Zaterdag 21/05/2022

'Praktische maatregelen' met dreigende ondertoon

Dezelfde Iraanse clericus die in 1989 de 'fatwa' tegen schrijver Salman Rushdie uitsprak, heeft gisteren gedreigd met 'praktische maatregelen' tegen België wegens de klacht die in Brussel is neergelegd tegen oud-president Rafsanjani. 'Onze reacties zullen niet alleen verbaal zijn,' zei ayatollah Hasan Sanei. Hoe ernstig moeten we deze dreiging nemen? Een poging tot antwoord.

Brussel

Eigen berichtgeving

Catherine Vuylsteke

Waarvoor staat de '15de Khordad-stichting', de religieuze instelling die de dreigementen tegen Rushdie en nu tegen België heeft geuit?

Het gaat om die genoemd naar de vijftiende dag van de Khordad-maand, een datum dus, die verwijst naar de start, in 1963, van de door ayatollah Khomeini geleide campagne tegen de hervormingen van de toenmalige sjah die voorzagen in de gelijkberechtiging van mannen en vrouwen en die vrouwen stemrecht gaven. Khomeiny beschouwde dat als 'hoererij'. De 15de Khordad-stichting huldigt dus zijn fundamentalistische visie. De stichting is geen overheidsorgaan maar stoelt op de Iraanse hezbollah enerzijds en - officieus - op delen van de Iraanse staat. De instelling is een fundamentalistisch instrument van de opperste religieuze leider, ayatollah Khamenei, Khomeini's opvolger.

Welke activiteiten onderneemt de 15de Khordad-stichting?

Het bekendste initiatief van haar voorzitter, ayatollah Saneii, was het uitspreken van de 'fatwa' (doodsvonnis) tegen schrijver Salman Rushdie in 1989 wegens de publicatie van De Duivelsverzen. In september 1998 kwamen Groot-Brittannië en Iran bij de VN overeen dat de fatwa werd opgeheven, maar nauwelijks twee weken later zei Saneii dat de prijs op Rushdie's hoofd nog werd opgetrokken van 2,5 miljoen dollar tot 2,8 miljoen, geld dat bijeenspaard is door de stcihting. Rushdie zelf leeft uiteraard nog, maar het lijstje van Duivelsverzen-doden is behoorlijk lang. Zo stierven de Italiaanse vertaler Capriolo, de Noorse uitgever Nygaard en de Japanse vertaler Igarashi. De Turkse vertaler Nisin ontkwam aan een aanslag, waarbij evenwel 37 anderen stierven.

Wat bedoelt stichtingsvoorzitter Saneii met 'praktische maatregelen'?

Ken Timmermann van de VS-organisatie Democracy in Iran is ervan overtuigd dat er terroristische aanslagen komen tegen Belgische burgers in of buiten Iran, "aangezien dat het uitgelezen instrument is van de fundamentalisten".

Parviz Dastmalchi, Iraans oppositieleider in ballingschap en enige overlevende van de 'Myconos-aanslag' tegen een Iraans-Koerdisch leider in Berlijn, verstaat eronder dat "België zijn excuses zou moeten aanbieden aan Teheran, wat gezien de scheiding der machten uiteraard onzin is", en dat "eventueel Belgen in Iran zouden kunnen worden gegijzeld. Op die manier kan achter de schermen de druk op België worden opgevoerd om de zaak te laten vallen". Hij gelooft niet in terroristische aanslagen, "gezien de prijs die daar diplomatiek en internationaal voor moet worden betaald - denk maar aan economische sancties - te hoog is.

Bij de parlementsverkiezingen van 18 februariin Iran behaalden de hervormers een absolute meerderheid. Is een fundamentalistische organisatie als deze stichting dan niet op haar retour?

Neen. Het Iraanse politieke systeem is niet vergelijkbaar met het onze. Zo bijvoorbeeld is de macht van het parlement heel beperkt. Het staat immers onder de controle van een Raad van Wachters, die 12 leden telt, ayatollahs en andere islamitische rechtsgeleerden die rechtstreeks en onrechtstreeks door Khamenei zijn aangesteld en die alle wetsontwerpen ook na goedkeuring van het parlement kunnen tegenhouden. Volgens Dastmalchi controleren de fundamentalisten nog steeds 95 procent van het staatsapparaat, ondanks de recente kieszege.

Kan de Belgische klacht de democratisering in Iran versnellen?

Elahi Hicks, onderzoekster bij de VS-organisatie Human Rights Watch gelooft stellig van niet, wel integendeel. "De timing voor deze klacht is bijzonder slecht. Zelfs de meest hervormingsgezinde parlementsleden in Iran zijn genoodzaakt deze actie af te keuren als indruisend tegen de nationale belangen. Men vreest ook dat het hele debat in Iran over de opheldering rond de vele moorden op dissidente intellectuelen in 1998 nu zal worden bevroren."

Net voor het weekend zei schrijver en politiek commentator Akbar Ganji nog op een congres dat gewezen informatieminister Falahian moet worden verhoord wegens de moorden. "Die woorden heeft hij moeten intrekken om te vermijden dat ook hij wordt geassocieerd met wat men nu opnieuw 'de zionistische samenzwering tegen Iran' noemt", zegt Hicks. "Sommige intellectuelen geloven zelfs dat precies medestanders van Rafsanjani voor deze Belgische klacht hebben gezorgd, wetend dat ze de hervormers daarmee het zwijgen kunnen opleggen."

Desalniettemin meent Dastmalchi te weten dat het niet bij deze Belgische klacht zal blijven. Soortgelijke klachten zouden in voorbereiding zijn in de VS, Frankrijk en Duitsland.

Analyse

Oppositieleider Dastmalchi: 'Belgen in Iran kunnen gegijzeld worden om druk op te voeren'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234