Zaterdag 21/09/2019

President Kabila wil boycot voor Oost-Congolese grondstoffen

Tijdens een bezoek aan Oost-Congo kondigde president Joseph Kabila een exploitatie-embargo af voor grondstoffen als coltan, cassiteriet en goud. Grote vraag is hoe de zwakke Congolese staat deze boycot zal afdwingen en wat de gevolgen zullen zijn voor de honderdduizenden ontginners die volledig afhankelijk zijn van de grondstoffenexploitatie.

Kabila’s aankondiging kwam als een verrassing. Tijdens een bezoek aan de oorlogsregio in Oost-Congo zei hij dat de verregaande maatregel noodzakelijk is om een einde te stellen aan de ‘maffieuze’ praktijken die gepaard gaan met de grondstoffenontginning.

Een latere verklaring van het ministerie van Mijnen stelde dat een ‘drooglegging’ van Oost-Congo de enige manier was om de ‘chronische onveiligheid’ te stoppen en de regio te stabiliseren. De maatregel gaat meteen van kracht, is van onbepaalde duur en geldt voor de provincies Noord-Kivu, Zuid-Kivu en Maniema.

Zoals bekend zijn nogal wat Oost-Congolese mijnen in handen van rebellenbewegingen die tot alles in staat zijn om hun controle op de lucratieve handel in bodemrijkdommen te behouden. Zo raakte de jongste weken bekend dat de rebellenbeweging FDLR samen met zogenaamde Mai Mai-milities in juli en augustus verantwoordelijk waren voor de verkrachting van zeker vijfhonderd vrouwen. De gruwelijke feiten zorgden voor internationale verontwaardiging. Kabila kwam onder grote druk te staan om meer vredesinspanningen te doen in Oost-Congo.

IT-sector en wapenindustrie

Met name in de Verenigde Staten ligt dit thema tegenwoordig erg gevoelig. Onder druk van enkele ngo’s keurde het Amerikaans Congres vorige zomer een wet goed die elektronicabedrijven verbiedt om nog langer met grondstoffen te werken die afkomstig zijn van gewapende groeperingen in Congo en zijn negen buurlanden. Materialen als coltan, tantalum en tungsten worden gebruikt voor de productie van gsm-toestellen en computers. Ze zijn met andere woorden onontbeerlijk voor de wereldwijde IT-sector en wapenindustrie.

Of president Kabila er met zijn radicale maatregel in zal slagen om de internationale gemeenschap gerust te stellen, valt te betwijfelen. De scepsis heeft alles te maken met het zwakke Congolese staatsapparaat, dat er maar niet in slaagt om Oost-Congo onder controle te krijgen. Onder meer Afrika-expert Filip Reyntjens (Universiteit Antwerpen) vreest dat de Congolese overheid te zwak is om het embargo af te dwingen. “Kabila mag dan al beweren dat er een moratorium moet komen, feit is dat de Congolese staat in grote delen van Oost-Congo zo goed als afwezig is.”

Volgens Reyntjens wil Kabila met deze maatregel vooral aan de wereld tonen dat hij van goede wil is om de instabiliteit in Oost-Congo op te lossen. “Maar ik vrees dat de VS en andere donorlanden niet echt onder de indruk zullen zijn van de weinig realistische maatregelen. Het zou veel efficiënter zijn, mocht Kabila met zijn internationale partners afspraken maken over zeer concrete maatregelen om effectieve controle te verwerven in Oost-Congo. Het proces van staatsopbouw ligt helaas zo goed als stil in Congo. Er moet opnieuw dringend gepraat worden over echte oplossingen: politie, douanes, fiscale controle, reïntegratie van rebellen in het regeringsleger.”

Bijkomend probleem is dat nogal wat regeringsmilitairen en overheidsfunctionarissen grof geld verdienen aan de illegale exploitatie van Congo’s bodemrijkdommen. Zeker de voormalige medestanders van krijgsheer Laurent Nkunda, die vorig jaar in het regeringsleger werden ingelijfd, vormen een staat binnen de staat. Deze ex-rebellen weigeren om de controle van hun grondstoffenmijnen over te dragen aan de Congolese regering.

Los van de haalbaarheidsvraag vindt Reyntjens een exploitatieverbod op Oost-Congolese grondstoffen ook een bijzonder slecht idee. “We mogen niet vergeten dat heel veel gewone Congolezen betrokken zijn bij de ontginning van grondstoffen. Voor hen is dit een kwestie van overleven. Een boycot zal voor heel veel mensen heel negatieve gevolgen hebben.”

Ook de Gentse expert Koen Vlassenroot wijst op de schadelijke gevolgen van een exploitatieverbod. “Met deze belofte wil Kabila in de eerste plaats zijn imago redden, maar blijkbaar ligt niemand wakker van die honderdduizenden Congolezen die afhankelijk zijn van de grondstoffensector.”

Bloedmineralen

Erg opvallend is dat ook Rwanda gisteren maatregelen trof om de export van bloedmineralen tegen te gaan. Vele Oost-Congolese mineralen worden via Rwanda naar het Westen geëxporteerd. De regering in Kigali wil opkopers van tin, tantalum, tungsten en goud helpen bij het certificeren van hun producten. Het gaat om een vrijwillig systeem maar de Rwandese overheid wijst erop dat aankopers in de toekomst geen andere mogelijkheid zullen hebben om de zuivere oorsprong van hun producten te bewijzen. “De nieuwe Amerikaanse wet zorgt momenteel voor een de facto-embargo.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234