Zondag 15/12/2019

Portret

Portret van Phara de Aguirre: alleen haar voornaam is al een merk op zich. En dan te zeggen dat ze trucker wilde worden

Voor haar nieuwe reportagereeks op Eén, 'Amazones', trok Phara de Aguirre onder meer naar Noord-Irak om daar in gevaarlijke omstandigheden te praten met Koerdische verzetsstrijdsters. Beeld Tim Coppens

Als we vrienden mogen geloven, krijgen we straks in de nieuwe Canvas-reeks Amazones de échte Phara de Aguirre (56) te zien. Warmer en meer no-nonsense dan de koele kikker voor wie velen haar houden. "Eigenlijk blijft ze voor eeuwig een Chiro-meisje."

Als interviewster is ze allesbehalve een doetje, getuige de onverbiddelijkheid waarmee ze toppolitici soms tackelt op tv. Maar 'in het echt' is Phara de Aguirre zo mogelijk nog koelbloediger. Voor de nieuwe Canvas-reeks Amazones stapte ze door de jungle met gewezen guerrillero’s van de FARC. Reisde ze naar Palestina en Israël om er stiekem met strijdsters te praten zonder dat de twee kampen dat van elkaar mochten weten. Bezocht ze Koerdische verzetsstrijdsters in Noord-Irak, bekend om hun gevechten tegen IS en Turkije – ook al haakte een deel van de crew resoluut af wegens te gevaarlijk.

“Zodra we bij de gewapende strijdsters waren, mochten we geen felle kleuren dragen en niet teveel buiten lopen. Uit angst voor luchtaanvallen. Omdat drones die kleuren konden spotten”, vertelt Amazones-bedenkster Nahid Shaikh. “Dan weet je het wel.” Toch twijfelde Phara niet. Ze baalde eerder dat ze met de rebellen niet verder mee de bergkampen in mocht. Niet dat ze roekeloos is, zegt Shaikh. Wel buitengewoon nieuwsgierig. “Dan wil je na zo'n repo vijf minuten uitblazen op een terrasje, begint ze vragen te stellen aan de mensen aan de tafel naast ons. (lacht) Ze stopt nooit.”

Qua werkethiek is ze op het fanatieke af, zeggen medewerkers. Na loodzware draaidagen in Mosoel, met amper slaap en voortdurende noodgedwongen alertheid, viel de hele ploeg op de vlucht terug als een blok in slaap. Phara klapte haar laptop open. De zevende dag moest nog voorbereid worden.

Het IJzeren Gordijn

In het verleden draaide ze al menige reportage over de meest uiteenlopende thema's, van borstkanker tot kinderarmoede of asielzoekers. Toch staat Phara bij het grote publiek vooral, nog steeds, bekend als een übertaai studioanker. Als luis in de politieke pels is ze, dixit vriend en vijand, quasi ongeëvenaard. Gewezen VRT-CEO Leo Hellemans noemt haar onverzettelijk, summa cum laude; volgens ex-hoofdredacteur Kris Hoflack telt de Vlaamse televisie geen vijf betere interviewers.

Andere vaak terugkerende omschrijvingen variëren van slim en scherp tot jennend en genadeloos. Het mes tussen de tanden. “Als geen ander ziet ze feilloos de gaten in de zwakke verdediging van een politicus”, zegt een medewerker bij De zevende dag, het zondagochtendprogramma dat ze sinds vorig najaar met Xavier Taveirne presenteert.

“Bij de proefopname van de hernieuwde De zevende dag, met Vlaams Belanger Tom Van Grieken, was het meteen raak. Niet meer dan vijf welgemikte vragen en Van Grieken lag onderuit.”

Alleen haar voornaam is al een merk op zich. En dan te zeggen dat Phara als kind trucker wilde worden. Ze studeerde pedagogie. Maar toen ze in 1987 op televisie de evolutie in Oost-Europa volgde, wist ze: daar wil ik bij zijn. Dát wil ik doen. Amper twee weken nadat ze was bevallen van haar derde kind (ze heeft er inmiddels vier) deed ze examen bij de VRT. Ze begon op Radio Donna. Later volgden Het journaal en Terzake. Volgens Leo Hellemans, toen hoofdredacteur van de nieuwsdienst, vroeg ze op een bepaald moment zelf een plek in de studio, als allereerste vrouw tussen éminences grises als Walter Zinzen en Dirk Tieleman. Phara zelf zegt dat ze werd gevraagd. Waar de twee het wel over eens zijn, is dat de eerste screentest rampzalig was.

Phara: “Ik probeerde het voorbeeld van Zinzen en co. te volgen. Ik wilde absoluut kunnen en doen wat zij deden.” Hellemans: “Ze kwam heel stuurs over. Het IJzeren Gordijn. Maar goed dat de mening van een testpubliek in die tijd niet zwaar telde.” (lacht)

Het IJzeren Gordijn mag volgens Hellemans dan al lang gevallen zijn, Phara beseft dat je de eerste indruk die je op televisie maakt nooit meer kwijtraakt. “En dat was mijn eerste indruk.”

Sommigen noemen haar indrukwekkend, anderen intimiderend. Voor ze ooit een woord wisselden, was Nahid Shaikh “vooral bang voor haar”.

Feit is: als Phara een ruimte binnenstapt, heeft iedereen haar gezien. Een mix van haar grote gestalte (ook al draagt ze slechts sporadisch hakken) en présence. Om het met de woorden van voormalig Canvas-netmanager Mark Coenen te zeggen: als ze voorbijloopt, splijt de zee. Eén ‘Phara-moment’ staat in Coenens geheugen gegrift. Hoe ze tijdens een van de eerste edities van Music For Life, nog in volle behandeling voor borstkanker, haar pruik voor het oog van iedereen afgooide en haar door de chemo kaal geworden hoofd toonde. “Heel kwetsbaar, en tegelijk voelde je ook de controle. Dat ze goed besefte welk statement ze daar in primetime maakte.”

Ziek zijn moet je leren

Haar privéleven schermt ze doorgaans af. Van haar man is enkel bekend dat hij lang het huishouden bestierde, terwijl zij fulltime uit werken ging. Haar kinderen zijn helemaal off limits. Ze geeft met plezier namen door van vrienden, sms’t ze als we melden dat we een portret van haar proberen te schetsen. ‘Zolang je maar weg blijft van mijn gezin – smiley’.

Over haar ziekte heeft ze wel altijd opvallend open verteld. “Ik heb spiegels gemeden, dat was een confrontatie. Haar weg, borst weg, tepel weg, snee in de buik: je bent niet meer wie je vroeger was. Mijn man heeft me enorm gesteund, maar het was niet makkelijk. Er zijn beperkingen aan het troosten”, vertelde ze op Radio 1 in 2007, een jaar na de kankerdiagnose. En: “Ziek zijn moet je leren. Thuis zijn ook, net als leren niet te werken. Dat is een les in professionele bescheidenheid: zien dat anderen jouw werk net zo goed doen.

"Je kent de uitdrukking: het kerkhof ligt vol mensen die dachten dat ze onvervangbaar waren.”

Strijdvaardig als ze is, liet de comeback toch niet lang op zich wachten. De eerste echte serieuze latenighttalkshow in Vlaanderen, in 2008, droeg meteen haar naam. Maar na enkele geprezen en succesvolle seizoenen van Phara, dat ze samen met Lieven Van Gils presenteerde, nam de workaholic onverwacht loopbaanonderbreking. Uit vrees te hard te gaan, weer ziek te worden.

Furie

Maar toen ze terugkwam, had Phara plaats gemaakt voor de talkshow Reyers laat met Van Gils aan het roer. Volgens Phara kwam de VRT-top, die toen onder meer uit Hoflack en Coenen bestond, gemaakte beloftes niet na om haar terug op het scherm te brengen. Ook haar voorstel om Reyers laat met Phara af te wisselen, stuitte op een njet wegens te verwarrend. Ze vermoedde een ‘complot’ onder VRT-vrienden.

Volgens vrienden was dat het zwaarste moment uit haar carrière. Niet alleen had ze nooit iets liever gemaakt dan die talkshow, het voelde ook als een gigantische vertrouwensbreuk. In die mate dat de journaliste zelfs even aan stoppen dacht. Een moeilijke periode van veel harde woorden en slaande deuren, klinkt het in de wandelgangen van de VRT: “Phara kan een furie zijn.”

Voor een hernieuwde duopresentatie stond Phara noch Van Gils te springen. De samenwerking was tot dan toe altijd correct en professioneel, maar op zijn zachtst gezegd nooit innig geweest. “Lieven vond dat Phara hem te weinig liet scoren, of hem dat toch te weinig gunde. Phara, bekend om haar minutieuze voorbereiding en werklust, verweet Lieven gemakzucht”, vertelt iemand die dicht bij het programma stond. “Ze vond hen ook een ongelijke match: de vedette en de gewezen sportredacteur.”

Inmiddels is ze al lang over het debacle heen. Onder het motto: wie verzuurt, wordt enkel ongelukkig. Maar met sommigen die ze verwijt haar een mes in de rug geplant te hebben, zoals Lieven Van Gils, is het nooit meer goedgekomen. Die loopt ze naar verluidt dan ook straal voorbij.

“Phara is ongelofelijk loyaal”, zegt Greet Nagels, toenmalig eindredacteur van Phara. De twee zijn nog steeds goede vriendinnen. “Maar voelt ze dat het vertrouwen is geschonden, dan is er iets onherroepelijk gebroken. Als iemand haar een loer draait, zal zij het niet als eerste gaan uitpraten. Ze kan moeilijk vergeten en vergeven. Ik zeg haar soms dat ze te lang wrok kan koesteren.” Mark Coenen herinnert zich, ondanks de ophef rond Phara, wel een sms of kaartje van haar, nadat hij iets in de krant had geschreven over zijn kankerdiagnose. “Dat apprecieerde ik wel.”

Zelfkennis

Slimme mensen beschikken vaak over een gezonde dosis zelfkennis. Het VRT-boegbeeld beseft dat ze niet als makkelijkste persoon te boek staat. Al maakt dat imago haar soms ook kwaad. “Ik ben misschien geen gemakkelijke. Maar ik ben wel een goede journaliste. Toegegeven: ik bemoei mij met de montage, dram door als ik iets niet goed vind. Anderzijds kan ik ook te lang zwijgen als ik met iets zit. En ik ben veeleisend.”

Dat laatste wordt onderschreven door (ex-)medewerkers. Het woord ‘machine’ valt. Ze leest quasi alle kranten, volgt alle belangrijke duidingsprogramma, van
De afspraak tot Pauw en De wereld draait door. Bekijkt ’s nachts nog proefopnamen, als dat moet. En ze verwacht van anderen dezelfde drive. Daardoor komt het soms tot conflicten. Ook Xavier Taveirne, copresentator bij De zevende dag, maakte al kennis met haar temperament tijdens een korte clash.

Phara de Aguirre: 'Ik kan hoe langer hoe minder tegen wollige praat. Dat is mijn civil servant-kant, een dienst aan de mensen thuis.' Beeld Tim Coppens

“Als het nodig is, verontschuldigt ze zich. Het punt is: meestal heeft ze gelijk”, zegt een goede collega. “Ze speelt op de bal, niet op de man. Ze is zeer rechtuit en scherp, nooit giftig.”

Maar toen het VTM -nieuws Jinnih Beels gauw op zaterdag uitnodigde in de studio, nadat ze hadden gehoord dat de Antwerpse politica van Samen de dag erna zou opdraven in De zevende dag, kreeg Kris Hoflack, nu bij VTM, toch een niet mis te verstaan sms’je. Zoiets is niet professioneel en dus not done, in het boek van Phara. “Het is ook typisch dat een vrouw die haar job goed doet en wil doen, snel wordt weggezet als een felle furie, of een bitch”, vindt Nahid Shaikh. “Ik vind haar gedrevenheid net een geweldige plus. We hebben supergoed samengewerkt.”

Het hardst is Phara voor zichzelf. Nog steeds. “Mijn doel is een goed gesprek voeren”, zegt ze. “Niet makkelijk in een studio waarin iedereen een rol speelt en gebonden is aan vastgelegde regeltjes van hoelang je mag praten. Daar kun je haast niet normaal doen. Maar ik wil dat kunnen op televisie. Als het niet lukt, kan ik echt kwaad zijn op mezelf. ‘Allee Phara, daar had je gewoon moeten zwijgen en luisteren’.”

Ook van anderen kan ze kritiek slikken. Toch van mensen die ze respecteert. En of dat het geval is, voel je snel en duidelijk. Kris Kuppens, die nog meewerkte aan Phara, omschrijft haar als een leeuwin die haar welpen beschermt. “Bij
Phara waren wij echt een eiland op de nieuwsdienst.”

In zo’n kleine pool van vertrouwelingen gedijt de journaliste het beste. Dan geeft de eerder gereserveerde Phara zich ook meer bloot. Nagels houdt het eerder verrassend bij “het eeuwige Chiro-meisje”. Ze is nooit te beroerd om een stagiaire, als het er een is van de veelbelovende soort, mee op sleeptouw te nemen.

De Tettenclub

Als we vrienden mogen geloven, ligt de vrouw die we straks in Amazones te zien krijgen, heel dicht bij de echte Phara. Maar veel kijkers zullen wellicht even verrast met de ogen knipperen. Afgesleten jeans, rubberen laarzen, geen spatje make-up. Haar kenmerkende doortastende vragen ditmaal afgewisseld met gelach en momenten waar ze het zichtbaar moeilijk krijgt. Zoals wanneer een ex-guerrillastrijdster vertelt hoe vreselijk moeilijk het was om uit de FARC te stappen.

Frieda Joris, journaliste op rust, kent Phara als een avontuurlijke, geëngageerde no-nonsensegriet. Die met vriendinnen naar Gaza trekt “om de situatie met eigen ogen te aanschouwen”. Die ook op meer toeristische bestemmingen met de kleinste rugzak van het gezelschap vertrekt, met één of twee jurken die niet gestreken hoeven te worden.

De vriendschap begon met een verrassend mailtje van Phara. Ze had gehoord dat Joris ook borstkanker had gehad en wilde graag wat informatie en ervaringen uitwisselen. “Ze bleek veel warmer, betrokken en hartelijker dan velen denken. Is er iets, dan staat ze er.”

Terwijl sommige collega’s stellen dat het met Phara moeilijk over koetjes en kalfjes praten is, schetst Joris net het beeld van een grappige vrouw. Geen lachen-gieren-brullentype, wel iemand die in volle behandeling kankermoppen tapt. Die samen met enkele bevriende borstkankerpatiënten De Tettenclub opricht. Elk jaar gaat De Tettenclub op reis. Ze stappen door berg en dal maar luieren evengoed aan de rand van een zwembad met een goed wijntje en dito boek. Geen stationsroman in Phara’s geval, eerder een Amos Oz of Kader Abdolah.

Tijd verkwanselen behoort niet tot haar talenten. Een dag niets geleerd, is niet geleefd. Dus trekt de VRT-journaliste ’s avonds na het werk nog naar Bach-concerten en de betere films in de cinema. Frivoler dan The Crown of Big Little Lies wordt het niet. Haar kapper raadde haar aan naar Homeland te kijken, een fictiereeks over terreur en de CIA, voor ze naar Mosoel vertrok. Ze heeft het maar enkele afleveringen volgehouden. Het gaat haar te traag.

Vloek of zegen?

Jaren geleden werd gefluisterd dat de sp.a Phara het hof maakte. Ze beet alvast niet. In de studio pakt ze iedereen even hard aan. Haar reportagewerk verraadt meer betrokkenheid en engagement. Met enkele protagonisten uit haar docu over kinderarmoede heeft ze nog steeds contact. Ook vluchtelingen en migratie zijn terugkerende thema's. Niet verwonderlijk, aangezien haar vader Josu in 1937 zelf voor de Spaanse burgeroorlog naar België vluchtte. En ze werkte ooit nog voor het Commissariaat Migrantenbeleid van Paula D’Hondt. Tegen 2020 moet ze een nieuwe vluchtelingenreeks voor de VRT klaar hebben.

“Dat ze na Phara ooit op een zijspoor is geraakt, is een als vloek vermomde zegen gebleken”, zegt Nagels. “Zo moest ze wel op zoek naar iets anders. Zo kwam ze bij Koppen en Panorama en documentaires terecht.” Iets wat ze vandaag stiekem het liefste doet.

Zelf zegt Phara dat ze in reportages liefst zo weinig mogelijk in beeld komt. “Ik ben erg bang voor beeldvervuiling.” Maar volgens vrienden heeft ze best een eerzuchtig trekje, zonder de grote diva te spelen. “Enkel een plek achter de schermen is niks voor haar.”

Ze heeft niet zelf voor een plek in De zevende dag gebedeld. Integendeel. Huidig hoofdredacteur Liesbet Vrieleman moest zelfs aandringen. Een poging om definitief komaf te maken met de bekritiseerde periode van de constructieve journalistiek? “Nee. Phara heeft gewoon een ongelooflijk scherp interviewtalent dat we moeten uitspelen. Gasten zijn meer op hun hoede als ze bij haar aan tafel aanschuiven. Die scherpte hebben we nodig.”

Journalistiek in De zevende dag is voor haar vooral duidelijkheid proberen te scheppen. Wat heeft de regering nu beslist? Wat is nu het concrete plan van deze of gene politicus? “Ik kan hoe langer hoe minder tegen wollige praat. Dat is mijn civil servant-kant, een dienst aan de mensen thuis.”

Als alles volgens plan verloopt, ‘mag’ ze nog tien jaar televisie maken. “Een geschenk. Ik wil echt nog een paar heel mooie dingen maken. Als het enkel van mezelf zou afhangen, zou ik De zevende dag niet meer doen. Oei, dat klinkt wellicht niet goed. Gelukkig ben ik niet iemand die enkel aan zichzelf denkt.”

Amazones, vanaf 20/2 om 21.15 u. op Canvas en vrtnu.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234