Woensdag 30/11/2022

Praagse Lente stopte veertig jaar geleden

Op 20 augustus 1968 maakten Sovjettanks einde aan 'socialisme met menselijk gelaat' in Tsjecho-Slowakije

Vandaag is het veertig jaar geleden dat Sovjettroepen een einde maakten aan een beweging die de geschiedenisboeken is ingegaan als Praagse Lente of de strijd voor een 'socialisme met een menselijk gelaat'. Vier decennia nadien zitten Tsjechen en Slowaken, hoewel lid van de Europese Unie en de NAVO, nog altijd met dat trauma.

Door Frank Schlömer

PRAAG l Veertig jaar later hebben de Russen ook bewezen nog altijd niets uit de geschiedenis te hebben geleerd. Ze zijn door hun inval in Georgië hervallen in de oude gewoonte hun militaire macht te gebruiken om hun invloed te vrijwaren en orde op zaken te stellen in een buurland. Net zoals in de DDR in 1953, Hongarije in 1956 en Tsjecho-Slowakije in 1968.

Het was de Tsjechische eerste minister Mirk Topolanek - in 1993 zijn Tsjechië en Slowakije uit elkaar gegaan en onafhankelijke staten geworden - die onlangs waarschuwde dat men nog altijd geen vertrouwen heeft in de Russische buur, die niet alleen in Georgië maar evengoed elders nog kan toeslaan. Hij vertolkt de gevoelens die zeker in Praag nog leven en waar de nachtelijke komst van de Sovjettanks nog altijd als een zwarte bladzijde in de geschiedenis wordt beschouwd.

Prazske jaro (Praagse Lente) is de periode in de geschiedenis van Tsjecho-Slowakije die grosso modo loopt van einde 1967 tot 20 augustus 1968. De communistische leider Alexander Dubcek stuurde toen aan op een beleid met meer vrijheden en economische hervormingen, een politiek die zijn aanhangers 'socialisme met een menselijk gelaat' zijn gaan noemen. Het werden dagen van "onwaarschijnlijke vrijheid" toen in de straten van Praag alles kon: kranten mochten vrij schrijven, de tv werd objectiever, studenten konden betogen, auteurs uitgeven en arbeiders staken.

Het dwangregime van de communistische partij werd losser, al werd ook nadrukkelijk gezegd dat men zich niet wilde afkeren van het socialisme. Dat zag men vooral in Moskou wel anders, waar KP-chef Leonid Brezjnev fulmineerde tegen de kameraden in Praag. Hij liet abrupt een einde maken aan het experiment door Sovjetsoldaten en -tanks te sturen. In de nacht van 20 op 21 augustus landden tientallen en tientallen vliegtuigen op de Praagse luchthaven Ruzyne en brachten duizenden Sovjetsoldaten naar de 'broederstaat'. Die militairen kamen vaak uit de Aziatische steppen, wisten niet eens waar ze waren, maar waren ervan overtuigd dat ze de 'contrarevolutie' kwamen neerslaan.

In de jaren 1960 was de Tsjecho-Slowaakse Socialistische Republiek (CSSR) relatief welvarender dan de andere leden van het Oostblok, maar een zware landbouwcrisis (1967-1968) bracht groot ongenoegen in het land. De CSSR werd al beschouwd als het liberaalste nest in de communistische familie en nu kwam er steeds meer protest tegen het centrale bewind in Praag. Studenten en intellectuelen trokken aan de kar, maar Moskou begon pas echt te panikeren toen steeds meer arbeiders zich aansloten en ook de straat optrokken. Iedereen vierde de opbloei van de cultuur en de politieke bevrijding.

Moskou wist niets anders dan daar 'Operatie Donau' tegenover te plaatsen, waardoor 150.000 bezettingssoldaten het land werden ingesluisd en troepen van de buren Tsjecho-Slowakije van de buitenwereld afsloten. Daarop volgden decennia van repressie, onderdrukking van vrijheden en stagnatie, tot Praag het in 1989 met de 'Fluwelen Revolutie' opnieuw probeerde. Wéér speelde Alexander Dubcek een belangrijke rol en deze keer lukte het wel.

Inval van 150.000 bezettingssoldaten mondde uit in decennia van repressie

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234