Dinsdag 15/10/2019
Omar al-Bashir tijdens een overwinningstocht, nadat de Sudanese Volkskrijgsmacht (SAF) en Rapid Support Forces (RSF) de rebellen versloegen in april 2015.

Sudan

President Bashir, de grootste oorlogscrimineel van Afrika, maakte te veel vijanden

Omar al-Bashir tijdens een overwinningstocht, nadat de Sudanese Volkskrijgsmacht (SAF) en Rapid Support Forces (RSF) de rebellen versloegen in april 2015. Beeld Reuters

De Sudanese president Omar al-Bashir is afgezet na een militaire coup. De dictator heeft een lang verleden van oorlogsmisdaden. Onder meer het Internationaal Strafhof in Den Haag wil hem graag berechten. 

Moord. Marteling. Plundering. Verkrachting. Uitroeiing. Genocide zelfs. Omar al-Bashir werd in 2009 als eerste staatshoofd aangeklaagd door het Internationaal Strafhof in Den Haag. Hij kwam te boek te staan als de grootste misdadiger in Afrika. Oorlogsvoering was decennialang de modus operandi van de meedogenloze machthebber, de voormalige militair die Sudan verdeelde en beheerste tot het moment kwam dat het land economisch en maatschappelijk onttakeld was en het volk het niet meer pikte. Alsof het zo moet zijn, komt het laatste zetje tegen de 75-jarige ex-generaal vanuit zijn eigen veiligheidsapparaat dat – als een toepasselijke erfenis – verdeeld lijkt.

Bijna drie miljoen ontheemden en 300.000 doden, zo schatten de VN de tol van Bashirs geweldscampagne in de regio Darfur die net na de eeuwwisseling leidde tot de aanklachten van het Strafhof. Maar Bashir en zijn strijders uit het gearabiseerde noorden van Sudan voerden ook jarenlang oorlog tegen de zwarte, christelijke en de zogenoemde animistische inwoners van Zuid-Sudan, dat in 2011 onafhankelijk werd. En in de Nuba-bergen daalden intussen bommen uit Antonov-vliegtuigen neer op weerloze bewoners. Politieke tegenstanders en demonstrerende burgers werden voorts tegemoet getreden met geweld en onderdrukking.

Gewapend optreden was de houvast en een instrument voor Bashir, de man die na een jeugd in een eenvoudige bedoeïenenstam koos voor de kaders van het leger. In 1973 vocht hij met Egypte mee in de oorlog tegen Israël. Hij werd officier en in 1989 deed hij mee aan een staatsgreep in Sudan tegen de gekozen regering van premier Sadiq al-Mahdi. De drijvende krachten achter de coup, de Moslimbroeders, werden in de jaren daarna vakkundig naar de zijlijn verdreven door Bashir, die zich meer zou verlaten op het veiligheidsapparaat.

Moammar Gadhafi wordt begroet door Omar El-Bashir, voorafgaand aan zijn tweedaagse bezoek aan Sudan in 2001. Beeld AP

Volksopstand

In de jaren negentig bood Bashir nog onderdak aan Osama bin Laden, de leider van terreurnetwerk Al Qaida. Sancties van de VS volgden. Sudan werd voor het Westen een pariastaat, en toen kwamen ook nog de aanslagen van 9/11 en de internationale ophef over Bashirs bloedige optreden in Darfur. De strateeg in Bashir besloot voor het voortbestaan van zijn bewind toe te geven aan de vooral door de VS bepleite onafhankelijkheid van Zuid-Sudan. Toen die er in 2011 kwam, verloor Sudan wel het merendeel van zijn olievelden en daarmee een belangrijke bron van inkomsten voor Bashirs bewind. Economische ontberingen vormden een factor in de recente volksopstand.

Bashir ging opportunistisch met de pet rond: hij zocht steun in de Arabische wereld, onder meer door zijn Janjaweed-milities uit Darfur tegen betaling in te zetten in de oorlog in Jemen, aan de zijde van de coalitie geleid door Saoedi-Arabië. Bashir zocht zelfs toenadering tot de VS, die zich welwillend toonden omdat Sudan intussen beter zou meewerken tegen terrorisme. De EU werd gepaaid door samenwerking bij het tegengaan van clandestiene migratie.

De aanpak van steeds wisselende allianties, van verdeel-en-heers, werkte lange tijd voor Omar al-Bashir, maar leidde uiteindelijk in combinatie met een economische crisis tot een doodlopende weg. Naar een situatie van een zich steeds verder vernauwende machtsbasis, die uiteindelijk lijkt te zijn geïmplodeerd.

Omar Hassan al-Bashir spreekt Zuid-Sudanese demonstranten toe in Khartoem, 2009. Beeld Reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234