Maandag 05/12/2022

'Politieke analisten zijn ordinaire roddelaars'

Zijn perfecte voorspelling van de uitkomst van de race tussen Obama en Romney bracht Nate Silver roem, een lucratieve mediadeal en nu ook een eredoctoraat aan de KU Leuven. En een revanche op zijn traditionelere rivalen in de journalistiek, dat ook. 'Hen verslaan was geen uitdaging meer.'

"België is favoriet in zijn groep om door te stoten naar de tweede ronde van het WK voetbal." Nate Silver, omgord met de nog verse eretekens van een doctor honoris causa aan de KU Leuven, weet hoe hij een applausje in een Belgische universiteitsaula moet losweken.

De man die wereldfaam verwierf met zijn vlekkeloze voorspellingen van de winnaar van de presidentsverkiezingen in 2008 en 2012 grapte maar half, zaterdagmiddag in Leuven. Samen met zijn team ontwikkelde hij een 'soccer power index' - een alternatief voor de officiële rangschikking van wereldbond Fifa, die Silver "toch een beetje raar" vindt. "In de Fifa-ranking staat Zwitserland boven Brazilië. Als je die statistiek consequent volgt, zouden Zwitsers dus een sterker team hebben dan de Brazilianen en ook meer kans maken om wereldkampioen te worden. Mja, de enige conclusie die je dan eigenlijk moet trekken is dat dat een onbetrouwbare statistiek is."

Silver kent iets van sportvoorspellingen. Het is zijn hoofdberoep, sinds hij deze zomer van The New York Times naar de rijke sportzender ESPN verkaste om er zijn statistische gave op honkbal los te laten (en op de Oscarrace en op politiek voor Disney-zusterzender ABC). Die overstap werd een heuse mediagebeurtenis.

Analist of entertainer

Nate Silver is dan ook de man die statistiek sexy heeft gemaakt. Op zijn hoogtepunt lokte zijn verkiezingsblog Fivethirtyeight (genoemd naar de 538 kiesmannen in het Amerikaanse kiescollege, waarvan de meerderheid uiteindelijk de president verkiest) een vijfde van alle kliks op de website van The New York Times. Bij ESPN en ABC krijgt hij nu de status van een sterreporter, en achter zijn naam gaat een team schuil van tientallen data-analisten.

Niet kwaad voor een 35-jarige ex-pokerspeler die in alle opzichten voldoet aan het cliché van de nerd, met zijn Clark Kentachtige bril en sluik zwart haar, zijn fysieke onbeholpenheid en zijn lichte neiging tot contactgestoordheid. Zijn ogen schieten haastig alle kanten uit tijdens het gesprek, maar oogcontact maakt hij zelden. Tot voor 'Election Night' 7 november van vorig jaar bleef hij een buitenbeentje in de politieke verslaggeving, die niet al te ernstig genomen werd door de inner circle van het media-politieke complex van Washington. Voor links was hij 'die jongen met zijn cijfers', voor rechts 'een linkse verwijfde homo' omdat hij consequent winst voor Obama voorspelde, ook toen alle anderen 'too close to call' riepen.

De meewarigheid heeft intussen plaatsgemaakt voor respect. Op de verkiezingsavond riepen zowel de linkse MSNBC als de rechtse zender Fox News hem uit tot een van de winnaars van de avond. Zijn boek The Signal and the Noise werd meteen erna een bestseller. Het woord triomf wil Silver zelf niet in de mond nemen. "Maar het was wel een overwinning", voegt hij er gauw met blinkende oogjes aan toe. "Ik weet ook niet of het wel een wedstrijd was. Zijn politieke analisten wel geïnteresseerd in accuraatheid? Eigenlijk zijn dat entertainers en ordinaire roddelaars, geen journalisten. Als roddel het hoofdbestanddeel van je werk uitmaakt, doet de waarheid er niet zoveel toe. Cijfers zijn ook voor mij niet heilig, maar ze zijn vast heiliger dan de onzin en de trivia waarmee die analisten zich onledig houden.

"Toen op een bepaald moment bleek dat het paard van Ann Romney, de echtgenote van Mitt, zou deelnemen aan de Olympische Spelen werd daar bovenmatig veel aandacht aan besteed in de nieuwsprogramma's. Wat had dat in godsnaam voor politiek belang? Toch zaten al die analisten daar met een ernstig gefronst gezicht zich te buigen over de absurde kwestie welke impact dat paard wel kon hebben op de Romneycampagne. Komop zeg, kiezers zijn geen idioten. Ze baseren hun keuze op vragen over toekomst van de economie of over het bestuur van het land, niet op basis van de medaillekansen van een paard.

Blind met big data

De methode-Silver is weinig revolutionair. Silver verzamelt alle mogelijke data en peilingen en weegt hun betrouwbaarheid af op basis van hun voorspellende kracht in het verleden. Die weging is cruciaal, beklemtoont Silver. "Als je goede data door een foute bril leest, kan het resultaat catastrofaal verkeerd zijn. In 2007 stuurde de Federal Reserve nog vooruitzichten uit dat een crisis absoluut onmogelijk was omdat de fundamentals van de economie gezond waren. Helaas had de Fed zich gebaseerd op een tijdspanne van voorspoed die in de economische geschiedenis de absolute uitzondering was. Hadden ze hun blik verruimd, dan hadden ze geweten dat een crisis juist erg waarschijnlijk aan het worden was. Honkbal is voorspelbaarder dan een toevalssport als voetbal, maar voetbal is op zijn beurt nog altijd veel voorspelbaarder dan economie. De wereldeconomie is zo volatiel en veranderlijk dat de onzekerheden sneller groeien dan de kennis."

Ziedaar het grootste probleem van de überstatisticus met dit tijdperk van 'big data'. "Ongestructureerde dataverzameling brengt je niet ver. Het is niet noodzakelijk omdat er exponentieel meer informatie beschikbaar is, dat we ook meer weten", preciseert hij. "Informatie is niks zonder juiste interpretatie. We kijken naar de grote informatiestroom en we denken dat we meer weten. Juist die arrogantie is gevaarlijk. De kloof tussen wat we denken zeker te weten en wat we feitelijk weten wordt steeds groter, waardoor we eigenlijk slechter af zijn dan toen we minder informatie hadden. Die stelligheid verblindt ons, en zo vergissen we ons, met soms gruwelijk gevolg. Rampspoed volgt op gemakzucht. Kijk maar naar Fukushima, waar de veiligheidsvoorschriften voor kerncentrales gebaseerd waren op te gemakzuchtige aannames over risico's.

"In België worden de peilingen traditioneel tot de verliezers van de kiescampagne gerekende, omdat ze de vervelende gewoonte hebben om nogal vaak naast de plank te slaan, zeker als ze langer dan een paar dagen voor de stembusgang worden gepresenteerd. Wat maakt diezelfde peilingen dan zo betrouwbaar dat ze Nate Silver tot zo accurate voorspellingen brachten. Een tweepartijenstelsel zoals dat in de VS is veel voorspelbaarder dan een meerpartijensysteem. Mensen hebben niet zoveel opties en dus ook niet de neiging om op het laatste moment nog van gedacht te veranderen. De Amerikaanse bevolking is ook minder excentriek als ze bijvoorbeeld in Europa geneigd zijn te denken en ze maken ook niet bepaald een groot geheim van hun politieke voorkeur. Het maakt opiniepeilingen redelijk betrouwbaar en alleszins betrouwbaarder dan de analyses die politieke analisten op de wereld loslaten."

Nate Silvers oordeel over politieke verslaggeving is ronduit vernietigend. Met name voor de zogenaamde pundits - de tv-analisten, zo in de Engelstalige media genoemd naar een woord uit het Sanskriet voor geleerde - heeft hij enkel minachting. "Nu ik zelf wat vaker op tv kom, moet ik een beetje opletten wat ik zeg, maar in het algemeen geldt de regel dat hoe vaker een analist op tv komt, hoe onbetrouwbaarder hij wordt", glimlacht Silver. Opnieuw is de uitspraak maar half grappend bedoeld. "Wie op tv komt, stelt zijn eigen oordeel niet meer in vraag. Omdat je meer weerklank krijgt, ga je je buikgevoel verwarren met een oordeel dat geworteld is in de waarheid."

Professionele leugenaars

Politieke journalisten nemen zichzelf veel te veel au sérieux, meent Nate Silver. "Ze geven hoog op over de inside-informatie die ze bij hun zogenaamde anonieme bronnetjes in Washington kunnen lospeuteren, maar ze schatten onvoldoende het belang van die bronnen in om een bepaalde draai aan de werkelijkheid te geven. Al die spin doctors en woordvoerders en adviseurs zijn eigenlijk professionele leugenaars. En het is niet omdat je de leugens van twee kanten hoort dat de waarheid in het midden ligt."

Dat de nieuwsmedia in de VS extreem verdeeld zijn volgens de politieke links-rechtsas helpt de waarheidsvinding ook niet vooruit, ondervond Silver. "Media hebbben een unieke rol in het overbrengen van informatie naar het grote publiek. Ze mogen meer aangesproken worden op hun verantwoordelijkheid. Waarop baseren ze hun zogenaamde analyses? Wat zijn hun cijfers? Nu lijken vele analisten me een beetje lui. Ik zeg niet dat ze allemaal een diploma statistiek moeten hebben, maar het vergaren van webverkeer schijnt stilaan belangrijker te worden dan waarheidsgetrouwheid."

De politieke impact van die verdeeldheid in de media ziet Nate Silver ook in België aan het werk. "Natuurlijk, bij jullie is er een taalgrens, wat een objectieve, linguïstische grond geeft aan de eenzijdigheid in de media. En toch vraag je je af of de mogelijke splitsing van België minder als reële optie naar voren geschoven zou zijn, mochten de media niet alleen politici uit de eigen taalgroep aan het woord laten. Een politiek debat wordt zo eigenlijk een opeenvolging van geschreeuw van de ene mediakant naar de andere."

Uitzondering wordt norm

Dat politieke analyses vaak een vertekend beeld geven, heeft ook te maken met de aard van het nieuws zelf, meent Silver. "Geschiedenis zou je kunnen definiëren als een opeenvolging van het onwaarschijnlijke dat toch gebeurde en het voorspelbare dat toch niet gebeurde. Onze aandacht gaat uit naar de gebeurtenis die afwijkt van de norm, maar als je trends onderzoekt, is dat vaak ook de minst betrouwbare gebeurtenis. Als je in twintig opeenvolgende peilingen Obama als winnaar geeft, is het menselijk dat je meer aandacht geeft aan die eenentwintigste uitzondering die Romney op kop zet. Het probleem is dat al die analisten dan plots die ene opvallende en dus eigenlijk verdachte uitzondering tot norm gaan verheffen. Ze lopen allemaal achter elkaar aan en zo graven ze het graf van hun eigen mislukking.

"Ik beschouw mezelf niet als een eenzame vis die tegen de stroming inzwemt. Mensen voor wie politieke analyse meer is dan entertainment, mensen voor wie er veel geld van afhangt - financiële instellingen, maar ook bookmakers in Europa - maakten dezelfde analyse als ik. Dat mijn mening afweek van die van de pundits is bijna een compliment. Maar ik heb nooit gezegd dat het absoluut zeker was dat Obama zou winnen. Zijn kansen varieerden in de campagne van 55 procent tot - helemaal op het einde - 90. Ik ben ook de eerste om toe te geven dat de vijftig op vijftig die ik scoorde bij de verkiezingen niet de norm is. Wij blijven waarschijnlijkheden berekenen, geen waarheden, en we gaan er ook nog wel eens flink naast zitten."

"Mensen hebben de neiging om te onderschatten wat ze niet kunnen controleren.

"Het lot is datgene wat je leven verandert zonder dat je er enige impact op hebt. Misschien ben ik een betere pokerspeler dan jij. Als we oneindig aantal keer samen spelen, zal ik dan uiteindelijk wel winnen, maar dat wil niet zeggen dat ik per definitie altijd win. Als we maar een keer of een paar keer spelen, zou het zomaar kunnen dat jij wint. Onze tijd hier in dit leven is beperkt en niet oneindig. Dat maakt dat er heel wat marge voor het lot overblijft."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234