Zondag 19/09/2021

Populair ondanks zichzelf

Na 33 jaar houdt ze het voor bekeken. 'Het is tijd voor een nieuwe generatie', zei koningin Beatrix. Zo eindigt de regeerperiode van een bijna tegen wil en dank populaire koningin.

Het begon rumoerig. Op 30 april 1980 verwachtte iedereen zich aan beelden van de gouden koets, een jubelend volk, vlagjes die zwaaiden. Maar wat de wereld te zien kreeg, waren rellende jongeren. Krakers die het falende woonbeleid aan de kaak stelden. Kasseien vlogen in het rond, spandoeken met 'Geen woning, geen kroning', werden in de lucht gehouden en in de Nieuwe Kerk in Amsterdam, waar Beatrix koningin der Nederlanden werd, klonken de protesten door.

"Ik was daar", herinnert royaltywatcher Jan Van den Berghe zich. "En ik dacht: dit loopt fout. Er raakten honderd politiemensen gewond, 'Claus raus' werd er gescandeerd. Wat een feest voor de monarchie had moeten worden, draaide uit op een hoogdag voor de republiek."

Maar Beatrix, de oudste dochter van Juliana en Bernhard, kwam beslagen op het ijs. Ze was op het moment van haar kroning 42 en moeder van drie tieners. Ze wou het anders doen dan haar moeder. "Juliana was de oma", zegt Van den Berghe. "Ze schonk chocola voor haar personeelsleden en wou vooral 'gewoon' zijn. Dat was niks voor Beatrix."

Rechtlijnig

De nieuwe vorstin zorgde voor een stijlbreuk. Heel bewust. "Haar moeder was zweverig, emotioneel ook", zegt koningskenner Brigitte Balfoort. "Ze hield niet van protocol. Beatrix wel. Ze stond onder invloed van haar vader. Juliana liet zich aanspreken met 'mevrouw'. Beatrix veranderde dat meteen naar 'majesteit'. Dat was, zeker in die woelige beginperiode, een risico, maar het draaide goed uit."

Rechtlijnig, koppig en eigenzinnig. Beatrix wist van jongs af aan wat ze wilde. In mei 1965 werd ze hand in hand opgemerkt met Klaus von Amsfeld, een Duitse diplomaat. Twintig jaar na de oorlog viel dat niet goed. Maar Beatrix hield voet bij stuk. Ze zou met Klaus - later Claus - trouwen of ze deed afstand van de troon. Ze haalde haar slag thuis.

Het harde imago leverde haar respect op. "Als er een woord is dat Beatrix omschrijft is het plicht", zegt Balfoort. "Ze heeft in haar tienerjaren even geworsteld met de rol die haar toebedeeld was, maar zodra ze daar vrede mee had, stond alles in het teken van plicht. In die zin zelfs dat ze, eenmaal koningin, er amper was voor haar drie zonen."

"Haar dossierkennis is fenomenaal", zegt Vanden Berghe. "Ze vertelde Mies Bouwman in een interview dat haar geheim een ijzeren agenda was: ze werkte zeven dagen op zeven en wilde elke getal tot drie cijfers achter de komma kennen. Oud-premier Dries van Agt zei ooit dat bij Beatrix verschijnen was alsof je een hachelijk examen moest afleggen. Ze was een enorm pietje-precies, maar het leverde haar wel de bewondering van de Nederlandse politici op."

Schandalen

Met de loop der tijd kwam er nog iets anders bij: ze had het nooit expliciet gezocht, maar Beatrix werd populair. Haar reputatie bleef loepzuiver. Er waren schandalen: de twee buitenechtelijke dochters van haar vader, Mabelgate, over de affaire van de verloofde van prins Friso met drugsbaron Klaas Bruinsma, de heisa rond de vader van Maxima en zijn kwalijke rol in het argentijnse Videlaregime... Maar zelf stond Beatrix overal buiten.

Ook politiek beging ze geen faux pas. En langzaamaan werd respect bewondering.

"Het ging in tegen de rest van haar beslissingen, maar het was Beatrix die oordeelde dat Koninginnedag buiten, bij het Nederlandse volk gevierd zou worden", zegt Balfoort. "Dat was een hele slimme zet." Maar de echte populariteit kwam er pas de laatste jaren."

Máxima zorgde voor een revival van het koningshuis. De komst van de kleinkinderen, het overlijden van Claus en het skiongeluk van prins Friso vorig jaar maakten Beatrix menselijk. "Ze heeft een paar keer emoties getoond", zegt Balfoort. Bij het drama op Koninginnedag in Apeldoorn, bijvoorbeeld, of vorig jaar bij het ongeluk van Friso. Dat doet ze verschrikkelijk goed. Het maakte haar menselijk."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234