Vrijdag 27/11/2020

'Post-truth' en 'alt-right', dat kan helderder

Ann De Craemer heeft een taalblog op DeMorgen.be en schreef met Jan Hautekiet Heerlijk Helder. Weg met krommunicatie.

Op ons eigen Nederlandstalige woord van het jaar is het nog even wachten, maar het Engels heeft al een winnaar: het adjectief post-truth werd door zowel de Oxford Dictionary in de Verenigde Staten als in het Verenigd Koninkrijk uitgeroepen tot hét woord van 2016.

Het dook in 1992 al voor het eerst op, maar Oxford Dictionaries zag het gebruik ervan dit jaar met maar liefst 2.000 procent toenemen. Dat heeft alles te maken met twee cruciale politieke gebeurtenissen: de brexit en de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

In die context beschrijft post-truth 'omstandigheden waarbij objectieve feiten minder invloed hebben dan emoties voor het vormen van de publieke opinie'. "Mogelijk wordt het zelfs een woord dat definiërend kan zijn voor de huidige tijdsgeest", aldus Casper Grathwohl, voorzitter van Oxford Dictionaries.

Na de waarheid

Definiërend voor de tijdsgeest is het zeker, maar ik vind post-truth geen goeie winnaar - omdat het woord zélf iets leugenachtigs heeft. Het werd in 1992 voor het eerst gebruikt in een essay van de Servisch-Amerikaanse toneelschrijver Steve Tesich, in het tijdschrift Nation. Hij had het over het Iran-Contra-schandaal en de Perzische Golfoorlog, en schreef dat, "we, as a free people, have freely decided that we want to live in some post-truth world." De betekenis is hier letterlijk en bovendien positief: het gaat om 'post-' in de betekenis van 'nadat de waarheid bekend werd' (cfr. 'post-war'). In post-truth anno 2016 betekent het voorvoegsel 'post-' iets helemaal anders: dat de waarheid zélf irrelevant is geworden.

Maar hébben we voor het wegwuiven van de waarheid al geen woord? Is post-truth niet hetzelfde als 'leugen(achtig)', en is het niet gevaarlijk om een transparante term als lie te verpakken in een veel duurder klinkend woord als post-truth? Lie roept negatieve gevoelens op, terwijl post-truth eerder klinkt als een fancy buzzword uit een handboek voor managers.

Idem voor de term alt-right, die ook meedong naar de titel van woord van het jaar 2016. Alt-right klinkt zo flashy dat je haast automatisch aan een combinatie op je vertrouwde toetsenbord gaat denken, terwijl het gewoon een ander woord is voor extreemrechts.

Of sterker nog: voor fascisten in designerpakken. Woorden zijn nooit vrijblijvend. Politici gebruiken ze om de waarheid te manipuleren. Dat is in het bijzonder het geval bij een term als alt-right, bedacht door Richard B. Spencer, stichter van Alternative Right. Slimme kerel, die Spencer; hij wist dat alternative, en vooral de afkorting 'alt', lekker glossy klinken.

Maar aan het beleid van Donald Trump, Boris Johnson en Nigel Farage is niets glossy. Het woord truth wil ik zelfs niet in één zin met hen gebruiken en reserveer ik hier voor mijn favoriete auteur Philip Roth, die aan pre-truth deed in zijn roman The Plot Against America(2004).

Hij schreef daarin over de (fictieve) verkiezing van de extreemrechtse Charles Lindberg tot Amerikaanse president, en voorspelde daarmee jaren geleden al de winst van een clown als Trump:... "nor had I understood til then how the shameless vanity of utter fools can so strongly determine the fate of others."

Utter fools: laat dat maar míjn Engelstalige woorden van het jaar zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234