Woensdag 08/04/2020

Politieke overlopers: de vijf types

Plat opportunisme, ideologische herdefiniëring of simpel lijfbehoud. Politieke overloperij is van alle tijden. En of de kiezer dit erg vindt? 'Die heeft een kort geheugen.'

Wie wint heeft vrienden, Henny Vrienten en Herman Brood wisten het al. Rijen dik, echte vrienden. Een politieke partij in een groeiscenario heeft de kandidaten maar om uit te kiezen. Omgekeerd, wie flirt met een nederlaag ziet de rangen snel uitdunnen. De overstap van Lode Vereeck van LDD naar Open Vld is de laatste naam in de wintermercato van de politiek. Eerder verkozen Annick De Ridder en Lorin Parys een plaats op de N-VA-lijst boven de onzekerheid van Open Vld.

"Zolang de ideologische spreidstand niet te groot is, vormt dit geen groot probleem." Volgens professor Marc Hooghe (KU Leuven) gooien de kandidaten hun geloofwaardigheid niet te grabbel. "En de kiezer, die heeft een kort geheugen. Alles staat of valt of die persoon goed ontvangen wordt in zijn nieuwe partij en of hij snel zijn draai vindt." Daarbij komt de vraag: is er voldoende ruimte voor de nieuwkomer? Daarnaast, brengt hij of zij voldoende bagage mee? "Soms groeien ze net uit tot trouwe partijsoldaten, net omdat ze extra hard hun best willen doen om zich te bewijzen", weet Bram Wauters, professor politologie aan de UGent.

En de partijen? "Vergelijk het met de transferpolitiek van Anderlecht. In eerste plaats willen ze zichzelf versterken, maar als ze de tegenpartij kunnen pijn doen, is dat mooi meegenomen", vertelt Wauters. Niet toevallig kondigde Annick De Ridder haar overstap naar N-VA een dag na het euforische Open Vld-congres.

De flipflopper

Een nieuwe lente, een nieuwe partij. Pol Van Den Driessche begon ooit als VU-gemeenteraadslid in Brugge. Tussen de journalistieke intermezzo's door, werd hij in 2007 senator voor CD&V, om in 2011 naar de N-VA over te stappen. Vincent Van Quickenborne, ooit lid van het extreem linkse Amada, startte zijn politieke loopbaan bij ID21, binnen de VU. Na een passage bij Spirit, belandde hij bij Open Vld. Ook ex-kamerlid en broodjesbezorger Dirk Vijnck (LDD-Open Vld-LDD), Hugo Coveliers (VU-VLD-VLOTT) en Paul Staes (Agalev-CVP-VLD) toonden blijk van ideologische flexibiliteit. Of de 'politieke flipflopper' electoraal wordt afgestraft? "Niet noodzakelijk. Mensen stemmen vaak op persoonlijkheden, ongeacht hun politieke partij", weet Hooghe.

Via de rode loper

De typisch geslaagde overstap, gebeurt al vroeg in de carrière. Zo denken nog maar weinig mensen bij Open Vld-minister Annemie Turtelboom aan haar verleden bij de CVP. Ook Bart Somers, die ooit militeerde bij VU, is voor velen een volbloed Open Vld'er. "Ze kregen de kans om te proeven van de politiek en werden opgemerkt", vertelt Stefaan Fiers, politiloog aan de KU Leuven. "Maar hun echte doorbraak kwam pas later. Bekendheid kan helpen om je overstap te overleven, maar het wil ook zeggen dat je iets uit te leggen hebt." Zo speelde bij Bert Anciaux (ex-VU, ex-Spirit, ex-Vl.Pr., ex-SLP) zijn imago tegen hem toen hij in 2009 naar sp.a verhuisde. Dat zijn overstap gepaard zou gaan met een naamsverandering van de partij, maakte het verzet alleen maar groter.

De voorloper

Begin jaren negentig, na een zware verkiezingsnederlaag, keerde VU-voorzitter Jaak Gabriëls zijn partij de rug toe om naar VLD te gaan. "Hij had net geprobeerd de VU op een meer liberale koers te zetten. Toen zijn partij niet meewilde, ging hij maar zelf", vertelt Wauters. Gelijkgezinden, onder wie de jonge Bart Somers, volgden in zijn zog. Een gelijkaardig verhaal begin jaren 2000, wanneer ex-CVP-voorzitter Johan Vanhecke de scheurpartij NCD oprichtte, om zich af te zetten tegen de al te conservatieve CVP. De Open Vld, bezig met een verruimingsoperatie, ontving de misnoegde CVP'ers met open armen. Naast Annemie Turtelboom, volgde onder meer Koert Debeuf, jarenlang speechschrijver van Guy Verhofstadt.

Het aflopende verhaal

Soms betekent een overstap ook het einde van het verhaal voor een politicus. "Zo heeft Ludo Sannen (ex-Agalev) nooit echt zijn kans gekregen bij sp.a", weet Hooghe. "Je nieuwe partijgenoten, zijn vaak je grootste tegenstanders", verwoordt Fiers het. "Ook Johan Vanhecke kon bij Open Vld weinig pottenbreken. In de regio Gent was er al meer dan voldoende liberaal geweld."

Maar ook je profiel kan tegen je spelen. "Toen de SP eind jaren zeventig met de 'Operatie Doorbraak' progressieve katholieken binnenhaalde, werd de nieuwkomers met lange tanden ontvangen." Ex-Vlaams Belanger Jurgen Ceder worstelde dan weer met zijn aangebrand verleden om bij de N-VA door te breken.

De overlever

Lijfbehoud in moeilijke tijden is nog de meest voorkomende drijfveer. "LDD maakt zowat hetzelfde mee als de VU destijds: dit is een aflopend verhaal en de mensen zoeken een uitweg", vult Hooghe aan. Zowat alle Vlaamse partijen recupereerden politiek personeel na het uiteenspatten van de VU. Bart Staes (Groen) en Geert Lambert (Groen), Bert Anciaux (sp.a), Sven Gatz (Open Vld), Fons Borginon (Open Vld), Vincent Van Quickenborne (Open Vld), Johan Sauwens (CD&V),... de lijst is lang. "Maar er was ook begrip voor hun situatie. Het waren vaak gewaardeerde mandatarissen, die hun werk willen verderzetten. Daarom dat Vereeck welkom is, desnoods als partijmedewerker."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234