Maandag 06/04/2020

Duitsland

Politieke aardschok in Duitsland: deelstaat krijgt nieuwe minister-president met hulp extreemrechtse AfD

Er volgden in Duitsland al woedende reacties op het onderonsje tussen FDP en AfD in Thüringen.Beeld Carsten Koall/dpa

Een nooit geziene dambreuk. Een historische schande. Het kwaad aan de macht. Een nooit eerder vertoonde coup. De straffe woorden van politici en commentatoren tonen aan dat er vandaag met de verkiezing van Thomas Kemmerich van de liberale partij FDP tot minister-president van de deelstaat Thüringen een nieuwe grens is overschreden in de Duitse politiek. 

Kemmerich haalde het namelijk enkel en alleen met de hulp van de stemmen van de extreemrechtse partij AfD. De sociaaldemocratische SPD, de coalitiepartner van bondskanselier Angela Merkel (CDU) in de bondsregering, vraagt dringend overleg op nationaal niveau. Ook aan de top van zowel CDU als FDP klinkt zware kritiek op de lokale partijgenoten. Bondskanselier Angela Merkel (CDU) noemde de situatie al ‘onvergeeflijk’.

Waar draait het exact om? In de Duitse oostelijke deelstaat Thüringen is Thomas Kemmerich van de liberale partij FDP gisteren tot zijn eigen verrassing verkozen tot minister-president. Hij is daarmee de eerste regeringsleider in Duitsland die zich laat verkiezen met stemmen van de rechts-populistische partij Alternative für Deutschland (AfD).

De FDP haalde bij de deelstaatverkiezingen eind oktober met amper 73 stemmen overschot net de kiesdrempel van 5 procent en is de kleinste partij in het parlement. De extreemlinkse partij Die Linke van uittredend minister-president Bodo Ramelow won de stembusgang met 31 procent van de stemmen, maar coalitiepartners SPD en Groenen verloren duidelijk. In het deelstaatparlement is rood-rood-groen sinds de verkiezingen dan ook slechts goed voor 42 van de 90 zitjes en is de uittredende coalitie haar meerderheid kwijt. AfD werd de tweede sterkste fractie.

Minderheidsregering

Rood-rood-groen sloot na moeizame onderhandelingen gisteren een regeerakkoord voor een minderheidsregering. Verwacht werd dat Ramelow vandaag in het parlement drie rondes nodig zou hebben om opnieuw minister-president te kunnen worden, tot wanneer een gewone meerderheid zou volstaan in plaats van een absolute meerderheid.

Maar bij de stemming in Erfurt haalde Kemmerich het vandaag in die beslissende derde stemronde verrassend van Ramelow. Kemmerich kreeg 45 stemmen, Ramelow 44. De AfD besliste namelijk om haar eigen kandidaat niet langer te steunen, en zich vol achter Kemmerich te scharen. Ook de CDU steunde de liberaal. Bij de AfD klonk het achteraf dat ze ondanks de meningsverschillen met de FPD toch nog liever Kemmerich steunden, dan nog eens een regering van rood-rood-groen mogelijk te maken.

Dat Kemmerich meteen daarna zijn ambt aanvaardde en de eed aflegde, komt hem nu op bijzonder veel kritiek te staan. Samenwerken met extreemrechts, in welke vorm ook, ligt historisch bijzonder gevoelig in Duitsland, en onder alle democratische partijen bestond tot nu toe een consensus geen zaken te doen met de AfD. 

Die Linke-fractievoorzitter Susanne Hennig-Wellsow Kemmerich wierp haar boeket bloemen Kemmerich ostentatief voor de voeten.Beeld AP

‘Huichelaar’

De emoties in het deelstaatparlement in Erfurt liepen deze namiddag hoog op. In plaats van hem de traditionele bos bloemen te overhandigen om de nieuwe minister-president te feliciteren, wierp Die Linke-fractievoorzitter Susanne Hennig-Wellsow Kemmerich het boeket ostentatief voor de voeten. Kemmerichs eerste toespraak na zijn verkiezing werd minutenlang onderbroken door geroep vanop de parlementsbanken. “Huichelaar” en “charlatan” waren nog bij de vriendelijkste scheldwoorden die de liberaal toegeworpen kregen. 

Kemmerich zelf riep CDU, SPD en de Groenen op samen met zijn FDP een nieuwe regering te vormen, een aanbod dat enkel de CDU wilde aanvaarden. Op een persconferentie achteraf verklaarde Kemmerich dat de stemming geheim was en hij niet kon weten dat de AfD hem zou steunen. Samenwerken met de AfD zal hij niet doen, klonk het. “We zullen geen politiek voeren met de AfD, op geen enkele manier. De branddeuren tussen ons en de AfD blijven bestaan. Ik ben tegen de AfD.”

‘Niet uit onze geschiedenis geleerd’

Kemmerichs verkiezing dreigt ook de bondsregering tussen SPD en CDU van Angela Merkel te verstoren. De sociaaldemocraten in die regering vallen over elkaar heen om de verkiezing te veroordelen. Volgens minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas is “zich door extreemrechts tot minister-president laten verkiezen, compleet onverantwoord”. “Tegen de AfD moeten alle democraten eensgezind optreden. Wie dat niet begrijpt, heeft uit onze geschiedenis niets geleerd.”

Voor vicekanselier en minister van Financiën Olaf Scholz heeft de CDU dringend iets uit te leggen. “Wat er in Thüringen is gebeurd, is de doorbraak van een taboe in de geschiedenis van de politieke democratie in de bondsrepubliek. Dit heeft ver buiten Thüringen gevolgen. Wij hebben zeer ernstige vragen te stellen aan de top van de CDU, waarop we snel antwoorden willen. Wat in Erfurt gebeurd is, is geen toeval, maar een doorgesproken zaak. Een samenwerking met de AfD is voor de SPD absoluut onaanvaardbaar.”

Meteen na Kemmerichs verkiezing brak er protest uit buiten aan het parlementsgebouw in Erfurt.Beeld REUTERS

Merkel: ‘Onvergeeflijk’

Duits bondskanselier Angela Merkel wenste vanuit het Zuid-Afrikaanse Pretoria alleen kort te reageren op de samenwerking van Kemmerich, maar liet niet aan duidelijkheid te wensen over.  Ze noemt het politieke demarche ‘onvergeeflijk’. “Het was een slechte dag voor de democratie”, klonk het nog. “Het was een dag waarop gebroken werd met de waarden en overtuigingen van de CDU.”

De bondskanselier wilde geen verder commentaar kwijt. Zaterdag komen de leiders van de coalitiepartijen samen om de situatie in Thüringen te bespreken.

Nieuwe verkiezingen?

Dat Kemmerich nu in de praktijk de gijzelaar is geworden van de AfD, gaat er ook bij het magazine Der Spiegel niet in. Commentator Sebastian Fischer spreekt over een “politieke schande”. “Zo’n coup van conservatieven, liberalen en rechtsextremen is in de geschiedenis van de bondsrepubliek nog nooit voorgevallen. Kemmerich is nu een minister-president met de genade van de AfD.” Fischer roept Kemmerich daarom op de eer aan zichzelf te houden en meteen zijn ontslag in te dienen. “Nieuwe verkiezingen zijn de enige uitweg uit deze miserie.”

Na de zware kritiek van deze namiddag lijken ook de CDU en FDP dat ondertussen zelf te beseffen. Rond 17 uur kwam een mededeling van CDU-voorzitter Annegret Kramp-Karrenbauwer, waarin ze verklaarde dat de lokale partij in Thüringen “uitdrukkelijk tegen de aanbevelingen, eisen en vragen van de nationale partij” heeft gehandeld. Volgens de CDU-top “moeten we ons afvragen, of nieuwe verkiezingen niet de zuiverste weg uit deze situatie zijn”. “Dit is geen goede dag, noch voor Thüringen, noch voor het politieke systeem in Duitsland”, aldus Kramp-Karrenbauer nog. 

Beeld REUTERS

Ook CDU-secretaris-generaal Paul Ziemiak is hard voor zijn partijgenoten. “Het is des te erger dat blijkbaar parlementsleden van onze partij zich bewust waren dat dankzij hun stemmen een nieuwe minister-president verkozen kon worden, die ook gesteund wordt door nazi’s”, zei hij tegenover journalisten in Berlijn. Ook de Beierse zusterpartij CSU pleit voor nieuwe verkiezingen in Thüringen.

De FDP zelf krabbelt ondertussen eveneens terug. Partijvoorzitter Christian Lindner roept de CDU, de SPD en de Groenen weliswaar op samen te werken met Kemmerich, maar als dat niet lukt, “zijn snelle verkiezingen nodig”.

Op verschillende plaatsen in Duitsland zijn vanavond ook mensen op straat gekomen om te protesteren tegen het feit dat een minister-president met extreemrechtse steun in het zadel werd geholpen. Zo ook in Berlijn.Beeld REUTERS

Op verschillende plaatsen in Duitsland zijn vanavond ook mensen op straat gekomen om te protesteren tegen het feit dat een minister-president met extreemrechtse steun in het zadel werd geholpen. Vooral in Thüringen wordt gemanifesteerd, maar ook in steden als Hamburg, Keulen, Leipzig, München en Berlijn vond protest plaats.

De leiders van de Duitse regeringspartijen zullen komende zaterdag in Berlijn samenkomen om te overleggen over de aanduiding van Kemmerich als minister-president van de deelstaat. De leiders van de CDU en CSU en van SPD zullen daarbij aanwezig zijn.

Beeld Carsten Koall/dpa
Beeld EPA
Beeld Peter Steffen/dpa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234