Dinsdag 19/11/2019

Portret als toekomst van de herinnering

Het is niets minder dan een meesterlijk werk dat Katlijne Van der Stighelen heeft geschreven. In het vuistdikke boek Hoofd en bijzaak geeft ze een overzicht van de portretkunst in Vlaanderen van 1420 tot nu, van Van Eyck tot Tuymans. Zoiets is nooit eerder ondernomen.

Bovendien heeft Van der Stighelen, hoogleraar aan de KU Leuven, een bijzonder toegankelijk en erg persoonlijk boek geschreven dat tal van nieuwe inzichten bevat.

Ze blijft lang stilstaan bij de periode die ze het beste kent en die haar het nauwst aan het hart ligt: de barok met Rubens, Van Dyck, Jordaens en (de wat onderschatte) Cornelis De Vos.

Meteen ook een periode van ongekende creativiteit en kwaliteit. Ze heeft het over de grensverleggende inventiviteit van Rubens, die het portret dynamiek geeft en de schotten tussen het schilderij en de wereld wegneemt, en over het grenzeloze talent van Van Dyck, de uitvinder van de body language en de vader van het moderne portret. In de zeventiende eeuw vormde Van Dyck in zijn eentje een soort avant-garde, zeker met zijn revolutionaire portret van de Engelse koning Charles I, die hij náást en niet op zijn paard laat poseren, tegen alle geldende regels in.

Van der Stighelen toont ook overtuigend aan dat Van Dycks portret van de koopman-verzamelaar Lucas Van Uffel, die opveert alsof wij - de toeschouwers - net zijn kamer binnenstappen, een diepgaande invloed heeft gehad op Rembrandts beroemde groepsportret De staalmeesters.

Van der Stighelen eindigt niet, zoals vaak gebruikelijk, bij de burgerportretten van de negentiende eeuw, maar trekt de lijn door naar Rik Wouters, Léon Spilliaert en Rachel Baes en de problematische portretten van Sam Dillemans, Ronny Delrue en Annemie Van Kerckhoven. Ze betrekt er eveneens foto's van Marie-Jo Lafontaine en Malou Swinnen bij.

Het portret heeft nog altijd toekomst. Het bezweert de vergankelijkheid en laat een spoor na van een leven.

(ER)

Davidsfonds, Leuven, 320 p., 64,50 euro.

Katlijne Van der Stighelen

Hoofd en bijzaak. Portretkunst in Vlaanderen van 1420 tot nu

n Portret van een vrouw, Petrus Christus, ca. 1470.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234