Vrijdag 03/12/2021

Prijsbeesten uit het zuiden

‘Zou het kunnen dat jullie collectief in vorm zijn?’, oppert schrijver Joost Zwagerman. ‘Ik val in slaap bij Arnon Grunberg, maar ik lees wel gretig Vlaamse auteurs.’ De Volkskrant-boekenchef Arjan Peters: ‘Vlamingen worden stilaan beduusd als ze wéér een prijs winnen.’

Waar is de tijd dat Nederland het gidsland was op cultureel en literair gebied? Stilaan lijken de rollen omgedraaid. In ieder geval maken Vlaamse schrijvers de laatste jaren flink furore in het literaire prijzencircuit in Nederland. En niet alleen daar. De gestegen aandacht in de Nederlandse kranten- en weekbladen voor auteurs als Annelies Verbeke, Dimitri Verhulst, Stefan Brijs, Erwin Mortier, Tom Lanoye en inderdaad David van Reybrouck is lang geen toevalstreffer meer. Vaak is er lof voor de stilistische durf, het taalgevoel en de “compromisloze energie” die Vlaamse auteurs aan de dag leggen, zoals NRC-criticus Arjen Fortuin het in zijn geruchtmakende artikel ‘De Belgen zijn beter’ in 2006 poneerde.

De recentste erelijsten van de AKO of Libris Literatuurprijs lijken zijn stelling te onderbouwen. Dimitri Verhulst kreeg voor Godverdomse dagen op een godverdomse bol in 2009 de Libris, Erwin Mortier ontving in 2009 de AKO voor Godenslaap en Bernard Dewulf in 2010 wéér de Libris voor Kleine dagen. En nu komt daar David Van Reybrouck bij, die de AKO Literatuurprijs wegkaapte voor zijn non-fictieboek Congo. Een geschiedenis, dat ook uitdrukkelijk geprezen werd voor zijn literaire kwaliteiten. Eerder al kreeg het boek de Libris Geschiedenisprijs en de J. Greshoffprijs. Hoe kijken twee vooraanstaande Nederlandse literaire critici én Joost Zwagerman aan tegen het Vlaamse inpalmen van de Nederlandse literaire prijzen?

“Dat de AKO-prijs naar David Van Reybrouck zou gaan, was niet bijster verrassend”, zegt Volkskrant-chef boeken Arjan Peters. “Maar deze prijs is ook niet ingesteld om te verrassen. Als tien jury’s het boek bekronen, dan moet een elfde zich daar niet door laten tegenhouden. Indien het boek enkel documentair was opgevat, had het de jury zeker niet bekoord. Al had ik het Tom Lanoye ook gegund. Of de Vlamingen de Nederlandse prijzen wegkapen? Dat suggereert bijna een misdaad (lacht). Je ziet wel dat Vlaamse schrijvers stilaan beduusd worden als ze wéér een prijs winnen.”

Peters trapt wat op het gaspedaal over de Vlaamse hegemonie: “De Libris voor zowel Verhulst als Dewulf vond ik gevleid. In Godverdomse dagen is de toon consequent, maar als lezer hou je het niet vol. Verhulst is toen eigenlijk laattijdig bekroond voor De helaasheid der dingen. En het boek van Dewulf was hooguit een verzameling columns over zijn gezin.” Het stoorde Peters wél de dat AKO-jury haar keuze voor Van Reybrouck zo weinig onderbouwde. “Voorzitter Femke Halsema kwam niet verder dan een flaptekst te debiteren over het winnende boek. Terwijl je van een jury toch verwacht dat ze niet toegeven aan het dictaat van de consument en zorgen voor een literair discours.” Valt het Peters ook niet op dat Vlamingen makkelijker gerecenseerd worden in Nederland? “Nu je het zegt. Al let ik daar eigenlijk niet op. Ach, misschien is de culturele integratie van Nederland en Vlaanderen dan toch spontaan afgerond?”

Open minded

Volgens Jeroen Vullings, chef letteren van Vrij Nederland en habitué van literaire jury’s, zat de AKO-jury “tweemaal goed”: “een Vlaming en een maatschappelijk verantwoord boek”: “Je merkte dat Van Reybroucks Congoboek helemaal paste in het wereldbeeld van juryvoorzitter Femke Halsema. En verder moet ik toegeven dat Vlaamse juryleden er ongelooflijk goed in zijn om hun zin te krijgen. En dat doen ze op een aimabele manier, zodat je er weinig tegenin kunt brengen. Dat merk je hier ook, heren als Hellemans en Overstijns hadden amper weerwerk. Vlamingen staan iets meer open minded tegenover de literatuur: je ziet het bij auteurs als Yves Petry, die veel meer buitenlandse invloeden integreert.”

Toeters en bellen

Schrijver Joost Zwagerman, die een bloemlezing maakte over De Nederlandse en Vlaamse literatuur vanaf 1880 in 250 verhalen, moet er niet lang over nadenken: “Ik lees de laatste jaren met veel meer plezier Vlaamse auteurs. Er heerst volop vitaliteit en men is minder beducht voor het grote gebaar. Zijn jullie tegenwoordig collectief in vorm of zo? Toen ik mijn bloemlezing aan het maken was, moest ik in de laatste decennia meer Vlaamse auteurs opnemen, gewoon omdat ze beter waren.”

Zwagerman vindt dat de Nederlandse schrijvers nog steeds in de ban zijn van het kale schrijven: “De school van Nescio blijft maar opgang maken. Ja, zelfs tot bij Arnon Grunberg. Zijn korte, somberende zinnetjes keutelen en reutelen maar door. Ik val er bij in slaap. Terwijl het in Vlaanderen veel meer davert. De helaasheid der dingen van Verhulst zit ook vol huiskamertaferelen, maar die worden wel luidkeels, met veel toeters en bellen, ten tonele gebracht.”

Dimitri Verhulst.

Libris 2009 voor Godverdomse dagen op een godverdomse bol.

Erwin Mortier.

Bernard Dewulf.

David Van Reybrouck.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234