Maandag 21/06/2021

NieuwsPolitiek

Politieke vernieuwing van Vivaldi-regering voor het eerst in wetsvoorstellen gegoten

Open Vld-voorzitter Egbert Lachaert. Beeld BELGA
Open Vld-voorzitter Egbert Lachaert.Beeld BELGA

Politieke vernieuwing: bij haar aantreden had de Vivaldi-regering er de mond vol van, maar in de praktijk is er nog maar weinig van in huis gekomen. Nu voegt Open Vld-voorzitter Egbert Lachaert de daad bij het woord door een eerste pakket wetsvoorstellen in te dienen: de lijststem, de opvolgers en het Vlaamse zwijgakkoord belanden daarin in de vuilbak. ‘Een muizensprong’, aldus politicoloog Carl Devos. ‘Maar toch beter dan niets.’

Meeste stemmen = verkozen

Gedaan met de invloed van de lijststem: dat is volgens Lachaert stap één om de verkiezingen eerlijker en democratischer te maken. Wie dus het meeste stemmen achter zijn naam krijgt, moet een zetel in het parlement krijgen – ongeacht of de kandidaat nu op plaats 23 of plaats 5 staat op de lijst.

Logisch, denkt u misschien. Vandaag loopt het nochtans een pak anders: wie bovenaan de kieslijst staat, heeft de grootste kans om een zitje te verzilveren – zelfs als iemand lager op de lijst meer voorkeurstemmen heeft. Huidig MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez kreeg bij de verkiezingen in 2019 dan wel 16.522 bolletjes achter zijn naam en moest daarmee alleen Henegouws lijsttrekker Denis Ducarme laten voorgaan, toch greep hij door zijn ‘lagere’ vierde plaats naast een zetel.

Het lijstsysteem werkt bovendien de particratie in de hand. Het is dan ook de partijtop die bepaalt wie een verkiesbare plek op de lijst krijgt en wie gedegradeerd wordt tot een lagere plaats. Komaf maken met die lijststem, geeft in feite meer macht terug aan de kiezers, want zij kunnen iemand opvissen die ergens onderaan bengelt.

Ook de Vlaamse regering – met partijgenoot en minister van Lokale Besturen Bart Somers (Open Vld) als stuwende kracht – kondigde afgelopen vrijdag aan te sleutelen aan de lijststem bij de lokale verkiezingen. “Daarom is het ook niet echt een verrassing dat federaal dit ook wil aanpakken”, vindt politicoloog Carl Devos (UGent).

Geen opvolgers meer

Vincent Van Quickenborne die minister wordt? Dan wordt zijn plaatsje in het parlement niet opgenomen door de kandidaat met de meeste voorkeurstemmen of de volgende op de lijst die juist naast een zitje greep, maar door iemand op de opvolgerslijst. “En dat zijn vaak kandidaten met een pak minder stemmen die daar door de partij zijn geplaatst. Dat houdt democratisch geen enkele steek”, aldus Lachaert. Ook Devos sluit zich daarbij aan. “Het is niet goed dat een effectieve kandidaat zijn zitje aan zijn neus ziet voorbijgaan. Dat systeem diende toch vooral voor het eigen personeelsbeleid van de partijen.”

Geen medewerkers voor ex-ministers

Een oud zeer is het, maar ondanks verwoede pogingen de afgelopen jaren – vooral van de oppositie dan – is de regeling nog steeds van kracht: federale ex-ministers mogen na hun mandaat nog vijf jaar op kosten van de staat twee voltijdse medewerkers in dienst houden. Jaarlijks kostenplaatje? Zo’n 1 miljoen euro. Ook dat gunstregime wil Open Vld in de toekomst het liefst zien verdwijnen.

“Het is natuurlijk goed dat dit zou verdwijnen, maar dit is toch een beetje een open deur intrappen”, vindt Devos. “Zeker in het klimaat van een regering die politieke vernieuwing predikt, gaat bijna niemand dat nog verdedigen.”

Vlaams zwijgakkoord op de schop

Geen consensus binnen de Vlaamse regering? Dan verdwijnt het voorstel in de vuilbak zodat het geen verdeeldheid tussen de meerderheidspartijen kan veroorzaken. Dat zogenaamde zwijgakkoord legt de autonomie van de Vlaamse Parlementsleden in feite lam en het werkt de ‘achterkamerpolitiek’ in de hand. Ook dit systeem willen de liberalen zien verdwijnen. “Om hiervoor een oplossing te vinden kan men het Parlementslid de keuze geven om bij indienen van een voorstel te kiezen of het voorstel al dan niet onmiddellijk geagendeerd moet worden.”

Plafond op campagnegeld

De liberalen belandden meer dan twee maanden geleden zélf in het oog van de storm toen bleek dat Sihame El Kaouakibi zo’n 50.000 euro aan campagnegeld kreeg. Dat maximumbudget wil Lachaert nu ook aan banden leggen. “Toppolitici mogen een veelvoud uitgeven voor hun campagne, tegenover ‘gewone’ kandidaten. Dit komt eigenlijk neer op concurrentievervalsing en een campagneverbod voor die laatste”, zegt de Open Vld-voorzitter. Zijn voorstel: een plafond op 8.700 euro, plus een variabel bedrag naargelang de kieskring. “Uiteraard zullen partijen met hun geplafonneerd campagnebudget nog altijd bepaalde kandidaten zoals lijsttrekkers of nieuw talent extra kunnen promoten”, voegt hij er sussend aan toe. Onvoldoende, vindt Devos. “Dit is halverwege stoppen. Zo kunnen er altijd achterpoortjes gevonden worden. Beter is dat de partijdotatie vermindert en er regels komen over het gebruik ervan.”

Lachaert wil ook de financiële transparantie verhogen, door verkiezingsaangiften beter leesbaar te maken en de boekhouding van partijen toegankelijker te maken. “Open Vld gaat alvast een overzichtelijk overzicht maken en dat online, voor iedereen leesbaar, beschikbaar maken.”

Eindbalans?

Lachaert noemt het zelf “een eerste pakket” en hoopt de volgende jaren nog heel wat vooruitgang te boeken. Ook Carl Devos noemt dit stap één. “Het is een muizensprong. De grote sprong voorwaarts zou ik dit nooit durven noemen. Maar goed: beter dan helemaal niets, natuurlijk. Nu wordt het debat tenminste geopend.”

Als het van Devos zou afhangen, zou het gerust een pak verder mogen gaan. “Geen enkel voorstel doet een partij echt pijn. Lachaert speelt dus op veilig. Als Open Vld echt de macht van de partijen wil platleggen en verkozenen minder partij-afhankelijk wil maken, dan zouden de namen bijvoorbeeld alfabetisch gerangschikt kunnen worden of de leden laten stemmen over wie op een lijst komt. Maar dat is in België natuurlijk sciencefiction.” (FME/IVDE)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234