Dinsdag 19/01/2021

Premières op krediet

In het voorjaar komen de festivals, in het najaar de premières. Onderweg naar de première van Olyslaegers' toneelstuk rond Oscar Wilde, Mood On The Go, mocht Wim Opbrouck even langs bij Chantal Pattyn op Radio Klara. De eens zo baanbrekende interviewster La Pattyn gooide hem vragen voor als deze: "Hoe voelt het nu eigenlijk om bij de tien beste acteurs van Vlaanderen te horen?" En voegde daar aanmoedigend aan toe: "Komkom, je ziet toch dat iedereen hier op de radio jou wil doodknuffelen." Onze eigen theaterrecensent Tom Rummens liet die soppige dimensie achterwege, maar gaf de betreffende première evenveel krediet: het acteerwerk moest nog enigszins roderen, maar tenslotte ging het maar om een première - dit zou nog wel goed komen. En, inderdaad, naar ik een drukke week later zelf in CC De Spil te Roeselare heb mogen ervaren: ten opzichte van projecten van Het Toneelhuis is optimisme gerechtvaardigd. Uiteraard.

Eén dag na Het Toneelhuis, op 26 september, ging met zijn Veldslag voor een man alleen onze Lanoye in première in Gent Groot Huis. De critici zijn niet mild geweest, eerder leek het of hij geroosterd werd. Een uitzondering daarop maakte Martine Cuyt voor Gazet van Antwerpen. Al een paar decennia lang heeft zij voor Lanoye nu eenmaal een mini-altaartje naast haar schrijftafel staan. De voorstelling was misschien een beetje langdradig maar, zo voegt zij daar in één adem aan toe, hier en daar wat knippen, en alles komt nog goed. Of ook deze voorspelling inmiddels is uitgekomen, ben ik persoonlijk nog niet gaan verifiëren. Uiteraard is Lanoye een genie, maar of hij op een podium ooit even lucide zal zijn als in zijn interviews, dat weet ik niet zeker. Gelukkig is tegenwoordig het interview het belangrijkste, zoniet het enige literaire genre onder de zon. Bovendien hoop ik sowieso dat hij altijd zal blijven performen, al was het maar omdat hij tenminste commotie veroorzaakt.

Nog eens een dagje later, de 27ste september, ging de première van het Martha!Tentatief van bil, De kleine Eva uit de Kromme Bijlstraat, in de Tweestationsstraat te Brussel. Een schizofreen evenement: drie weken na de geboorte van zijn lieve dochtertje, ziet regisseur Bart Van Nuffelen zich een toneelstuk over een kindermoord de wereld insturen. Welnu, de première leek mij enigszins prematuur. In ieder geval kon ik met mijn beperkte verstand soms niet zo heel goed volgen waar het precies over ging. De hoogtepunten van deze prille vertoning in acht nemende (ondermeer het wrang beklijvende kindermoordliedje a capella door Van Pellicom en de haren), alsook rekening houdend met de indrukwekkende staat van dienst van de Martha's (remember de klassiekers Waaiendijk, Silvertop en, waarom niet, Den Openhaard), durf ik er mijn hand voor in het vuur te steken dat Kleine Eva ondertussen geniaal op haar kromme pootjes staat. Dat kan gewoonweg niet anders.

Een criticus die geen rekening wil houden met het natuurlijke ontwikkelingsproces van een toneelstuk, is oneerlijk tegenover de hard werkende artiest, die ook maar eens mens is. Toch is het gevaarlijk om premières te veel krediet te willen geven. Ten eerste komen we dan immers woorden te kort voor premières waar de vonken wél van afschieten, bijvoorbeeld vorige week die van Guido Belcanto's Koning en clochard in de Democrazy, of specifiek de bijdrage van Martin Janssen aan het nieuwste stuk van De Zwarte Komedie. Bovendien dreigt het onderscheid met een try-out te vervagen, en dat is toch het laatste wat wij willen? Geef ons de ouderwetse opwinding van een première, waar angstvallig naar toegeleefd wordt, zoals bijna naar een Plechtige Communie. Hoe het er morgen uitziet speelt geen rol, wij moeten opkomen voor ons recht om vandaag nog subliem te worden geëntertaind.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234