Dinsdag 20/10/2020

Priester A. na alweer eenzedenfeit: 'Ik heb dat nu eenmaalin mij'

Al sinds de jaren 70 stapelden de pedofilie-aanklachten en veroordelingen zich op tegen priester Leo A. Nu de man intussen al een eind de 70 voorbij is en teruggetrokken leeft in een chalet in de Ardennen, probeerde hij het nog maar eens met een 14-jarige jongen.

"Ik heb dat nu eenmaal in mij", zei de 76-jarige verdachte vorige week vrijdag voor de correctionele rechtbank in het Franse Charleville-Mézières. Een wat kleine, mollige man met brillenglazen als jampotjes.

Zijn advocaat Nicolas Vallet: "Er moet een verschil kunnen worden gemaakt tussen een fantasie en het overgaan tot de daad. Mijn cliënt voelt zich aangetrokken tot jonge jongens."

De verdachte viel op maandag 3 juli in het grensstadje Givet in de Franse Ardennen een joch van 14 uit Reims lastig in de Intermarché in het winkelcomplex Rive d'Europe. Hij begon hem middenin de supermarkt te zoenen, vroeg of hij een kwartiertje had "om ons te amuseren zoals de grote mensen". Volgens de aanklacht achtervolgde hij de jongen tot op de parking, probeerde hij hem daar in zijn Nissan te doen stappen met de suggestie om "de liefde te bedrijven zoals de grote mensen". De jongen zette het op een lopen richting kledingzaak Kiabi, waar zijn moeder werkt als verkoopster. Zij verwittigde de politie.

Aanklager Laurent de Caigny vorderde op het proces 18 maanden gevangenisstraf, argumenterend dat als er niet was ingegrepen "we hier wellicht te maken hadden met een reizende seksuele agressor die andere slachtoffers had kunnen maken".

En wij maar denken dat we het na de zaak-Vangheluwe, een parlementaire commissie en verschillende beleidsbrieven van de Belgische bisschoppen zo stilaan gehad moesten hebben met pedofiele geestelijken.

De verdachte is Leo A., een 76-jarige Oost-Vlaamse priester op rust. Hij woont in een chalet aan de andere kant van de Frans-Belgische grens in Dion, een minuut of drie rijden van de Intermarché. Hij wou de jongen vermoedelijk daar mee naartoe nemen.

A. heeft meerdere aanklachten en veroordelingen achter zijn naam staan voor seksueel misbruik van tieners. Hij werd in 1983 korte tijd geïnterneerd en in 1997 door de correctionele rechtbank in Dendermonde veroordeeld tot 7 jaar gevangenisstraf. Daarvan zat hij 4 jaar effectief uit. "Toen ik die naam in de krant zag staan, postte ik maandag iets op Facebook", zegt mijnheer L. "Maar toen mijn vrouw dat zag, werd ze boos en heb ik het op haar aandringen toch maar weer verwijderd. Wij hebben destijds miserie genoeg gehad met die zaak."

Leo A. was in de jaren 1979 en 1980, lang voor zijn eerste veroordeling, aalmoezenier van de jeugdbeweging in Sint-Gillis-Waas. Hij organiseerde twee zomers na elkaar een Chiro-kamp in de provincie Luxemburg. Tijdens de traditionele bezoekdag brak in 1980 een kleine revolte uit onder een groep ouders, onder wie ook L..

Mijnheer L.: "Ik ben gelovig, nog altijd, maar na dat Chiro-kamp heeft mijn geloof toch een serieuze deuk gekregen."

Een andere vader: "Er waren meerdere meldingen. Jongens die waren verplicht om de nacht door te brengen bij de pastoor. Blijkbaar was dat ook op het zomerkamp van het jaar daarvoor al gebeurd. Men sprak, discreet, over betastingen. De ouders besloten om alle kinderen onmiddellijk mee naar huis te nemen en klacht in te dienen. De feiten waren vrij ernstig, maar het taboe op dit soort zaken was in die tijd veel groter dan vandaag. Men keek daar liever van weg."

Hoog bezoek

Met die initiële aanklacht is ondanks de vele eensluidende meldingen niets gebeurd. De BOB van Sint-Niklaas, de criminele recherche bij de toenmalige rijkswacht, kwam tot de bevinding dat niks hard gemaakt kon worden. Bizar, want het bisdom Oost-Vlaanderen zelf plaatste A. na het onderbroken Chiro-kamp meteen over naar een andere parochie. In de pre-Vangheluwe-tijd gebeurde dat bijna consequent na elke melding over seksueel misbruik tegen een priester.

Leo A. is priester geweest in Beveren, Gijzegem, Vrasene, Sint-Gillis-Waas, een parochie in het Gentse en Bavegem. Een voorzichtige schatting laat zien dat hij ongeveer op elke post is weggestuurd na klachten van altijd weer dezelfde strekking, altijd weer van jongens binnen dezelfde leeftijdsgroep. In de zaak die in december 1996 leidde tot zijn arrestatie en uiteindelijke veroordeling tot 7 jaar cel, stond hij terecht voor de aanranding van vijf misdienaars, de jongste 13, de oudste 16 jaar. De feiten gingen terug tot in 1992. Hij nam de slachtoffers af en toe mee naar zijn chalet in Dion, dezelfde chalet, en bracht de nacht met hen door.

Hij deed ook tijdens zijn proces voor de correctionele rechtbank geen moeite om de tenlastelegging te betwisten. Ook toen was zijn uitleg dat het iets was dat sterker was dan hijzelf.

In 1996 bestond er nog geen Facebook, maar de verontwaardiging bij mijnheer L. was er niet minder om. Hij schreef een lezersbrief naar de krant. Om te attenderen op de meldingen van 16 jaar daarvoor en zich erover te verbazen dat deze man in Bavegem gewoon verder met kinderen was blijven werken.

L.: "Het leek mij een nogal logische reactie, vader zijnde. Trouwens, ze hadden hem die zomer meteen overgeplaatst, wat er toch alleen kon op wijzen dat de kerkelijke autoriteit op de hoogte was? De dag na de brief kreeg ik een kolonel van de rijkswacht over de vloer en onze toenmalige burgemeester. Die kwamen hier op bezoek. Ze zeiden mij dat zoiets echt niet kon, zo'n brief schrijven naar de krant. Dat ik goed moest opletten met wat ik deed. Het kwam bij mij als erg intimiderend binnen."

Naam gewist

Pastoor A., zo was (en is) het algemene aanvoelen, had in de eerste plaats nood aan gespecialiseerde hulp. En vooral niet aan ondersteuning van de gedachte dat zijn status als geestelijke hem boven de wet plaatst. A. kreeg jarenlang vooral dat laatste.

De ouders bleven zich roeren, wensten graag te vernemen hoe het kon dat er niets was ondernomen na de eerste klachten. Ook enkele rijkswachters uit de lokale brigades van Aalst en Sint-Lievens-Houtem, waar zich ook al dossiers waren beginnen opstapelen, lieten van zich horen. Hen zat het hoog dat hun eigen commandant ooit een officiële berisping had gekregen van de kolonel omdat hij had geweigerd pastoor A. als vip uit de nodigen op de opendeurdagen van de brigade.

Een oud-rijkswachter: "Leo A. stond in onze computer vermeld als 'gekende dader' van herhaalde zedenfeiten met minderjarigen. Onze commandant zei tegen de kolonel dat hij toch moeilijk zo iemand kon uitnodigen. Bam, toch een blaam. De rijkswacht was in die tijd nog heel strikt hiërarchisch, een kolonel duldde geen tegenspraak. De kolonel was een persoonlijke kennis van de pastoor. Er is in een andere brigade ooit een commandant verplicht om eens met zijn vrouw te gaan eten bij de pastoor. Om bij te praten en banden te smeden. Wilde je bevorderd worden tot adjudant, dan moest ze een maturiteitsexamen afleggen. Iedereen wist dat je het meest kans maakte als je dat examen ging afleggen bij pastoor A."

Het onderzoek bij de algemene inspectie pleitte de kolonel uiteindelijk vrij, ook al blijven er vermoedens dat hij het moet zijn geweest die de hand had in het (doen) wissen van A. als "gekende dader" uit de databestanden van de rijkswacht. Er is in elk geval iemand die dat eind jaren 80 heeft gedaan. Reden waarom de Sint-Onkomenakerk in Bavegem tussen 1992 en 1996 kon dienen als cover-up voor het misbruik van de misdienaars.

Het waren niet enkel ouders (in de meeste gevallen intussen grootouders) in het Waasland die maandag steil achteroversloegen bij dat krantenberichtje. Dat was ook zo bij de dissidente priester Rik Devillé van de Werkgroep Mensenrechten in de Kerk. Het eerste wat hij deed was de naam van A. opzoeken in het jaarboek van het bisdom Gent, editie 2017.

Rik Devillé: "Hij staat daarin nog steeds vermeld als 'pastoor-emeritus'. Dat is een eretitel in de kerk. De titel geeft zelfs aan dat hij nu erkend wordt in het bisdom Gent als gepensioneerd priester met de meeste waarde."

Devillé snort ook de beleidsnota 'Verborgen Verdriet' op, door de Belgische bisschoppen voorgesteld in januari 2012, als finale antwoord op de vraag wat ze uiteindelijk gaan ondernemen na de stortvloed van pedofilieschandalen binnen de kerk.

Devillé: "Op pagina 16 en 17 lees ik: 'Passende maatregelen moeten worden genomen om elke herhaling van ontoelaatbare feiten of elk gevoel van onveiligheid te voorkomen. Geen enkele vorm van misbruik mag getolereerd worden.' In hun in juni 2014 gepubliceerde beleidslijnen ter preventie van seksueel misbruik en grensoverschrijdend gedrag in pastorale relaties met kinderen staat letterlijk dat met de dader in een schriftelijke overeenkomst moet worden vastgelegd dat hij nooit alleen mag zijn met kinderen en op permanente basis begeleiding en supervisie moet aanvaarden. Het bisdom had in al die jaren dat ze de man de status van pastoor-emeritus gaf er moeten voor zorgen dat er een verantwoordelijke werd aangeduid die hem constant opvolgt, ook in zijn privéleven."

Laïcisering

De Nissan staat voor de deur geparkeerd. De chalet, hoog op een bergflank, biedt een weids uitzicht op de Maasvallei. Voor een late zeventiger ziet Leo A. er bepaald kwiek uit. Zin een gesprek heeft hij niet. Hij maakt achter zijn tuinhek een wegwerpgebaar, als een voetballer die het niet eens is met de beslissing van de ref. En beent dan weer naar binnen.

Hij werd op het korte snelrechtproces in Charleville-Maizières uiteindelijk veroordeeld tot 15 maanden voorwaardelijke celstraf. Hij hoeft dus niet terug naar de gevangenis. Het Openbaar Ministerie kan tot midden volgende week nog beroep aantekenen tegen het als eerder mild gepercipieerde verdict, maar in de Franse Ardennen hoopt men vooral dat de vroegere werkgever van A. doet wat ze tegenover het Belgische Parlement plechtig heeft beloofd: een vorm van toezicht op gekende daders.

Alleen. Leo A. is met pensioen sinds 1 januari 2002.

Uit de kerk verstoten

Peter Malfliet, woordvoerder van het bisdom in Gent, betwist dat A. ergens onderweg zou zijn gezegend met een eretitel: "Priester-emeritus betekent niets anders dan een gepensioneerde priester. Dat is de benaming die ook door het ministerie van Justitie wordt gebruikt. Er zijn destijds, nog voor zijn vrijlating, vanuit het bisdom wel degelijk concrete afspraken gemaakt rond begeleiding, waaronder psychiatrische begeleiding en opvang. Leo A. woont intussen buiten het bisdom."

Blijkbaar is de begeleiding een jaar of tien geleden in alle stilte uitgedoofd.

Volgens Lieve Halsberghe van Survivors Network of those Abused by Priests (SNAP) rest de Gentse bisschop Luc Van Looy geen andere optie meer dan Leo A. te laïciseren. Lees: uit de kerk verstoten.

Peter Malfliet: "De bisschop is erg begaan met deze zaak. Hij heeft intussen heel wat slachtoffers ontmoet en begrijpt dat laïciseren een wens is die bij veel van die mensen leeft. Laïcisering betekent dat een priester al zijn rechten en plichten als priester verliest. Maar het is iets waarover alleen de paus kan beslissen en niet de plaatselijke bisschop. De bisschop is daar dus niet tegen, het is zeker een optie. We hebben te maken met een nieuw feit, bij een man die eerder al recidiveerde. Daarom zijn we nu stukken aan het verzamelen en een dossier aan het aanleggen voor Rome. Zijn rechterlijke convocatie hebben we al, we wachten nu nog op een kopie van het verdict."

Laïcisering zou ook betekenen dat het bisdom zichzelf ontslaat van alle verantwoordelijkheid over verdere opvolging van het geval Leo A.

"Klopt", zegt Malfliet. "En dat is dan de hele vraag, wat het meest aangewezen is."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234