Maandag 22/07/2019

China

Prestigieuze Amerikaanse opleiding moet wrijvingen tussen China en VS verminderen

Professor Xue Lan, decaan van het Schwarzman College Beeld No credit

Na 145 dagen handelsoorlog kijkt president Trump zijn Chinese collega Xi vrijdag voor het eerst weer in de ogen op de G20-top. De kans op een doorbraak is gering omdat de twee kemphanen zo weinig van elkaar begrijpen. Om nóg meer toekomstige conflicten te voorkomen, stuurt Wall Street-tycoon Steve Schwarzman 135 veelbelovende Amerikaanse studenten op een missie om kennis op te doen óver China in China. Maar of dit de twee landen dichter bij elkaar brengt is de vraag.

Voor de Amerikaanse historicus annex techondernemer Newton Davis staat na vijf maanden studeren in China één ding als een paal boven water. “Een door China gedicteerde wereld moeten we niet hebben.” Niet dat Newton anti-Chinees is, hij kwam juist als kritische Amerikaanse intellectueel naar China met de behoefte er iets over te leren. “De manier waarop honderden miljoenen Chinezen uit de armoede zijn gekomen is fascinerend. Chinese hightech heeft geweldige mogelijkheden om onderontwikkelde landen tot economische bloei te brengen.”

Wat Newton dwarszit: er komt geen goed antwoord op zijn vragen. Of het nu over geopolitiek of economie gaat, gesprekken met Chinezen blijven oppervlakkig, zegt hij. “Alles is geweldig, alles gaat goed. Ze geven geen antwoord. Ze begrijpen de vraag niet, of ze doen alsof. Aan gevoelige onderwerpen zoals het politieke systeem waag ik me niet eens. Maar dit land geeft de toekomst van de wereld vorm. Dan moeten we ze toch aan tafel te krijgen voor een serieuze discussie over waar ze mee bezig zijn?”

Student Newton Davis

Academisch bubbeltje

De 28-jarige Davis stelt zijn vragen niet aan de eerste beste Pekingse straatveger, maar aan top-academici. Hij studeert aan het Schwarzman-college. Dat is een Amerikaans academisch bubbeltje op de meest prestigieuze universiteit van China, de Tsinghua-universiteit. 135 ‘toekomstige leiders’ doen inzichten over China op, op een luxecampus met speciaal gezuiverde lucht en puike koffie. Een jaar lang, gratis.

Het is een initiatief van Tsinghua, maar wordt met 300 miljoen dollar gefinancierd door Wall Street-tycoon Steve Schwarzman. De missie: potentiële wrijvingen met China verminderen door kennis over China. Het opkweken van toekomstige leiders met kennis over China is nu belangrijker dan ooit, zegt professor Xue Lan, decaan van het Schwarzman College. “Het verzuren van de Amerikaans-Chinese relatie heeft geen invloed op het aantal aanmeldingen”, zegt hij. “De behoefte China te begrijpen neemt toe, ook in een eventuele Koude Oorlog.”

Het op China georiënteerde studiefonds werd vijf jaar geleden, toen het college van start ging, op gejuich ontvangen in Washington. Veertig jaar lang gingen mensen, goederen, kapitaal en technologie van de VS naar China, en vice versa. De Amerikaanse consensus was daarbij: we geven de Chinezen de tijd, desnoods komen we ze soms tegen onze zin in tegemoet, en dan gedragen ze zich straks volgens onze normen.

Decaan Xue: “Amerikanen zijn heel open minded, behalve als je niet doet wat ze willen. China is altijd duidelijk geweest: we leren van andere landen, maar we gaan onze eigen weg. China heeft zich ontwikkeld op een andere manier dan de VS voorzagen en daar zijn ze niet per definitie blij mee.”

De Amerikaanse teleurstelling slaat om in paniek, zegt historicus Davis. “Het simpele verhaal van het Chinese gevaar sluit aan bij de levenservaring van de gemiddelde Amerikaan. Je fabrieksbaan verdwijnt, immigranten vestigen zich in je buurt en nemen de slecht betaalde baantjes over, je leven gaat er niet op vooruit: laten we China de schuld geven. Daar houden Amerikanen van: wij tegen zij.”

Nieuwe Koude Oorlog

Het verlangen naar een ouderwetse vijand wordt volop bediend door Trump. Toch wordt de overtuiging dat het tijd is voor een stevige reset breed gedragen, in Washington en op Wall Street. Als er niet snel iets verandert in China, is een nieuwe Koude Oorlog een feit, zei de vroeger zo China-vriendelijke oud-minister van Financiën Henry Paulson onlangs. Hij voorspelt een ‘Economisch IJzeren Gordijn’. Hardliners staan te popelen voor een ‘echtscheiding’ die China en de VS op alle gebieden ‘ontkoppelt’.

China heeft het antwoord op de nieuwe vijandigheid nog niet gevonden. Xue legt geduldig uit dat confrontaties niets oplossen. “Rationeel en kalm blijven, want wat is het alternatief? Als China iets doet dat de spanning verhoogt, heeft dat desastreuze gevolgen voor de hele wereld.”

Niemand weet wat er gaat gebeuren als Trump zaterdag na afloop van de G20-top van grootste industrielanden in Buenos Aires met Xi dineert. Zelfs als hij bezwijkt voor de verleiding een paar gemakkelijk Chinese concessies als ‘goede deal’ te verkopen, verandert dat niets aan de neerwaartse spiraal waar de belangrijkste bilaterale relatie ter wereld in is beland.

Een vreemd moment om in Peking te studeren, zegt Benjamin Chi (22), een uit Texas afkomstige Schwarzman-student. “Ik zag dit echt niet aankomen. Dit is veel erger dan gezonde wedijver en een uithaal op handelsgebied. Dit is funest voor mijn vakgebied. Data uitwisselen tussen Chinese en Amerikaanse onderzoekers wordt nu al lastiger.”

Chi studeert medicijnen en is geïnteresseerd in commerciële gezondheidszorg en research. Dit is zo’n gevoelige sector, waar het wantrouwen regeert: Chi’s Chinese collega’s worden in de VS snel als spion gezien. Chinese academici die in de VS werken of studeren durven het land niet te verlaten uit angst dat ze hun Amerikaanse visa kwijtraken.

Student Benjamin Chi Beeld No credit

Gezond verstand

Decaan Xue had niet verwacht dat de spanningen zoveel invloed op academische samenwerking zouden hebben. “De VS waren de drijvende kracht van innovatie. Nu voegt China zich daarbij. Eindelijk zijn we op het niveau dat Amerikaanse wetenschappers van ons kunnen leren en nu krijgen sommige Chinese wetenschappers geen visa voor congressen. Dat overvalt me. Ik hoop dat gezond verstand snel weer de overhand krijgt.”

Medicijnenstudent Chi ziet geen toekomstige carrière in China. “Amerikanen zien China niet als een plaats waar de wetenschap bloeit, maar als een slecht land dat erop uit is ons te grazen te nemen. We dachten dat we het even snel konden regelen, zoals Reagan in de jaren 80. We hebben onszelf overschat en de wereld gaat voort, zonder ons. Dat is voor een jonge Amerikaanse wetenschapper geen fijne positie.”

Botsende verhalen

De veiligheid van de oude machtsverhouding is weggevallen. China kan niet weer in de bescheiden rol van weleer kruipen, zegt Xue. “Onze economie is nu eenmaal de op een na grootste ter wereld, ons land heeft een leidende rol in de globalisering. En China heeft een eigen verhaal, dat draait om een groot plan dat we nastreven.” Nu botsen de verhalen. ‘Us against them’ versus het ‘grote Chinese plan voor de wereld’.

Misschien moeten we ons verhaal synchroniseren met de stemming in de rest van de wereld, zegt Xue peinzend. “Dan wordt het gemakkelijker te begrijpen en ziet iedereen de mogelijkheden van ons succes.”

Verschillende belangen

Wat Trump van Xi wil

- Ongehinderde toegang tot de Chinese markt voor Amerikaanse bedrijven. Lagere importtarieven

- Een einde aan de verplichte technologieoverdracht aan Chinese joint-venturepartners

- Hardere bestrijding van inbreuk op Amerikaans intellectueel eigendom

- Maatregelen tegen cyberspionage

- Geen staatssubsidies voor Chinese bedrijven die in het kader van de industriële innovatiepolitiek ‘China 2025’ buitenlandse bedrijven overnemen

- Het terughalen van Amerikaanse kennis via het wervingsprogramma ‘1000 Talenten’, dat Chinese wetenschappers die in het buitenland werken rekruteert voor terugkeer naar China

Wat Xi (misschien) biedt

- Meer toegang voor buitenlandse bedrijven tot bepaalde sectoren zoals de auto-industrie, telecommunicatie en financiële dienstverlening

- Meer import van Amerikaanse goederen, eventueel een grote hoeveelheid aardgas

- Voorkeursbeleid voor Chinese staatsbedrijven een beetje terugschroeven

- Onderhandelingen om uit de crisis te komen en het herhalen van algemene beloftes dat China open is

- Een uitnodiging mee te doen aan het Chinese Zijderoute-plan, dat voorziet in het aanleggen van nieuwe internationale handelsroutes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden