Maandag 21/06/2021

Potsierlijke allegorie van Philippe Claudel

De Franse succesauteur Philippe Claudel is niet vies van een dosis onversneden engagement. We weten dat zijn hart op de juiste plaats klopt, want wel vaker be- zitten zijn boeken een humanitair tintje. Zo bracht hij in de novelle Het kleine meisje van Meneer Linh nogal expliciet de vluchtelingenthematiek te berde. Helaas was dat werkje niet meteen een toonbeeld van subtiliteit. Je merkt het wel vaker: als auteurs te opzichtig hun moraliserende saus over hun geschriften gieten, gaat het goed mis. Toch beweerde Claudel in een interview in 2006 dat hij “voor alles een romanschrijver is”: “Ik wil verhalen vertellen en niet mijn frustratie over de samenleving uiten (...) Ik wil mijn romans niet gebruiken om mijn engagement te etaleren.”

Met het allegorisch opgevatte Het onderzoek lijkt Claudel die uitspraak nochtans zélf flagrant te weerleggen. Het uitgangspunt is overduidelijk de recente zelfmoordgolf bij France Télécom, al zal Claudel dat nooit met zoveel woorden zeggen. In zijn nieuwe roman stuurt hij inderdaad een Onderzoeker op pad, die klaarheid moet scheppen in een Bedrijf dat met een ongewoon hoog aantal zelfmoorden kampt. Maar eenmaal aangekomen in de droefgeestige, ondergesneeuwde stad wordt hij hoogst vijandig bejegend. Iedereen dwarsboomt hem bij zijn vage missie. Zijn verblijf verzandt in “een regelrechte nachtmerrie”, hij voelt zich het slachtoffer van “een gigantische practical joke”. De monotone, labyrintische omgeving en zijn minuscuul onderkomen in Hotel De Hoop desoriënteren hem volkomen.

Claudel legt er de symboliek duimendik op. En dat wekt al vlug ergernis op, zeker ook omdat hij zijn uitweidingen maar niet binnen de perken kan houden. Tijdens zijn expeditie kruist de Onderzoeker het pad van figuren als de Poli- tieman, de Portier, de Bewaker, de Gids, de Ober of de Verant- woordelijke. Claudel, die nochtans faam geniet vanwege zijn weloverwogen stijl, gaat voortdurend de gezwollen toer op: “Onmerkbaar voerde de Menigte hem mee” of “Hij liep in de richting die de Groep hem oplegde, ook al was dat niet de richting die hij opwilde.” Wanneer de Onderzoeker dan toch tot aan de poorten van het bedrijf raakt, heeft hij het gevoel “moederziel alleen tegenover een duizendkoppig lichaam te staan”. Ze sturen hem van het kastje naar de muur en zijn onderzoek vordert voor geen meter. “Wie probeert de Onderzoeker kapot te maken? Wie was hem zo hardnekkig aan het vermalen, als een doodgewone graankorrel waarvan je het arme meel in de wind wilt verstrooien?” Claudel laat zijn hoofdpersonage rebelleren tegen zoveel onrecht. Maar dat brengt geen soelaas: het resulteert in een volkomen ridicule finale en een potsierlijke confrontatie met de Schaduw op een gigantisch overslagterrein - waar het Bedrijf alles heen brengt “wat kapot is en nergens anders gedumpt kan worden”. Is zelfmoord dan toch de ultieme verzetsdaad tegen deze “aaneenschakeling van onmogelijke, zinloze gebeurtenissen”?

Claudels hardnekkige poging om de ontmenselijking van het bedrijfsleven te vatten, doet hopeloos passé aan. Je krijgt niet zomaar een sterk boek door Franz Kafka’s Het slot in de centrifuge te gooien samen met Orwells 1984 én daar nog een toef A Clockwork Orange of een scheut Huxley aan te voegen. Voor een schrijver die zijn eer als Frankrijks literaire exportproduct hoog moet houden, is deze roman een smet op het blazoen. Hooguit als - ietwat belegen - jeugdliteratuur kan deze roman een onzeker tweede leven tegemoet zien.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234