Zaterdag 24/10/2020

AnalyseCoronatests

Positief getest, maar niet besmettelijk: tests in de zomer spoorden vaak oude besmettingen op

Beeld Tim Coppens

Positief testen op corona terwijl u eigenlijk geen actieve corona-infectie heeft en dus niet meer besmettelijk bent? Het kan, zo blijkt uit onderzoek van Het Laatste Nieuws. “De kans is groot dat we deze zomer bepaalde maatregelen te snel hebben genomen.”

Al maanden leven we bij de gratie van coronatesten. Ze laten ons weten wie Covid-19 heeft, ze bepalen hoe hoog de curve klimt en ze zijn het kompas voor het crisisbeleid van onze overheid. Maar wat als die testen eigenlijk extreem gevoelig zijn en voortdurend oude infecties oppikken? Dan plaatsen we aan de lopende band mensen in quarantaine die daar eigenlijk niet horen te zitten. Dan sluiten we te snel scholen en zijn we te haastig met het verbieden van bezoek in woonzorgcentra. Dan luiden we het corona-alarm in gemeenten waar dat nog niet nodig is. Dan verspillen we tijd met zinloos contactonderzoek en vertellen we mensen onterecht dat ze recent in de buurt zijn geweest van een besmettelijk persoon. 

De kans is groot dat we al het voorgaande deze zomer eigenlijk al gedaan hebben. Het Laatste Nieuws ontdekte dat de testresultaten van één van de grootste labo’s van ons land afgelopen zomer enorm vertekend zijn geweest door positieve testen van mensen die wellicht helemaal niet meer besmettelijk waren.

Wanneer is iemand ‘coronapositief’?

Vooraleer we u kunnen uitleggen hoe dat exact zit, moet u weten hoe een coronatest werkt. Wanneer een huisarts het staaltje uit uw neus of keel naar het labo stuurt, dan voert men daar een zogenaamde PCR-test op uit. Met die test gaat men op zoek naar het virus in uw staal. Dat doen ze met een proces dat uit drie stappen bestaat. Samen vormen de drie stappen één cyclus. Zo’n cyclus wordt tot veertig keer herhaald.

Als er na veertig cycli geen coronavirus gevonden is in uw staal, dan bent u negatief. Als de test binnen die veertig cycli echter wel het virus ontdekt heeft, dan bent u positief. De meeste labo’s kunnen na een PCR-test netjes aflezen hoeveel cycli er nodig zijn geweest om het virus in het bewuste staal op te sporen. Ze noemen dat de Ct-waarde. Onthoud die term, want ze is van cruciaal belang.

Is iedereen even positief?

Eigenlijk niet. Hoe lager de Ct-waarde van een positieve test, hoe meer virus er in het staal aanwezig is. Zoveel virus zelfs, dat de test slechts tien of twintig cycli nodig had om het te vinden. Omgekeerd geldt hetzelfde. Als een positieve test een hoge Ct-waarde heeft, dan is er zeer weinig virus aanwezig in het staal. En dan moet de test dus dertig of veertig keer het hele proces herhalen om toch maar iets van corona te kunnen vinden. 

Er kunnen meerdere redenen zijn waarom er weinig virus in een staal zit. Soms is de afname niet goed gedaan. Soms loopt er in het labo iets mis. En soms test je toevallig iemand enkele dagen vooraleer hij of zij symptomen ontwikkelt. De grootste kans is echter dat de geteste persoon de infectie dagen, weken of zelfs maanden voordien heeft doorgemaakt en op het moment van de test enkel nog rondloopt met dode virusdeeltjes.

Wetenschappelijke studies hebben aangetoond dat de PCR-testen deeltjes van het virus tot 83 dagen na een infectie kunnen vinden. Dat is bijna drie maanden. Het toont aan dat een positieve coronatest niet automatisch betekent dat je nog besmettelijk bent. De hamvraag is: gebeurt dat dikwijls?

Deze grafiek toont aan wanneer de coronatest positief test.

Hoe vaak testen we mensen met oude infecties?

Verbazingwekkend vaak. Opmerkelijk is dat Sciensano geen data bijhoudt over de Ct-waarden van positieve testen. Ons land vaart op dat vlak dus blind. Wij gingen dan maar zelf op zoek naar cijfers en vonden die bij het laboratorium van het AZ Delta in Roeselare. Dat lab is één van de grootste van België en staat dagelijks in de top-10 van labo’s die de meeste testen uitvoeren. Tussen maart en midden september heeft het labo 3.300 coronabesmettingen opgespoord, dat is goed voor bijna 3,5% van alle cases in België. 

Klinisch bioloog Frederik Van Hoecke zette de evolutie van alle Ct-waarden van die positieve testen op een grafiek. De resultaten zijn verbijsterend. “In de zomermaanden zien we een enorme toename van het aantal positieve testen met een hoge Ct-waarde”, legt Van Hoecke uit. “In juni heeft 41% van onze positieve testen een Ct-waarde die boven 35 ligt. Dat wil dus zeggen dat er in al die testen meer dan 35 cycli nodig waren om het virus te detecteren. In juli is dat zelfs gestegen naar 48% en in augustus viel het terug naar 33%.” 

Wat betekenen die cijfers nu concreet? “Dat we in de zomermaanden wellicht grotendeels met oude infecties te maken hebben gehad”, zegt Van Hoecke. “Op individueel niveau kan je de CT-waarde niet als enige parameter gebruiken voor het bepalen van een oude infectie, maar op een volledige groep kan je dat wel. Daarom is het zeer waarschijnlijk dat het grootste deel van die groep met Ct-waarden boven 35 eigenlijk een oude infectie weergeven.” 

Die vaststelling is opzienbarend en werpt een ander licht op de start van de tweede coronagolf deze zomer. In het labo van AZ Delta bestond die tweede golf dus voor een groot deel uit mensen met een oude infectie. Ze hadden Covid-19 al dagen, weken of zelfs maanden vóór hun test en liepen nu enkel nog rond met een dood virus. Toch zijn al die mensen in quarantaine geplaatst, werden ze als nieuwe besmettingen in de coronacijfers opgenomen en deden ze alarmbellen afgaan in West-Vlaanderen.

Deze grafiek toont aan wat het aandeel is van de oude infecties in de positieve testresultaten van het labo AZ Delta in Roeselare.Beeld HLN

Was er deze zomer dan wel een tweede golf?

Er was wel degelijk een toename van het aantal besmettingen in juli, maar de kans bestaat dat we te vroeg in paniek geschoten zijn en dat het eigenlijk nog niet om de tweede golf ging. Want er zijn sterke aanwijzingen dat er ook in andere delen van het land in de zomermaanden vooral oude infecties opgespoord zijn. 

In Brugge en Gent werd bijvoorbeeld hetzelfde fenomeen vastgesteld: plots veel meer positieve testen met hoge Ct-waarden. Microbioloog Louis Ide (AZ Jan Palfijn) was de eerste die daar midden juli publiekelijk over aan de boom schudde. Hij bevestigt dat wat ze in Roeselare ontdekt hebben, wellicht geen uitzondering is. “In juli viel mij op dat er in ons ziekenhuis plots meer mensen positief testten met hoge Ct-waarden. Toen ik die gevallen van dichterbij bestudeerde, ontdekte ik dat het telkens om mensen ging met een oude infectie. Ze droegen amper nog virus bij zich en de weinige deeltjes die ze hadden, bleken klinisch niet relevant.” 

Wat Ide toen al frappeerde, was dat het om meer dan de helft van de coronatesten in zijn ziekenhuis ging. “Voordien zag ik ook soms wel positieve gevallen met hoge Ct-waarden, maar niet in die aantallen. In augustus bleef die trend trouwens aanhouden.” Ide deed navraag bij zestien collega’s verspreid over het land en ontdekte een patroon. “Ze bevestigden mij dat de positieve testen ook bij hen veel meer hoge Ct-waarden vertoonden.” 

Het zou betekenen dat er in de zomer over het hele land nog geen sprake was van een tweede golf van nieuwe besmettingen, maar dat het veeleer ging om de detectie van oude, ongevaarlijke infecties. Belangrijk is om op te merken dat er in september opnieuw veel meer positieve testen naar boven komen waarin wél veel virus aanwezig is. Dat is ernstig. Het toont aan dat er vandaag opnieuw meer nieuwe besmettingen zijn en dat de tweede golf echt begonnen is.

Professor microbiologie Herman Goossens (UZ Antwerpen) vindt dat we in België grondig moeten nadenken over hoe we omgaan met positieve testen van mensen met een oude corona-infectie.Beeld Photo News

Maar wat dan met Antwerpen?

Er is volgens info slechts één stad waar de tweede golf deze zomer wel al vroeger is begonnen en dat is Antwerpen. “Ik ben oprecht verrast door de resultaten uit Roeselare en Gent”, zegt professor en microbioloog Herman Goossens (UZ Antwerpen). “Want in Antwerpen was er eind juli wel een stijging van het aantal positieve testen met lage Ct-waarden.” 

Het zou kunnen dat het virus deze zomer vooral in enkele Antwerpse buurten veel nieuwe besmettingen heeft opgeleverd, maar dat de verspreiding daarbuiten relatief beperkt was. “Het zou zeer interessant zijn om dat grondiger te bestuderen”, vindt Goossens. Ook Ide vraagt dat al lang. Hij noemt de testen die oude infecties blootleggen sinds juli consequent ‘vals positieven’. “Want eigenlijk zijn het dat ook: het zijn mensen die we onterecht als positief en besmettelijk beschouwen.” Voor Van Hoecke is die term te beladen. “Ik heb het liever over oude infecties.”

Waarom is het opsporen van oude infecties een probleem?

Hoe je het ook wilt noemen, het is een reëel probleem want het vertekent het beeld van de coronacurve, het plaatst mensen in quarantaine die daar misschien niet zouden moeten zitten en het belast het contactonderzoek nodeloos. Goossens wijst er immers op dat wetenschappelijke studies soms al van een oude of weinig besmettelijke infectie spreken als de Ct-waarde boven 30 klimt. 

“Wetenschappelijke studies hebben aangetoond dat bij een Ct-waarde tussen 35 en 40 in minder dan drie procent van de stalen levend - en dus besmettelijk - virus kan aangetoond worden. Bij Ct-waarden onder de 25 is dat zeventig procent. Toch is het voorlopig niet evident om één vaste drempel te kiezen om van oude infecties te spreken. Niet alle labo’s testen immers op zelfde manier en rapporteren dus afwijken Ct-waarden.” 

Hoe dan ook vindt professor Goossens dat we in ons land dringend de discussie moeten voeren over oude infecties en vals positieve testen. “We zouden grondig moeten nadenken over wanneer we mensen met een positieve test niet langer als besmettelijk beschouwen. Het heeft immers een impact op heel wat zaken: van persoonlijke quarantaines over schoolsluitingen tot de coronacijfers.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234