diplomaten en militairen. Een diplomaat wordt betaald om te liegen, een soldaat om te gehoorzamen. Vanuit de regering-Verhofstadt II wordt steeds meer gepleit voor openheid.

Openheid komt er, en luistert naar de naam Didier Nagant de Deuxchaisnes. Exit John Cor- net d'Elzius. Deze Nagant de Deuxchaisnes, al-weer een diplomaat, en alweer een edelman, wordt de nieuwe media-adviseur van prins Fi- lip. Er is net zo min als de vorige keren een headhunter bij te pas gekomen, wel veel buikgevoel van Van Ypersele de Strihou. Didier Nagant de Deuxchaisnes, het Nederlands zo goed als on- machtig, is de man van Laetitia Spetschinsky, de dochter van de eerste echtgenoot van prinses Lea Wolman, Serge Spetschinsky, een Brusselse jetsetfiguur. Lea Wolman trad later in het huwelijk met prins Alexander, halfbroer van Albert II, en mocht zichdaardoor prinses Lea noemen.

De nieuwe media-adviseur is goed en wel in dienst, en prins Filip toont al wat voor openheid hij in gedachten heeft. Hij geeft tijdens een handelsmissie in China een interview aan het weekblad Story: "In ons land zijn mensen en partijen, zoals het Vlaams Belang die tegen België zijn, die ons land kapot willen maken. Ik kan je verzekeren dat ze dan met mij te maken krijgen en vergis je niet: ik ben een taaie als het moet. Ik laat niet zomaar over me heen wandelen."

Het is het begin van een soap. De kroonprins, van wie de bekwaamheid tot het worden van koning wordt gemeten aan de hand van zijn vermogen om geen politieke uitspraken te doen, ondertekent een pamflet van het VBO tegen het beleid van Verhofstadt II en trekt openlijk van leer tegen plannen voor een defederalisering van 'zijn' Dienst voor Buitenlandse Handel. Op een handelsmissie in Zuid-Afrika, met tot afgrijzen van de prins vooral Vlaamse ondernemers, maakt hij een verveelde indruk en dreunt hij voor de zoveelste keer dezelfde speech af: "I often compare Belgium with a diamond, it is small but beautiful." Het komt ook tot een ruzie met Jan Grauls, die te horen krijgt: "Ik ben 46 jaar, ik heb geen adviseurs meer nodig."

Filip en Mathilde zijn aanhangers van de Gemeenschap Emmanuel, een stroming binnen de aartsconservatieve charismatische beweging die zich van andere bewegingen onderscheidt door naar gospel neigende eucharistievieringen waarbij de leden 'in tongen zingen. De gelovigen wordt opgedragen in het dagelijkse leven 'vrijmoedig van hun geloof te getuigen'. Een volgeling van Emmanuel is er niet echt op getraind zijn mening over de wereld voor zich te houden. Het brengt de prins tot uitspraken als: "De vrijzinnigen in dit land zich al bij al goed gedragen."

Hij vindt de louter ceremoniële invulling van het koningschap door zijn vader een belediging voor het ambt. Het is het tegendeel van het ko-ningschap zoals hem dat jaren is onderwezen door koning Boudewijn. Als hij zelf ooit koning zal zijn, neemt prins Filip zich voor, zal hij niet de hele tijd gaan liggen zonnen in het buitenverblijf in Châteauneux-de-Grasse. Wetteksten zullen niet door de luchtmacht naar Cannes moeten worden overgevlogen. Hij zal een echte koning zijn, en hij zal vechten voor het voortbestaan van dit land.

Didier Nagant de Deuxchaisnes blijft verbazingwekkend lang op post als media-adviseur. Op een handelsmissie in Moskou in 2006 komt vanuit België het nieuws over de dood van de Luikse meisjes Stacy en Nathalie. De prins kondigt aan dat hij, als teken van respect, op de hele missie niks meer gaat doen en "een wandeling met de prinses zal inkorten met een kwartier".

Exit Nagant de Deuxchaisnes, hij wordt vervangen door de door Karel De Gucht voorgestelde Boudewijn Dereymaeker, diplomaatmaar een 'uitgesproken vrijzinnige'. Ook Derey-maeker houdt het al snel voor gezien. "Onder diplomaten geldt het devies dat je voor een functie op het paleis 'gevraagd wordt' en dat je nooit weigert", zegt een diplomaat. "Dat wil daarom niet zeggen dat je na een tijd niet kunt laten blijken dat je aan een nieuwe uitdaging toe bent."

Na minder dan drie jaar is ook Dereymaeker alweer weg. Hij wordt vervangen door oude be-kende John Cornet d'Elzius, een persoonlijke vriend van de prins en een van de zeldzame di- plomaten die vat op hem hebben. Hij wordt verantwoordelijk geacht voor het uitblijven van nieuwe blunders. Voor velen geldt dat als een prestatie. Het is een constante: bekwame adviseurs maken zich snel weer uit de voeten. Blijvers zijn mensen als Ghislain D'Hoop en Noël De Bruyne, een generaal-majoor uit Eeklo van de zeer oude stempel.

Graaf Cornet d'Elzius is inmiddels ook al- weer aan een nieuwe uitdaging toe. Hij wordt ambassadeur in Tel-Aviv. "Over een opvolger is voor zover ik weet nog niets beslist", zegt paleiswoordvoerder Pierre-Emmanuel De Bauw.

De krant Le Soir maakte een maand geleden melding van een scenario waarbij koning Albert II op 21 juli 2013 troonsafstand zou doen. Hij is dan 79 en zou dan bijna dag op dag twintig jaar koning zijn. Alleen "een monsterscore van de N-VA bij de gemeenteraadsverkiezingen" zou het scenario nog kunnen doorkruisen.

Dat deel is speculatie, wellicht gevoed door de entourage van de prins. Er is ook een deel realiteit. Koning Albert wordt in juni 78. Op sterk water zetten is geen optie. De dag waarop de koning sterft, is er niemand meer die de prins zelfs maar te adviseren heeft omtrent de keuze van adviseurs.

Hij zal lang gewacht hebben op het moment waarop hij ze allemaal de bons kan geven en zelf een entourage kan kiezen. Didier Nagant de Deuxchaisnes en vele anderen houden zich klaar.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234