Dinsdag 02/03/2021

politieke arm Batasuna klaar voor rechtstreeks overleg met deelstaatbestuur Baskenland

Terreurbeweging kan door ontwapening engelbewaarder van Baskische vrijheid worden

'Eta wil wapens ruilen voor politiek'

Het kan binnen de Eta aanleiding voor een feestje zijn: het is dit jaar 45 jaar geleden dat een groep Baskische studenten de afscheidingsbeweging oprichtte. Met een explosief mengsel van radicaal nationalisme en vleugjes Marx en Lenin zou de groep Baskenland binnen de kortste keren onafhankelijk van Spanje en Frankrijk maken. Maar aangenomen wordt dat Eta's politieke arm, Batasuna, deze zondag aankondigt dat hij met het Spaans-Baskische deelstaatbestuur gaat overleggen. Zonder wapens.

Madrid

Van onze correspondent

Rop Zoutberg

Meewarig lachend verlaat Antonio Elorza de bioscoop. Tijdens het kijken naar El lobo, De wolf - een speelfilm over de Eta, die afgelopen week in Spanje in première ging - had hij gelachen en kon hij zich soms niet inhouden. Over de infiltrant van de politie, die na een paar drankjes zomaar de hele structuur van de Eta kreeg uitgelegd van een medewerkster van de groep. De hoogleraar politieke wetenschappen, een eminente Eta-kenner, had me daarna nog aangetikt, bij de scène waarin de Spaanse grenspolitie een stapeltje al te blote Franse tijdschriften in beslag neemt. "Dat ging destijds echt zo!"

"Ik vind het wel goed dat geen van beide partijen geïdealiseerd wordt. Niet de politie van de jaren zeventig en ook niet de Eta", meent Elorza, als we weer op straat lopen en op zoek zijn naar een café. "Wat je gerust kunt zeggen, is dat zowel de Eta als die geheime politie destijds compleet criminele organisaties waren."

Hij is de zoon van Baskische ouders, maar eigenlijk al zijn hele leven gevestigd in Madrid. Elorza geldt als een ware autoriteit in zijn kennis over de Eta. Deels door een standaardwerk (La historia de Eta) dat hij over de organisatie schreef. Anderzijds schrijft hij veel over de Baskische situatie in de krant El País.

De bioscoopzaal had vol gezeten. Niet slecht voor een film over de Eta. Over het onderwerp van de radicale nationalistische strijd in Baskenland werd de afgelopen jaren in Spanje een dozijn films gemaakt. Maar bijna allemaal werden ze slecht bekeken: maar weinig Spanjaarden hebben er zin in om op hun avondje uit herinnerd te worden aan een realiteit die ze de hele week op de televisiejournaals uitgespeld zien. El lobo van de Franse regisseur Miguel Courtois lijkt een beter lot beschoren, omdat zijn film toch vooral een politieke thriller is. Een ander element dat de bioscoopgangers trekt, is de waargebeurde geschiedenis van infiltrant Mikel Lejarza - die zich na zijn bewezen diensten uit pure zelfbescherming een nieuw gezicht liet aanmeten.

In het café en aan het bier komt Elorza nog terug op de politieoperatie, waarbij vorige maand de complete top van de afscheidingsgroep werd ontmanteld. Zonder twijfel is de Eta een veelkoppig monster, stelt Elorza. "Maar wat ze in oktober verloren zijn de poten, en óók de staart van de draak. Het kwam allemaal bovenop dreunen die de Eta de afgelopen jaren al kreeg. Vergeet daarnaast niet dat het Baskische regiobestuur van de regiopresident Juan José Ibarretxe zelf voorstellen voor een nieuwe vorm van autonomie deed. Die plannen staan zo dicht bij wat de Eta nastreeft dat ze uiteindelijk de Eta overbodig maken.

"Maar vergis je niet. Het komt het deelstaatbestuur eigenlijk goed van pas dat de Eta nog altijd bestaat. Het is een drukmiddel dat ze gebruiken tijdens overleg met Madrid, als ze het hebben over die verregaande voorstellen van Ibarretxe. Daarmee wordt uiteindelijk de Baskische deelstaatregering de grote overwinnaar van dit proces. Ze kan de Eta uitschakelen. Enerzijds omdat die geen reden van bestaan meer heeft. Anderzijds omdat ze niet meer het vermogen heeft zich opnieuw in de terroristische strijd te werpen.

"Afgelopen zomer bleek dat de Eta tot niets meer in staat is dan het opblazen van een bankje langs het strand in Asturias. Of je het nu leuk vindt of niet - een terroristische organisatie wordt alleen maar serieus genomen wanneer ze in staat is andere mensen te doden."

Met een spottend gezicht: "De Eta lijkt in niets op wat ze ooit was. Het was zo'n gelukkige wereld. Kinderen van veertien gooiden onder gezag van jongens van achttien molotovcocktails naar de politie. Ze werden beschermd door de burgemeesters van hun dorpen en hadden hun eigen kroegen. Het was een héél tevreden wereldje. Het ging allemaal goed zolang er een zekere tolerantie bestond. Maar de structuur bleek uiterst kwetsbaar vanaf het moment dat de Spaanse en Franse justitie serieus hun werk begonnen te doen.

"We hebben in Baskenland op dit moment met een heel ander probleem te maken. We gaan naar de onvermijdelijke dag toe dat de deelstaatregering haar plan aan een referendum onderwerpt. De Spaanse premier Zapatero kan dan wel met zijn gebruikelijke glimlach toekijken, maar hij heeft hetzelfde probleem als zijn voorganger Aznar. Wat kan hij doen met een voorstel dat compleet breekt met de Spaanse grondwet?"

Elorza's eigen inschatting is dat de verzwakte Eta morgen, tijdens een groots aangekondigde partijbijeenkomst van Batasuna, meer macht naar die politieke arm zal verschuiven. "De Eta zal proberen politiek voor elkaar te krijgen wat ze op dit moment met wapens niet lukt. Reken maar uit: Batasuna krijgt de vrije hand voor overleg over het onafhankelijkheidsplan van het deelstaatbestuur. Regiopresident Ibarretxe heeft zo ineens voldoende stemmen voor zijn referendum. De Eta wordt de engelbewaarder van de Baskische vrijheid." Elorza neemt nog een slok bier. "Dat is allemaal zéér lonend."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234