Donderdag 22/08/2019

PORTRET: Wouter Bos, dossiervreter en controlfreak

Beeld UNKNOWN

Portret van een dossiervreter, controlfreak en behendig schaker ¿ die bij elke zet rekening houdt met de beeldvorming. Hoe kom ik over?

(portret uit 2008)

'Ik heb een bank gekocht.' Het glipte eruit voor de minister van Financiën er erg in had, en was niet erg aardig voor premier Balkenende en president Nout Wellink van De Nederlandsche Bank. Maar het beeld staat als een huis: Wouter Bos heeft Fortis en ABN Amro van de ondergang gered. Híj zorgt ervoor dat die arme Icesave-spaarders hun geld terug krijgen. Híj leert die topmanagers een lesje en pakt ze hun bonussen af. Niet premier Balkenende, de leider van het land.

Zelfvertrouwen terug
De PvdA-voorman heeft zijn zelfvertrouwen terug en steekt dat niet onder stoelen of banken. Met vaste hand leidt Bos Nederland door de ergste economische crisis sinds de jaren dertig. Zonder een spoortje van twijfel, de eigenschap waarop hij in de verkiezingscampagne van 2006 nog keihard werd afgerekend.

Als crisismanager boezemt Bos vertrouwen in. Hij is bij TNS Nipo met een 6,7 met afstand de meest gewaardeerde minister. Balkenende blijft steken op een 6,2. Dat was een half jaar geleden wel anders.

'Neêrlands hoop in bange dagen', zo omschrijft zelfs het weekblad Elsevier, toch niet direct een PvdA-blad, zijn Man van het Jaar. De parlementaire pers, die Bos twee jaar geleden nog de slechtste politicus van het jaar vond, roept hem nu uit tot de beste. Ook het publiek (ondervraagd door TNS Nipo) kiest Bos als dé politicus van 2008: 23 procent. Jan Peter Balkenende volgt op eerbiedige afstand met 9 procent.

Bos krijgt de credits. Althans in Nederland. In België is hij de boeman. Volgens de Brusselse krant De Standaard heeft Bos het 'slim, maar allesbehalve proper' gespeeld. Met zijn verklaring dat er bij Fortis problemen in de boekhouding waren, 'destabiliseerde' Bos het bedrijf, om vervolgens het Nederlandse stuk van Fortis 'als een volleerde raider tegen een spotprijs binnen te rijven'. Bos slikte zijn onbekookte uitlating in, maar toen was volgens de Belgen het kwaad al geschied.

Is Wouter Bos inderdaad de 'straatvechter' waar de Belgen hem voor houden?
Een rondje langs tegenspelers die in onderhandelingen regelmatig bij hem aanschuiven, maakt duidelijk dat empathie niet de meest in het oog springende eigenschap van de minister van Financiën is. Ze vinden hem emotieloos. Iemand zonder gevoel. Altijd calculerend, hij kijkt voortdurend op z'n blackberry. Rationeel. Hij steekt niet veel tijd in mensen. Niet iemand die mensen inpakt en zo zijn doel bereikt. 'Balkenende is van nature veel aardiger.'

Anderen onderstrepen de positieve kant van de koele kikker. Een heel stabiel persoon. Iemand die onder druk beter wordt en zeer stressbestendig is. Zijn stem weinig verheft. Rustig. Wouter zal nooit tegen iemand uitvallen. Verliest zichzelf nimmer.

Iedereen is het erover eens dat Bos zijn zaakjes kent. Hij is een dossiervreter en een schaker. Van tevoren bedenkt hij alle stappen, zodat hij niet verrast wordt door onverwachte tegenzetten. Hij had het scenario van de nationalisatie van Fortis in de zomer al doordacht en laten uitwerken, gaf Bos onlangs toe in Vrij Nederland. Inhoudelijk zal hij nooit het onderspit delven, verzekert een vertrouweling.

Controlfreak
Maar Bos is een controlfreak, hij delegeert maar moeilijk. De briefings van zijn ambtenaren gebruikt hij vooral als bijdragen aan zijn eigen gedachtenvorming: op basis daarvan kiest Bos zijn eigen weg. Hij maakt zijn eigen verhaal met zijn eigen afwegingen.

Tegelijk is de vicepremier niet altijd even consistent en gaat hij persoonlijke confrontaties het liefst uit de weg. Een topambtenaar: 'Wouter heeft wel eens de neiging te snel naar nieuwe oplossingen te zoeken. Terwijl vasthouden en heel vaak je eigen standpunt herhalen soms effectiever is.'

Bos gaf onlangs toe in dit opzicht veel van Balkenende te hebben geleerd. Een veel stuggere onderhandelaar, die langdurig vasthoudt aan zijn eigen gelijk.

Bos is een raspoliticus. Hij schaakt steevast op drie borden tegelijk. Hij houdt van meet af aan rekening met de beeldvorming: hoe komt het over wat ik zeg? Een maatregel kan uit economisch oogpunt verstandig zijn, maar slecht vallen bij de kiezers. Waar bij anderen de zaak prevaleert, weegt Bos af: wel of niet doen? Daarnaast houdt hij de partijpolitieke draagwijdte van de zaak in de gaten: is het goed voor de PvdA wat ik doe? Bos probeert alle drie die aspecten ¿ de merites van de zaak, de beeldvorming en het partijbelang ¿ met elkaar in evenwicht te brengen.

Heel handig koppelde hij de afgelopen maanden de topinkomens aan de bankencrisis. Te royale topsalarissen werken riskant gedrag in de hand, maar Bos stelde met het verhaal eerst en vooral zijn achterban tevreden.

Achter de schermen levert het goochelen met drie agenda's wel eens spanningen op bij zijn tegenspelers. Die weten niet altijd waar ze met Bos aan toe zijn: is hij met de zaak bezig of met een deelbelang? 'In deze crisistijd is gezamenlijkheid nodig. Dan moet niet iedereen aan zijn eigen beeldvorming denken, zegt een van hen.

Een beetje eng
Een van de onderhandelaars uit de 'polder' (werkgevers en werknemers) vindt het daarnaast 'een beetje eng' dat Bos zoveel in eigen hand wil houden. 'Met anderhalve man en een paardekop heeft hij de financiële sector op z'n schouders.' En dat 'terwijl je op rolschaatsen staat': niemand heeft dit ooit meegemaakt en het ministerie is er ook niet op ingericht. 'Dan moet je zorgen dat genoeg mensen met je meedenken, en dat doet hij niet.' Komt er een kink in de kabel, dan is de man die nu alle credits krijgt de gebeten hond.

Dat Bos' ster zo hoog is gerezen, heeft hij volgens politieke opponenten niet alleen aan zichzelf te danken. De oppositie heeft er bewust voor gekozen hem niet voor de voeten te lopen bij het blussen van de brand. VVD, SP, GroenLinks stonden op het standpunt dat 'dit even geen tijd is voor partijpolitiek'. Er komt een parlementair onderzoek naar de kredietcrisis, maar niet nu.

De polder loste bovendien zijn eigen problemen op. Vakbonden en werkgevers sloten begin oktober een deal over het ontslagrecht, koopkracht en loonmatiging, nog voor het kabinet zich ermee kon bemoeien. Met storm op komst kun je beter geen ruzie hebben, beseften de sociale partners.

Wederopstanding
Ook een blik naar buiten werkt relativerend. Gordon Brown, door vriend en vijand afgeschreven als Labourleider, beleefde dankzij de kredietcrisis een wonderbaarlijke wederopstanding. Bos' Duitse collega Peer Steinbrück werd begin november in Berlijn politicus van het jaar. De energieke Franse president Nicolas Sarkozy, die als voorzitter van de Europese Unie de lidstaten op één lijn hield, bereikt inmiddels haast een heldenstatus.

Intussen telt Wouter Bos onder de kerstboom zijn zegeningen. Het is altijd zijn tactiek geweest als solide minister van Financiën te laten zien dat de PvdA een betrouwbare bestuurderspartij is, die de kiezer veel meer te bieden heeft dan het vrijblijvende populisme van de SP en Verdonk.

Hij ontdeed zich in het voorbijgaan van een weerspannige minister Vogelaar (Integratie), met minimale schade voor de partij. Terloops maakte Bos Aboutaleb burgemeester van Rotterdam en kondigde hij ook vast aan beschikbaar te zijn voor het lijsttrekkerschap in 2011. Zo maakte Bos in eigen huis rivalen als Jan Pronk, Job Cohen en Mariëtte Hamer een kopje kleiner.

Wouter Bos is in the winning mood. Kan hij dat nog twee jaar vasthouden? Misschien komen de Kamerverkiezingen van 2011 voor Wouter Bos niet te vroeg, maar te laat. (de volkskrant)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden