Dinsdag 05/07/2022

InterviewSerhi Roedenko

President Zelensky door de ogen van zijn biograaf: ‘Hij was zelf ooit een product van oligarchen’

Volodymyr Zelensky in de presidentiële vertrekken in Kiev.  Beeld Guardian / eyevine
Volodymyr Zelensky in de presidentiële vertrekken in Kiev.Beeld Guardian / eyevine

De oorlog voortzetten of onderhandelen? Volgens zijn biograaf Serhi Roedenko kan president Zelensky niet anders dan doorvechten. ‘Hij is een oorlogspresident. De bevolking verwacht dat hij de strijd wint. Als hij nu met Poetin een akkoord sluit, verliest hij alles’.

Maarten Rabaey

Als we Serhi Roedenko zoomen, verontschuldigt hij zich vooraf: we zullen mogelijk onderbroken worden door het luchtalarm. “Met mijn redactie werken we nu vanuit de westelijke stad Lviv in plaats van Kiev, maar de voorbije weken moesten we dagelijks toch nog altijd uren in de schuilkelder duiken.”

De Oekraïense journalist probeert van daaruit zo goed mogelijk het beleid te volgen van president Volodymyr Zelensky, over wie hij een boeiende biografie schreef. Voor de Nederlandse vertaling actualiseerde hij die tot begin mei.

Net voor we ons gesprek beginnen, loopt het nieuws binnen dat een grote groep Oekraïense militairen de belegerde fabriek van Azovstal in Marioepol heeft verlaten. Ze gaven zich over aan pro-Russische separatisten. Ze zouden mogelijk geruild worden tegen Russische krijgsgevangenen.

Biedt een voorgestelde gevangenenruil een vooruitzicht op verdere onderhandelingen? Of kan de val van Marioepol zich tegen Zelensky keren?

Roedenko: “Er is weinig informatie over het lot van de soldaten die uit de Azovstal-fabriek zijn geëvacueerd. Ze bevinden zich nu wellicht in de niet-erkende Donetsk Volksrepubliek, die onder controle staat van Rusland. We hopen op een ruil met krijgsgevangen Russen.

“De rol van Zelensky is wel een feit. Zonder hem en zijn beslissingen was dit resultaat er niet geweest. Waarom Poetin plots akkoord ging met de evacuatie, weten we niet. Ik blijf sceptisch. Het risico bestaat nog dat de Russen ons misleiden. Er heerst bij ons een bezorgdheid omdat Russische parlementsleden al zegden dat ze niet willen dat soldaten van het Azov-regiment geruild worden, omdat ze hen beschouwen als neonazi’s - wat een leugen is. Het lot van hun gevangen eigen soldaten kan hen niet schelen ook. Of het een goede afloop wordt of niet, kan gevolgen hebben voor het verdere verloop van de oorlog en de relatie tussen onze militairen en de president.”

Moet president Zelensky daarom nu net niet meer de Russische bevolking aanspreken om Poetins propaganda te doorbreken, zoals de stelling dat het Azov-regiment neonazi’s in zijn rangen zou tellen?

“Rusland desinformeert door leugens te verspreiden over het Azov-regiment. De huidige Azov-soldaten, en sommigen ken ik persoonlijk, zijn echte Oekraïense patriotten. Ze hebben geen enkele band met nazi’s of Hitler. Integendeel, ze staan klaar om hun leven op te offeren voor vrede en voor andere mensen in Europa, zodat jullie niet moeten aankijken tegen Russische vernielingen en fascisme.

“Voor hij president was, was Zelensky als acteur al erg populair in Rusland, waar hij veel optredens deed en zijn series ook te zien waren. Maar zelfs daarmee vermag hij niets tegen twintig jaar onophoudelijke Russische staatspropaganda. Daarom hebben toespraken die zich tot de Russische bevolking richten geen zin. De Russen zijn gehersenspoeld. Ik denk aan mijn vrienden nabij Soemi, waar ik opgroeide op 40 kilometer van de Russische grens. Zij hebben familie in Rusland, probeerden hen te vertellen dat de Russen hier binnenvielen maar kregen ook het verwijt terug nazi’s te zijn...”

Serhi Roedenko, auteur van de eerste biografie over Volodymyr Zelensky. Beeld rv
Serhi Roedenko, auteur van de eerste biografie over Volodymyr Zelensky.Beeld rv

Internationaal wordt president Zelensky nu gezien als een soort Oekraïense Churchill die het verzet tegen de Russen stevig in handen heeft. Ziet de Oekraïense bevolking hem ook zo?

“De meerderheid van Oekraïners zijn verenigd rond Zelensky omdat we geen andere optie hebben. We kunnen niet anders dan ons verenigen in het aangezicht van de Russische moordenaars. Ofwel vechten we, ofwel geven we op, maar dat laatste wil niemand.

“Zijn rol in onze geschiedenis zal niet bepaald worden door zijn moed van vandaag, maar doordat hij ons naar de overwinning leidt. We hebben alvast geluk dat hij op 24 februari onze president was, want andere politici hadden zich misschien meteen overgegeven. Zelensky deed dit niet: hij begrijpt dat Poetin nooit zal toegeven in onderhandelingen. De oorlog werd Zelensky’s leermeester. Daarom zien de meeste Oekraïners hem nu ook als een opperbevelhebber.

“Ik had de heldhaftigheid die hij vertoonde niet verwacht. Hij was iemand met weinig ervaring, die voor 2019 nooit politicus was geweest. Of we hem met Churchill kunnen vergelijken? (denkt even na) Nee, toch maar niet. Zelensky is een uniek persoon, aan wie anderen zich op een dag zullen spiegelen omdat we onder zijn leiding het grootste leger ter wereld tot staan brengen.”

Zijn partij Dienaar van het Volk werd vernoemd naar de gelijknamige tv-serie waarin hij Vasyl Holoborodko speelde, de leraar die opeens president werd. Is een deel van de rol die hij toen speelde overgebleven in de huidige president Zelensky?

“Sinds hij drie jaar geleden verkozen werd zagen wij Oekraïners verschillende Zelensky’s. Er was eerst, zoals tijdens zijn acteerperiode, veel theatraals in zijn gebaren en manieren van communiceren met de bevolking. Te veel, eigenlijk. Het leek eerst alsof hij nog altijd de rol van president speelde, alsof hij slechts een tussenfiguur was die ons land naar een volgend hoofdstuk moest leiden.

“De dag dat de oorlog begon, verdween zijn artistieke stijl en zagen we de échte Zelensky, een man die niet bang was om het hoofd te bieden aan Poetin. In Oekraïne gaf ik mijn boek daarom de titel: Zelensky zonder grime. Nu zien we hem voor het eerst zoals hij is. Zelfs tijdens persconferenties zien we het verschil. De president is een ander mens dan vier maanden geleden. Ik hoop dat hij zo blijft, en dan zie ik hem zelfs een tweede ambtstermijn nastreven.”

Zelensky tijdens zijn verkiezingscampagne in april 2019, met zijn adviseur Serhi Sjefir. Beeld BELGAIMAGE
Zelensky tijdens zijn verkiezingscampagne in april 2019, met zijn adviseur Serhi Sjefir.Beeld BELGAIMAGE

Kan Zelensky de oorlogspresident volgens u ook een vredesstichter worden?

“President Zelensky kan enkel onderhandelingen beginnen met Rusland als zij zich terugtrekken uit Oekraïne. Na duizenden moorden, folteringen en oorlogsmisdaden in plaatsen als Boetsja heeft hij geen keuze. Als hij onderhandelingen begint die ingaan tegen onze nationale belangen en tegen de vrijheid en onafhankelijkheid waarvoor onze mensen vechten, zou hij alles verliezen. En dan zou er nog geen vrede zijn. Daarom verkies ik een oorlogspresident die de strijd wint boven een president die een prijs betaalt voor een akkoord met een Rusland dat ons toch altijd voorliegt.”

Krijgt hij binnenlandse oppositie? In uw boek schrijft u hoe oud-presidenten en Oekraïense oligarchen, zoals Petro Porosjenko, hem misprezen. Is hun rivaliteit door deze oorlog voorbij of slechts bevroren?

“Zelensky zelf was ooit een product van oligarchen. Hij heeft zijn populariteit te danken aan de tv-zender 1+1 van oligarch Ihor Kolomojsky. Niettemin probeerde hij de voorbije drie jaar de invloed van alle oligarchen in te perken. Er was daartoe zelfs een wet in de maak. Maar net voor de oorlog uitbrak, zag hij zich gedwongen om met hen te overleggen over hun economische rol in de toekomst van het land. De oligarchen hebben veel te verliezen in deze oorlog. Sommigen zullen nooit meer miljardair zijn. Denk maar aan oligarch Rinat Achmetov, die de eigenaar is van de nu totaal vernielde Azovstal-fabriek in Marioepol. Ze zijn dus geen rivalen meer voor elkaar. Hun gedeelde vijand is Poetin.”

In uw boek schrijft u ook dat Zelensky nooit deel uitmaakte van de nationalistische en pro-Europese Majdan-beweging. Hoe staat hij daar vandaag tegenover?

“Zelensky is de voorbije drie jaar in hun richting geëvolueerd. Tijdens zijn campagne in 2019 bepleitte hij nog een aparte status voor de Russischtaligen in het oosten van Oekraïne. Vandaag beschermt Zelensky volop onze Oekraïense taal.”

Zal de Russische taal in Oekraïne, gesproken door een minderheid, onder hem blijven bestaan na de oorlog?

“Het concept van de ‘russki mir(‘Russische wereld’, het idee van de wereldwijde Russische gemeenschap, MR) op ons grondgebied eindigde samen met de eerste raketten op 24 februari. Ik denk niet dat er na onze overwinning er ook maar enige interesse zal zijn om Russische taal, literatuur of cultuur te behouden, net omdat deze taal gebruikt werd om soldaten aan te sporen zich te gedragen als wilde criminelen.”

Zelensky tijdens een van zijn speeches. Beeld BELGAIMAGE
Zelensky tijdens een van zijn speeches.Beeld BELGAIMAGE

Zelensky diende een formele lidmaatschapsaanvraag in bij de EU. Dat kan lang duren. Riskeert hij niet te hoge verwachtingen te scheppen?

“Wat iedereen nu eerst wil, is de oorlog winnen. Het is erg moeilijk om het over de toekomst te hebben als je voortdurend onder raketbeschietingen ligt en je vrienden verliest aan het front in Oost-Oekraïne. Maar na de oorlog zullen we wakker worden in een ander land, ja. Een natie die zo hard vecht voor haar land, haar recht op onafhankelijkheid, haar vrijheid én deze van Europa en de wereld, verdient het om bij de EU te horen. Ik vind persoonlijk dat we recht hebben op een versnelde toetreding, want we slagen op dit moment in ons toetredingsexamen. Door voor jullie te vechten.”

Denkt u dat Zelensky ook in staat is om Oekraïne binnen te leiden bij de NAVO, of zal neutraliteit de prijs zijn voor vrede?

“Ik heb een kort en eenvoudig antwoord. Niet Oekraïne moet binnentreden in de NAVO, de NAVO moet binnentreden in Oekraïne. Wij kunnen hen nu beter leren oorlog te voeren dan zij ons. De VS en Duitsland kunnen niet meer zonder ons als ze denken aan de collectieve veiligheid in de westelijke hemisfeer.”

Serhi Roedenko, Zelensky - de biografie is gepubliceerd bij uitgeverij Atlas Contact, 221 blz., ongeveer 20 euro of als e-book voor 13,99 euro.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234