Maandag 26/10/2020

Portret n Kamerlid Geert Wilders is pleitbezorger van neoconservatief reveil in Nederland

'Uit onderzoek blijkt dat een kwart van de Nederlanders zichzelf conservatief noemt. Wij willen een stem geven aan die 25 procent'

'De mens is een giftige bron'

Na de moord op Theo van Gogh schakelt rechts Nederland een versnelling hoger, met de exuberante Geert Wilders als grootste kandidaat-boegbeeld. Het enfant terrible van de Nederlandse politiek, uit de VVD gezet wegens te radicaal, haalde de jongste weken van op de extreme rechterflank steeds betere scores in de peilingen: eerst negen, dan dertien en nu mogelijk zelfs achttien zetels. Een merkwaardige rol in dat verhaal speelt de neoconservatieve Edmund Burkestichting, een club die het stempel van Frits Bolkestein draagt en zich wentelt in de schaduw van Bush.

Brussel / Den Haag

Eigen berichtgeving

Fabian Lefevere

Geert Wilders is een van de politici op de vermoedelijke dodenlijst die De Telegraaf vorige week publiceerde. Het is niet de eerste bedreiging aan het adres van Wilders. Al sinds deze zomer wordt hij geëscorteerd door een legertje lijfwachten en niet zo lang geleden werd hij op de website van een schimmige islamistische organisatie met onthoofding bedreigd. Wilders zou zich nu in een zwaar bewaakt 'safehouse' bevinden en was gisteren onvindbaar voor commentaar.

Wilders dankt zijn status als "vijand van de islam" aan de frontale aanvallen van de voorbije maanden, soms met zo'n intensiteit dat zelfs het Vlaams Blok ervoor zou terugdeinzen. "De islam is een fascistische dreiging", zei hij herhaaldelijk. En het was duidelijk dat hij met zo'n devies onvermijdelijk in aanvaring moest komen met de VVD-partijtop, voor wie regeren nog steeds de eerste prioriteit is. Wat dan ook gebeurde. Zijn heel erg verbale verzet tegen de Turkse toetreding tot Europa kwam hem op 2 september op uitzetting uit de partij te staan.

Wilders ging dan maar in zijn dooie eentje in het parlement zetelen, onder de naam Groep-Wilders. En het lijkt alsof het verhaal-Wilders pas nu goed begint. In de peilingen schoot hij door van zeven, naar negen, dertien en dit weekend, na de moord op Van Gogh, zelfs achttien parlementszetels, weliswaar op dik twee jaar van de volgende verkiezingen. Het programma waarmee hij de rechterflank wil bezetten, houdt het midden tussen extreem-rechts en neoconservatief: Nederland halveert maar beter zijn ontwikkelingsbudget, voor Turkije is nooit plaats in Europa, misdadigers krijgen na drie misdrijven levenslang, de bestrijding van het terrorisme gaat boven de bescherming van de privacy en wie niet integreert, moet het land uit.

Met zo'n actieplan was het haast onvermijdelijk dat Wilders een natuurlijke bondgenoot zou vinden in de Edmund Burkestichting, een denktank van ultraconservatieve intellectuelen in Den Haag. Pas vorige week kondigden Wilders en de directeur van de stichting, Bart Jan Spruyt, de oprichting van een gezamenlijke partij aan. "We maken er iets moois van", zo kondigden beide heren hand in hand aan op de Nederlandse tv. Maar gisteren leek de droom alweer uiteen te spatten, toen Spruyt aankondigde dat het conservatisme zoals hij dat belijdt weliswaar "weerklank" zal vinden bij de Groep-Wilders maar dat er geen sprake kon zijn van een gezamenlijke partij. Dat was op het veto gestuit van enkele CDA'ers uit de bestuursraad van de stichting.

Die Edmund Burkestichting is hoe dan ook een merkwaardig initiatief ter rechterzijde van de Nederlandse politiek, die zich het best als neoconservatief laat omschrijven. EBS draagt "normen en waarden" hoog in het vaandel, wat wil zeggen dat ze tegen homorechten pleit, niet gediend is van emancipatie, op een afbouw van de welvaartsstaat aanstuurt, een harde aanpak van moslimterreur aanprijst en dus bijna organisch nauwe banden onderhoudt met de Amerikaanse neocons.

Ze is al langer vragende partij voor een grote rechtse en conservatieve beweging in Nederland. Directeur Bart Jan Spruyt, ook al sinds anderhalf jaar met de dood bedreigd, was gisteren onbereikbaar voor commentaar. Zo sprak hij in een recent interview: "Uit onderzoek blijkt dat een kwart van de Nederlanders zichzelf conservatief noemt. Maar die 25 procent heeft nooit een politieke vertegenwoordiging gehad en is altijd verdeeld geweest over verschillende andere partijen. Als we dit goed doen, zijn wij de partij die stem gaat geven aan minimaal 25 procent van de bevolking." Met 'dit' doelde Spruyt, een ex-journalist van het Reformatorisch dagblad en auteur van Lof van het Conservatisme, op een alliantie met de groep-Wilders.

Haar ideologische roots heeft de Edmund Burkestichting in de kliek rond ex-fractieleider van de VVD en huidige eurocommissaris Frits Bolkestein. Bolkesteins ghostwriter Andreas Kinneging, die de partij verliet toen Bolkestein naar Europa trok en de VVD te ver naar links opschoof, is zoveel als de ideologische goeroe achter de EBS. Spruyt was een leerling van hem, net als Joshua Livestro. Die was een tijdlang mededirecteur en werkte ook op het Brusselse kabinet van Bolkestein. EBS heeft onder zijn sympathisanten onder meer oud-premier Dries van Agt en Paul Cliteur, de rechtsfilosoof die zich na doodsbedreigingen uit het maatschappelijke debat terugtrok.

Kinneging was gisteren niet bereid tot commentaar. "Deels door het huidige politieke klimaat", zegt hij aan de telefoon. "Over een paar weken misschien." Kort samengevat komt Kinnegings gedachtegoed neer op een afrekening met de verlichting, geheel in de lijn van de achttiende-eeuwse conservatief Edmund Burke zich tegen de Franse Revolutie keerde. Volgens Kinneging is de mens slecht, en moet hij door strikte regels aan banden gelegd worden. "Elke dag is er weer het falen en is bekering nodig. De mens is een giftige bron".

Onder dat motto maakt de EBS zich op voor een conservatieve revolutie in Nederland.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234