Donderdag 19/09/2019

Postmoderne peetvader Richard Rorty overleden

Stanford l In de VS is de beroemde filosoof Richard Rorty overleden, zo meldt de universiteit van Stanford. De peetvader van het Amerikaanse postmodernisme stierf op 75-jarige leeftijd aan een slepende ziekte.

"Waarom de meeste mensen vinden dat de levenswandel van markies de Sade geen navolging verdient?", vroeg Rorty zich eens af in een interview. "Ach, ze bedenken wat hun moeder over de Sade gezegd zou hebben, of zoiets. Grootse ideeën over de menselijke natuur hebben daar weinig mee van doen."

Rorty had een broertje dood aan grootspraak. Opmerkelijk voor een filosoof, al betekende het niet dat zijn boeken vlotjes weglazen. Zijn standaardwerk Philosophy and the Mirror of Nature (1979) is een voor vakfilosofen geschreven studie van het westerse denken, die uitspraken over dé Waarheid, dé Goedheid en dé Schoonheid van de hand wees. Samen met Nietzsche verklaarde de Amerikaan dat er geen feiten zijn, maar alleen interpretatie.

Maar Rorty was nochtans niet de relativist zoals hij door zowel marxisten als conservatieve denkers vaak werd afgeschilderd. Hij was een pragmaticus. "Waar is wat werkt", vond hij. En wat werkt is altijd tijdelijk. Een democratie bijvoorbeeld moet zichzelf voortdurend heruitvinden. Marc Van den Bossche, professor wijsbegeerte aan de VUB en auteur van Ironie en solidariteit (over Rorty), maakt het concreet: "Hij zou wellicht geen voorstander zijn van het cordon sanitaire. De pragmaticus zegt: als het niet werkt, moet je iets anders proberen."

Toch was Rorty een verdediger van diversiteit en een bestrijder van armoede. Wreedheid beschouwde hij als "het ergste wat een mens kan doen". Als hij iets over politiek zei (hij veroordeelde bijvoorbeeld de Amerikaanse invasie in Irak) deed hij dat niet als filosoof maar als burger. "Het is zo'n typisch Europese gewoonte om telkens naar de politieke relevantie van een filosofisch werk te vragen", zei Rorty. "Geërfd van het marxisme, neem ik aan. De geforceerde poging om alles in een logisch verband te plaatsen, wordt al snel belachelijk."

Eens de filosofie was gedeconstrueerd, ging Rorty zich steeds meer op de literatuur toeleggen. Op het einde van zijn carrière was hij professor vergelijkende literatuur aan Stanford. Meer dan in wijsgerige tractaten vond hij in romans de verhalen die mensen richting gaven. "De negerhut van oom Tom heeft vermoedelijk meer voor de afschaffing van de slavernij gedaan dan alle filosofische principes bij elkaar", klonk het.

Rorty is dood, wat blijft overeind? "Zeker zijn hoofdwerk Philosophy and the Mirror of Nature", zegt Van den Bossche. "Rorty zette er de zekerheden op de helling en legde uit dat onze geest geen exacte spiegel is van de natuur. De mens is geen onbeschreven blad maar ziet de werkelijkheid altijd gekleurd. Dat blijft een relevante gedachte in een interculturele samenleving, die ons verplicht verder te kijken dan onze Westerse neus lang is."

(WD)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234