Woensdag 26/06/2019

President Obama blijft beter weg uit de Arabische wereld

resident Obama is een zwak figuur. Hij komt niet tussenbeide in de revoluties in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Hij doet te weinig.

Nogal wat huiskamerstrategen in de Verenigde Staten en daarbuiten vinden dat. Zowel de linkse als rechtse criticasters van Obama willen dat hij zich in het openbaar harder opstelt tegenover de tirannen, of beter nog, dat hij de Amerikaanse luchtmacht inzet om de gevechtsvliegtuigen en helikopters van Kadhafi uit het luchtruim te verwijderen. Het is niet genoeg zich - althans publiekelijk - op de achtergrond te houden. Obama had meteen duidelijk moeten maken dat de despoten weg moesten, of anders…

Ja, of anders wat? De VS hebben nogal wat dictators in de watten gelegd. Tijdens de Koude Oorlog konden despoten rekenen op Amerikaanse generositeit, als ze maar anticommunistisch waren - “onze smeerlappen”, in de woorden van een Amerikaanse president. Tirannen in het Midden-Oosten kregen wapens en geld, zolang ze Israël met rust lieten en islamisten onder de plak hielden. Die loyale relaties gingen in beide gevallen, als ze al gerechtvaardigd waren, veel te lang door. De door Amerika gesteunde dictaturen in de Arabische wereld hebben de islamitische reactie alleen maar extremer gemaakt.

100.000 doden in Irak

Als er verandering op til is en de dictatuur wankelt, dan kan het niettemin helpen om klant te zijn van de VS. In de jaren tachtig konden de Filippino’s, de Zuid-Koreanen en de Taiwanezen zich bevrijden van hun autoritaire leiders, precies omdat die leiders afhankelijk waren van Amerikaanse steun. Toen de Koude Oorlog op zijn einde liep, werd het voor de VS plotseling minder belangrijk om ‘onze smeerlappen’ de hand boven het hoofd te houden; toen democraten in Azië in opstand kwamen, kon Washington, zij het laattijdig, voldoende druk uitoefenen op zijn militaire klanten om bloedvergieten te vermijden. Dat is waarschijnlijk ook discreet gebeurd in Egypte.

Iets dergelijks werkte jammer genoeg niet in China. Noch de Chinese Communistische Partij, noch het Volksbevrijdingsleger was afhankelijk van de VS. Hetzelfde geldt voor het semitheocratische regime in Iran. En als Kadhafi uiteindelijk moet inbinden, dan zal dat niet zijn omdat zijn leger is aangewezen op Amerikaanse dollars of wapens.

Nog een andere reden waarom Amerika niet zomaar een leidende rol kan spelen in de omvorming in het Midden-Oosten, is dat dezelfde mensen die Obama maar een slappeling vinden een paar jaar geleden op de eerste rij stonden om de Amerikaanse invasie in Irak toe te juichen. Zij waren er niet alleen van overtuigd dat de Amerikaans machtsontplooiing de dictator ten val zou brengen - wat op zich juist was - zij dachten ook dat de bevrijde Irakezen de Amerikanen diep dankbaar zouden zijn en de voorhoede zouden vormen van democratie in het Midden-Oosten. Er vielen meer dan 100.000 doden, miljoenen mensen sloegen op de vlucht. De militaire operatie bracht het imago van de VS enorme schade toe.

Wie geloofde daarna nog in de goede bedoelingen van Washington? Iedereen wil vrijheid, maar niet uit de loop van een Amerikaanse tank.

Toch valt de anti-Amerikaanse retoriek in de opstanden in Tunesië, Egypte en Libië mee. Mensen hebben wel wat anders aan hun hoofd. Ook de cynische manier waarop autoritaire regimes alle oppositie toeschrijven aan buitenlandse agenten - ‘zionisten’, Amerikanen, Al Qaida - zal wel geholpen hebben.

Ik denk dat dat ook een gevolg is van de terughoudendheid van Obama. Zijn toespraak in Caïro in 2009 - die door critici werd afgedaan als laffe verzoeningspolitiek - en zijn algemeen gebrek aan grootspraak hebben ruimte gecreëerd voor tegenstanders van de dictatuur in het Midden-Oosten om in opstand te komen zonder Amerikaanse inmenging. Het is hun opstand. En dat is ook goed.

Dat wil niet zeggen dat de VS, of andere westerse landen, zich altijd passief moeten opstellen. De VS zetten wel degelijk druk als dat kan, zoals op het Egyptische leger. Obama heeft zijn sympathie voor democratische aspiraties heel duidelijk gemaakt, tot ontsteltenis van bondgenoten als Israël en Saoedi-Arabië. Maar de recente geschiedenis heeft voldoende aangetoond dat het ten val brengen van een despoot maar het begin is van de weg naar democratie.

Het is al moeilijk genoeg om instellingen uit te bouwen die politieke vrijheden waarborgen - maar ook bijvoorbeeld de bescherming van minderheden - in landen waar die instellingen ooit bestonden, zoals in Oost-Europa. Dat is een pak moeilijker in landen waar die instellingen nauwelijks of niet bestonden, of waar het leger de economie min of meer in handen heeft. Liberalen en democraten moeten geloofwaardigheid winnen op plaatsen waar al snel wordt geroepen om een sterke man. Gewapende inmenging van de Amerikanen of de Britten, vooral zonder instemming van de VN-Veiligheidsraad, zou die geloofwaardigheid serieus ondermijnen, niet alleen in landen waar de tirannen al zijn weggejaagd, maar ook waar ze zich nog vastklampen aan de macht.

Sommige demonstranten roepen om meer openbare steun van Obama. De VS, en andere westerse landen, kunnen zeker dingen doen om het de oppositie iets makkelijker te maken, zoals hulp bieden aan vluchtelingen, of technische steun om de informatiekanalen open te houden.

De critici van Obama willen meer. Zij eisen sterk Amerikaans leiderschap. Dat is nu net wat de democraten in het Midden-Oosten en Afrika niet nodig hebben. Zij hebben al genoeg te lijden gehad onder westers leiderschap, of onder hun eigen dictators, die te lang door het Westen werden vertroeteld.

Obama heeft het begrepen. En daarvoor verdient hij lof, geen veroordeling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden