Zondag 29/11/2020

Politieke onthouding ligt mij niet

‘Dankzij de Heilige Damiaan is een klein mirakel gebeurd: mijn legerhervorming”, grinnikt de minister van Defensie met zijn neus boven een stevig bord met eieren. Ter afronding van het gesprek geeft de Aalterse burgemeester nog een rondleiding in zijn kabinet, langs de tekeningen van zijn kinderen, enkele prullaria en zijn schaars bemeubeld appartement. “Het beste bewijs dat Defensie moet besparen”, roept hij uit, terwijl hij de lelijke kamer met kunststoffen sofa’s toont. “Zo sober als het leger moet zijn, zo eenvoudig leeft zijn minister.”

La grande muette, zoals het leger in het Frans genoemd wordt, staat niet meteen bekend om haar burgerlijke ongehoorzaamheid. Toch trekken de militairen morgen, na meer dan zeven jaar stilte, de straat op tegen uw hervormingsplannen. Had u dit verzet niet kunnen voorkomen?

“U stopt het verzet in de uitvergrootmachine, terwijl het eigenlijk relatief beperkt blijft. Ik wil respect opbrengen voor de betogers en hun eisen, maar heel vaak gaat het om individuele eisen die weinig met de grote toekomst van het leger te maken hebben. Minstens evenveel respect heb ik voor de militairen die getroffen worden door de hervormingen, maar die mij gelijk geven en zeggen: ‘Eigenlijk, meneer de minister, eigenlijk Pieter, zien wij ook dat het fout loopt.’”

Toch noemen de vakbonden u rigide, hard en asociaal.“Gelooft u echt dat ik zo in mekaar zit? Is er één hervormingsplan in de privé dat plaatsgrijpt zonder ontslagen? De generale staf heeft mij voorgesteld om de wet te veranderen zodat militairen konden worden ontslagen, wat nu haast onmogelijk is, ik heb dat geweigerd. Dat was totaal contraproductief geweest, ontslagen hadden de hele hervorming ondergraven. De meest asociale maatregel heb ik dus tegengehouden, omdat ik geen contractbreuk wilde plegen tegenover de militairen. Al wil ik niet uitsluiten dat het statuut van de militair in de toekomst nog zal wijzigen.

“De militair mag ook niet vergeten dat mobiliteit een essentieel onderdeel is van zijn carrière. Dat geldt voor buitenlandse operaties, maar ook voor domestieke aangelegenheden. (fijntjes) Daar zullen we toch nog wat meer de nadruk op moeten leggen.”

Het leger hervormt al 21 jaar, het budget gaat al 17 jaar niet meer omhoog.

“Defensie heeft geen vrienden, het departement werd al jarenlang verwaarloosd door de regering. Laat ik even mijn geheugentrommel openen: 1992 was voor het leger een waar scharnierjaar, met de afschaffing van de dienstplicht en een eerste, groot hervormingsplan. Die veranderingen werden doorgevoerd, tot alles drie jaar later, in 1995, stil viel. Het budget werd toen al bevroren op 2,4 miljard euro, enkel indexaties van dat bedrag worden toegestaan. Na 1995 kwam de periode van de aankondigingen: van de hervormingen, van de sluiting van de kazernes, van de terugtrekking uit Duitsland, van de rationalisering en optimalisering.“Dat alles moest leiden tot een modelleger, maar er kwam weinig van in huis. Defensie raakte nog meer in het verdomhoekje, het werd - door de Agusta-affaire - de favoriete schietschijf van de regering en de publieke opinie. (cynisch) Het materiaal dat je toen voorbij zag rollen op de defilés van 21 juli liet ons niet toe om de toekomst voor te bereiden, maar had ons wel toegelaten om in juni 1944 het land te bevrijden en tijdens de Koude Oorlog ‘de Rus’ tegen te houden aan het IJzeren Gordijn. “Uit die periode dateert de contractbreuk tussen de regering en Defensie, toch één van haar grootste gezagsdepartementen. Als mijn voorgangers daarop hamerden, hadden ze volledig gelijk. Er kwam een stroom van niet-gehouden beloftes, a boulevard of broken dreams. Er werd het leger veel lippendienst bewezen, maar meer geld kreeg het niet. Defensie kreeg een enveloppe en de minister moest er verdraaid maar voor zorgen dat die volstond voor alle opdrachten.“De opeenvolgende stafchefs hebben eigenlijk voortdurend moeten werken zonder aansturing vanuit de politiek. Ik heb het dan niet specifiek over mijn voorganger, wel over ‘de’ politiek. Eind 2007 heb ik het departement geërfd met de belofte: ‘je zal je ding kunnen doen, maar je moet wel veertig miljoen euro inleveren’. Met dat lagere budget moest ik wel meer buitenlandse operaties financieren én het leger ingrijpend hervormen. Ik heb toen al rugdekking gevraagd van de hele regering, en ik heb die gekregen. Ik bespaar dus niet om te besparen, ik recalibreer het budget om eind 2012 pompompiedom voor het eerst in elf jaar te kunnen investeren in nieuw materiaal.”

Die rugdekking van de regering viel wel weg toen u een maand geleden het hervormingsplan voorstelde.

“Begrijpelijkerwijs komt er op zo’n plan wat commentaar, zelfs van de coalitiepartners. Dit is een behoorlijk groot werkstuk, het is normaal dat er hier en daar wat gesputterd wordt. Los daarvan heerst er een grote consensus binnen de regering en de oppositie. Het plan heeft zelfs het fiat gekregen van de groenen en de N-VA.”

Maar uit de meerderheid kwam er toch meer dan gewoon wat commentaar? U heb het plan voorgesteld zonder dat u de toestemming op zak had van het kernkabinet.“Weet u wat de teneur was bij de bespreking in het kernkabinet? ‘Sur le contenu aucun problème, sur la forme: ça va un peu trop vite.’ Dat is werkelijk de enige tegenstand die ik heb ontwaard. Weet u hoe lang de discussie heeft geduurd over de legerhervorming? Exact 25 minuten. En ik kan u verzekeren dat er over andere departementen veel harder wordt gebikkeld. Dit plan is ook niet zomaar tot stand gekomen: ik wou de logica aanhouden van een minister die doet wat hij moet doen, die niet achteraf zegt wat hij had moeten doen. Van bij mijn aanstelling had ik gerekend op een bijzonder strikt financieel kader, ik was niet blind voor wat er op ons afkwam. Samen met de stafchef heb ik een plan uitgetekend, dat voor 99 procent aangehouden is.” Alle geplande sluitingen gaan dus door?“De orders zijn gegeven. Die les heb ik echt wel geleerd uit het verleden: zo veel plannen zijn niet uitgevoerd, of maar voor de helft uitgevoerd, of in het midden omgegooid. Dat is echt een gruwelijke zaak. Heel veel scheeftrekkingen binnen het leger hadden ermee te maken dat mijn voorgangers halverwege hun hervorming de steven gewend hebben. In dit plan staat eigenlijk wat 5 of zelfs 6 jaar geleden had moeten gebeuren. Ik stel dat alleen maar vast.”Uw voorganger zou maar 30 procent van zijn oorspronkelijke plannen uitgevoerd hebben.

“Er was bij mijn voorganger een gebrek aan politieke wil, wat het instituut van Defensie voor gigantische problemen heeft geplaatst.”

Nu zegt diezelfde voorganger dat u veel te vlug wil gaan.“Zachte heelmeesters maken stinkende wonden. Meer wil ik niet kwijt over mijn voorganger, alleen dat ik het gevoel heb dat hij mij geen successen gunt. Ik zal gestart zijn met 42.000 mensen in het leger, en eind 2012 eindigen met 34.000 mensen. Er zal 20 procent minder personeel zijn, maar ook 20 procent minder generaals. Ik moest wel snijden, anders zou ik een zeer slechte beheerder zijn. Dat heeft niks met ideologie te maken. Dit is geen christendemocratische aanpak, geen aanpak van De Crem, wel puur beheer. Of goed bestuur, om die term nog maar eens boven te halen. Ik wil de ‘rustige vastheid’ niet kapen van de premier, maar toch. De wijze waarop het departement Defensie in turbulente tijden een grote stabiliteit heeft vertoond, is onuitgegeven.”Aalter als ultieme toetssteen

Dat goed bestuur levert wel elke dag protestmails op in onze mailbox. Nu eens duikt u op als ‘Creminator’, dan weer als ‘Crembo’. Waarom spitst het protest zich zo toe op uw persoon?

“Het komt door de wijze waarop De Crem aan politiek doet. Door zijn duidelijkheid. Je kunt daar voor zijn, je kunt daar tegen zijn. (brede grijns) In mijn gemeente heb ik gemerkt, in quasi rechtstreekse verkiezingen van de burgemeester, dat mij dat 64 procent van de stemmen heeft opgeleverd, en die verkiezingen vonden toch niet plaats in het kleinste gehucht van Vlaanderen. Bij de laatste parlementsverkiezingen heeft ook nog eens één op acht Oost-Vlamingen op mij gestemd. “Ik benoem de problemen, ik doe niet aan politiek gevlei. Wanneer je aan politiek doet, moet je knopen doorhakken. Achteraf zal blijken of de kiezer mijn beslissingen kan pruimen. Maar ik loop niet elke dag met mijn rekenmachine rond om te becijferen welke categorie kiezers ik nu weer gepaaid heb. Het plan-De Crem is het grootste plan voor defensie sinds de val van de Berlijnse Muur. (heft zijn armen in de lucht) Dat is mijn opdracht.”

‘Hoe meer weerstand hij krijgt, hoe liever hij het heeft’, zeggen uw partijgenoten.

“Ik doe soms aan uitlokking, dat geef ik grif toe. Dan leer je de mening van anderen tenminste kennen. Ik heb het niet voor grijze gremia, voor verzamelingen van mensen van wie je niet weet of ze wit of zwart verkiezen. Politieke onthouding heeft mij nooit goed gelegen. Voor alle duidelijkheid: mijn plan is geen provocatief plan: ik gooi geen mensen op straat, ik zet geen mensen uit hun huizen.“Dit is een schitterend en uitdagend departement, al had ik nooit gedacht dat ik minister van Defensie zou worden. Zoals de kaarten twee jaar geleden lagen, dacht ik toch eerder aan Binnenlandse Zaken. Aan een departement met een grotere reikwijdte. Ze hebben mij op 20 december 2007 totaal verrast. Maar goed, ik doe mijn werk ontzettend graag.”

Welke bijnaam verkiest u eigenlijk?

“Ik krijg er zoveel, ik kan erin grossieren. (mijmerend) Dictator, Napoleon. Ik streef dat natuurlijk niet na, ik ben democratisch ingesteld.”

Uw vader werd ook al een dictator genoemd. Zit het misschien in uw genen?

“Mijn vader is 82, hij is al twintig jaar uit de politiek verdwenen. Meer wil ik daar niet over kwijt. Ik ben in Aalter gestart met een volledig nieuwe ploeg toen ik burgemeester werd. Ik heb vierenzestig procent van de stemmen gehaald, wat de beste individuele uitslag is van een politicus in Aalter sinds Leopold I de eed heeft afgelegd als eerste koning der Belgen op het Paleizenplein in 1831. In Aalter regeert al vijftig jaar de familie De Crem, maar wij hebben geen staatsgreep gepleegd. Wij hebben onze macht te danken aan onze kiezers. “Ik maak mij geen illusies: mijn gemeente telt geen vierenzestig procent christendemocraten. Tweederde van de kiezers heeft wel vertrouwen in mijn beleid. Zij krijgt het voordeel van de duidelijkheid. What you see is what you get. Dat is mijn succesformule in de politiek.”

U maakt van ‘Crembo’ een geuzennaam. Omdat het uw rechtse imago versterkt?

“Ik ben in geen geval een linkse intellectueel, dat woord staat in mijn scheldwoordenboek. Tot die categorie wil ik nooit behoren, dat wil ik mijn kinderen en kleinkinderen niet aandoen. Mijn politieke lijn sluit aan bij de brede grondstroom van Vlaanderen, die wordt gecatalogiseerd als centrum-centrum-rechts. Ik ben geen liberaal, niet wat de inrichting van de staat betreft of de rechten van het individu, ik ben een christendemocraat. Het verhaal van de talenten en het rentmeesterschap, zoals het in het Nieuwe Testament vermeld staat, speelt daarin een belangrijke rol. Ik behoor tot het grootste segment van de Vlamingen, van die mensen die zich de afgelopen jaren heel vaak verlaten hebben gevoeld door de politiek.“Op deze regering, met CD&V aan het roer, kunnen de mensen wel rekenen. Deze regering regeert en bestuurt. In moeilijke omstandigheden, in een constellatie die niet voor de hand ligt. Dit is niet de coalitie die de kiezer heeft gewild, dit blijft een heel moeilijke regering. Wij zijn een groep van antagonisten, zeker aan Franstalige zijde. Op regelmatige basis moeten wij hoge hordes nemen. Maar we nemen ze wel. In het buitenland wordt er gegoocheld met tekorten van zes, zeven procent. Hier valt het al bij al redelijk mee. We zijn op onze vingers getikt door Europa, maar we hadden echt geen enkele andere mogelijkheid. Er kunnen zeker zaken beter, maar een andere ploeg zou niet veel meer voor elkaar krijgen. Als het slecht gaat, willen mensen houvast. De tijd van frivoliteiten en tot-in-de-hemel-groeiende bomen is voorbij. Dat moeten mijn coalitiepartners, die de paarse regeringen bevolkten, ook beseffen.”

Over de grot van PlatoHet vertrek van Van Rompuy zou de coalitie weleens door elkaar kunnen schudden. Vorige week claimde de MR zelfs het premierschap.

“Wat er nu gebeurt, doet me denken aan de allegorie van de grot van Plato: niets is wat het lijkt, overal worden er manoeuvres en schijnmanoeuvres op touw gezet. De MR doet aan stoerdoenerij, aan borstklopperij, die geen enkele indruk maakt. De Franstalige liberalen bezondigen zich aan een oude wet in de politiek: ze hebben interne problemen, dus kloppen ze daarbuiten op de trom en laten ze de klaroen schallen. Maar er zullen geen regeringen herschikt worden om de interne keuken van één partij op orde te krijgen.”

Het ‘non’ tegen Yves Leterme (CD&V) als nieuwe eerste minister kan niet alleen op conto van de MR geschreven worden. Ook Le Soir sprak een veto uit tegen uw partijgenoot.“Dat commentaarstuk van Béatrice Delvaux, de hoofdredactrice van Le Soir, vertolkt een gevoel dat bij sommigen leeft. Het is heel gezellig en interessant om dat in de krant te zetten, butthere’s nothing so old as yesterday’s news. Wilfried Martens is als premier ook ooit plat geschroeid door de media, datzelfde lot is Verhofstadt ten deel gevallen na zijn burgermanifesten. Er zullen nog wel mensen zijn in deze regering die weerstand opwekken. Sommigen draaien zelfs al heel lang mee. Maar u zult mij echt geen namen ontfutselen.”Is Leterme gelouterd? Is hij klaar voor het premierschap?“(lange stilte) Ik denk het wel. Wat hem overkomen is, kan niemand in een wip en een draai vergeten, dit vergt meer dan het omslaan van één bladzijde. Een mens die een ontslag als het zijne moeiteloos kan verwerken, heeft bovenmenselijke kwaliteiten. Die verdient de prijs van de sterkste persoonlijkheid van het zuidelijk en noordelijk halfrond. Het was voor Yves absoluut niet gemakkelijk, maar hij heeft de gebeurtenissen van december 2008 geplaatst.”Als Leterme weer premier wordt, krijgt hij wel meteen de staatshervorming en B-H-V op zijn bord.“Er zijn heel veel mensen die mij de stemming van het kiesarrondissement in de commissie nog altijd kwalijk nemen, mais je ne regrette rien. (De Crem was voorzitter van de commissie waarin B-H-V door de Vlamingen eenzijdig gesplitst werd. De Franstaligen verlieten toen uit protest de zaal, tp)(fijntjes) Herman Van Rompuy was wel de mede-ondertekenaar van dat voorstel, wij hebben het samen neergelegd: hij als Kamervoorzitter, ik als fractieleider.

“Dit probleem is niet gecreëerd door de CD&V. Het is gecreëerd in een nietsontziende grootheidswaanzin en uitgemond in een gigantische misrekening. Paars dacht dat ze de volkswil kon leiden, maar het Volksempfinden kun je nooit kanaliseren.“Vele liberale vrienden, ook in deze regering, komen mij nu zeggen dat ze niet akkoord gingen met de hertekening van de kiesarrondissementen. Brussel-Halle-Vilvoorde is een sp.a-tekening. Zij wilden grotere kieskringen omdat ze weinig sterke lokale figuren hadden. En ze zullen er nu nog minder hebben.“De politieke klasse, ook diegenen die het probleem hebben gecreëerd, zal tot een oplossing moeten komen. Ik weet alleen niet hoe, momenteel wordt er alleen onder de waterlijn wat afgetoetst.”

De huidige premier heeft al gewaarschuwd dat er geen grote staatshervorming aankomt.

“Tenzij er een mirakel gebeurt, misschien kan de Heilige Damiaan wel in actie schieten, voorzie ik geen grote staatshervorming. De CD&V maakt geen excuus van de huidige, economische crisis, maar deze regering moet echt wel heel veel factoren, die te paard zitten tussen het federale en het Vlaamse niveau, in de gaten houden. We zullen dus wellicht in de logica van een kleine staatshervorming zitten, ook al omdat er maar anderhalf jaar blijft tot de verkiezingen. Uiterlijk op 1 april 2011, ik stel niks uit, ik stel alleen maar vast, moet de splitsing van B-H-V er zijn, anders zullen de verkiezingen onwettig verlopen.“Toch blijft het voor ons, christendemocraten, een absolute betrachting om een grote staatshervorming door te voeren en het evenwicht en de bevoegdheidsverdeling tussen de regio’s en de federatie voor altijd vast te leggen. Ik heb veel contacten met de Franstalige wereld, met le tissu sociétal. Ook daar beseft men intussen dat er definitieve afspraken moeten worden gemaakt, dat er een hiërarchie van de normen moet worden geïnstalleerd. We zullen alleen nog wat geduld moeten oefenen.”

Quid Afghanistan?U heeft van de buitenlandse operaties de corebusiness van het leger gemaakt, waarbij u vooral de nadruk legt op Afghanistan. Zal het leger daar op drie plaatsen actief blijven? Volgens de stafchef is dat logistiek niet langer haalbaar. “De regeringsbeslissing is duidelijk: we blijven tot eind 2010 in Kaboel, Kandahar en Kunduz. In de zomer van 2010 komt er een evaluatie van die missie. Ik sluit niets uit, niets af.” Legerchef Charles-Henri Delcour heeft voor zijn beurt gesproken?“(kortaf) Het is gewoon een sport van de de media om de legerchef en de minister uit elkaar te drijven. Daar blijf ik immuun voor.”De hamvraag blijft of de internationale troepenmacht, waar het Belgische leger met 600 militairen deel van uitmaakt, niet beter van strategie zou veranderen.

“Vergis u niet, er komt geen algemene strategiewissel in Afghanistan. President Barack Obama zal binnenkort naar buiten komen met het plan van generaal McCrystal, die de troepen van de VS en de NAVO in Afghanistan leidt. De Amerikaanse overheid heeft al aangekondigd dat ze meer troepen zal sturen, zij zal haar basisstrategie niet veranderen. Zij wil nog steeds, net zoals wij, dat er dankzij civiel-militaire inspanningen een staatsstructuur wordt opgebouwd, samen met een economisch weefsel, en dat het terrorisme tot een aanvaardbaar minimum wordt herleid. Dat is, in een kokosnotendop, waar het over gaat.“De NAVO zal haar taken aanpassen aan de nieuwe optie van de Amerikanen. Ik wacht af, samen met mijn Europese collega’s. Bij de ons omringende landen blijft maar weinig marge over om meer troepen te sturen, wij leveren ook al een meer dan beduidende inspanning: wij hebben onze aanwezigheid in twee jaar bijna verdubbeld, F16’s gestuurd en eind dit jaar vertrekt er een tweede opleidingsteam. Er zijn wat hoopvolle tekenen in Afghanistan, er wordt vooruitgang geboekt, maar het gaat allemaal veel te traag. In Afghanistan overheerst één gigantisch probleem: er is een ‘no state state’. Hét probleem ligt bij de falende overheid.”

Zal de herverkiezing van Hamid Karzai die instabiliteit niet in stand houden?

“De internationale gemeenschap is in het verleden schromelijk tekortgeschoten: ze heeft veel te weinig druk gezet op Karzai om een solide staatsstructuur op te bouwen. In de NAVO-raden hebben wij daarvoor op tafel geklopt: wij hebben geëist dat Karzai ter verantwoording werd geroepen, John Kerry heeft naar verluidt 72 uur op hem moeten inpraten, maar uiteindelijk heeft Karzai wel toegegeven. Er schuift nu heel veel binnen de Afghaanse politiek, ik verwacht dat er een regering van nationale eenheid zal ontstaan, waar ook Abdullah Abdullah toe zal behoren. Abdullah Abdullah heeft er niet zomaar de brui aan gegeven als presidentskandidaat, daar zit iets achter. Volgens mij heeft hij zich tactisch teruggetrokken uit de race om president te worden zodat hij nu, in de nieuwe regering, een belangrijke rol kan spelen.“Zonder staatsstructuur kun je in Afghanistan, dat nog middeleeuwse, autarkische trekken vertoont, geen economie opbouwen. En zonder dat nieuwe, economische weefsel ga je de Afghanen nooit kunnen losweken van de Taliban. Enkele structuren staan intussen wel min of meer op poten: zo verloopt de opleiding van het Afghaans leger behoorlijk.”

Welke bijkomende inspanning zal de NAVO vragen van België?“Ze zullen hulp vragen voor de opleiding van de Afghaanse agenten. Nu is dat een echte ramp. Alleen ontwaar ik maar een matig draagvlak in de politiek en in de politiekorpsen om agenten naar Afghanistan te sturen. En dat is nog een understatement. Bij de vorming van het leger heeft de bevruchting al plaatsgevonden, maar bij de opleiding van de politie zitten we nog bij de kleinste eencellige. De vorming van de Afghaanse politie zit nog in het stadium van de amoebe.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234