Dinsdag 28/01/2020

Politiek schandaal

Politiek schandaal rond Luikse intercommunale blijft maar uitbreiden: "Pure maffia"

Bevoegd Waals minister Paul Furlan (PS) moest zich verantwoorden in het parlement. Beeld Photo News

"Pure maffiapraktijken" en "een ondoorzichtig kluwen van belangenvermenging". De affaire rond de intercommunale Publifin zorgt voor een stevig schandaal in Wallonië. Oude geesten worden weer wakker.

Amper 4.000 inwoners telt d'Olne. Het Waalse dorpje is een stipje op de landkaart van België, maar een gigantische stip in de geschiedenis van de intercommunale Publifin.

Het was immers Cédric Halin, de cdH-schepen van Financiën in d'Olne, die zich eind vorig jaar afvroeg waar het geld van zijn gemeente naartoe ging. Onder meer naar Publifin, maar van enige transparantie was daarbij geen sprake. Halin werd de man die het hele politieke landschap in Wallonië pijn doet.

Alain Gerlache, mediawatcher bij de RTBF, legt uit. "Publifin is de openbare holding die Luikse lokale mandatarissen royaal beloonde. Politici ontvingen elk tienduizenden euro's, ook wanneer ze afwezig bleven op de vergaderingen van de strategische comités."

Die raadgevende organen, die alleen bestonden om zitpenningen te kunnen uitkeren, werden haastig afgeschaft toen Halin dat schandaal eind vorig jaar aan het licht bracht. Maar het verhaal blijft etteren.

Het heeft tot nog toe de kop gekost van cdH'ers Dominique Drion en Didier Hamers en van Claude Parmentier, adjunct-kabinetschef van Waals minister van Lokale Besturen en Energie Paul Furlan (PS) en de PS-burgemeester van Wanze . Met het ontslag van die apparaatfiguren wankelt ook de stoel van Furlan zelf. Die mocht het vandaag uitleggen in het Waals Parlement. Verder dan wat onsamenhangende verklaringen en een heel lichte mea culpa – "Ik had het moeten weten" – kwam het niet. Het lijkt er sterk op dat de klassieke partijen hopen dat er snel weer kan worden overgegaan tot de dagdagelijkse geplogenheden.

De geest van André Cools

Vraag is echter of de geest niet uit de fles is. Wie zich even wil verdiepen in het netwerk rond die intercommunale Publifin botst op een muur van belangen, namen en structuren. Publifin is een publieke financiële holding, beheerd door 47 gemeenten uit de regio Luik. Ze omvat Finanpart nv, een recent opgericht bedrijf dat alle openbare participaties in de sectoren energie, telecom en economische ontwikkeling omvat. Finanpart controleert op zijn beurt Nethys, een andere onderneming die werd opgericht om de participaties van de private partners in deze sectoren te groeperen. In al die raden van bestuur zitten lokale politici.

Beeld Photo News

"Het kluwen rond Publifin is gigantisch ingewikkeld, en geloof me, dat is geen toeval", zegt Gerlache. Publifin zoals we het nu kennen, is ooit begonnen als een klassieke intercommunale die actief was in de elektriciteit en distributie. Het was wijlen André Cools die aan de basis lag.

Die historische PS-peetvader timmerde eind jaren 80 aan een heus Luiks imperium. De streek was zwaar gehavend uit de sluiting van de staalfabrieken gekomen, en om de economie weer aan de praat te krijgen, zette Cools een netwerk op van overheidsholdings en intercommunales.

Gerlache: "Officieel heet het dat je als privaat bedrijf makkelijker op de markt kunt opereren dan als overheidsvehikel. Dat is misschien waar, maar dat is nog geen verantwoording waarom tal van lokale politici zich schaamteloos lieten betalen met royale vergoedingen voor nepvergaderingen."

Uit de winterslaap

Toen Cools eind de jaren 80 Waals gewestminister werd, zat hij achter het stuur van gemeentelijke besturen en intercommunales. Zo greep hij de macht over energie, water en afvalbeheer. Zo leerde hij ook een nog piepjonge, maar razend ambitieuze Stéphane Moreau de knepen van het vak. 

Moreau werkte tijdens zijn legerdienst op het kabinet van toenmalig PS-minister van Pensioenen Alain Van der Biest, een vertrouweling van Cools. Moreau werd zelf actief, als schepen van Financiën, Economie en Stadsontwikkeling van Ans, bij Luik. In 2005 greep hij de macht bij de Association Liégeoise d’Electricité (ALE), het fundament van het huidige Publifin. Met de komst van Moreau werd die intercommunale uit haar winterslaap gehaald en omgevormd tot een dynamische investeringsgroep.

Politicoloog François Gemenne (Universiteit Luik): "Wie Publifin zegt, zegt eigenlijk André Gilles en Stéphane Moreau, twee baronnen van de Luikse PS. Zeker Moreau, de opvolger van Michel Daerden als burgemeester van Ans, is een machtig man."

Gemenne schuwt de grote woorden niet, en beticht Moreau van regelrechte maffiapraktijken. "Hij had iedereen in zijn zak, strooide met mandaten in die structuren en in ruil kregen lokale bestuurders – vaak tweederangspolitici – forse vergoedingen. Ze hoefden niets te doen, alleen maar zwijgen."

Boswachter én stroper

"Publifin is een spil in het netwerk van economische belangen, en dat op een ondoorzichtige manier", stelt Gerlache. "Het statuut van die vennootschappen is deels privaat en deels publiek. Met als gevolg dat niemand vandaag juist weet wie precies wat doet, wie welke belangen heeft en hoe die gefinancierd zijn. En zo kon het dat een Claude Parmentier als overheidsmandataris bestuurder was bij Publifin én tegelijk als privépersoon ook bestuurder bij Nethys. Waar hij nota bene bij Publifin toezicht moest houden op de werking van de intercommunales. Of hoe de boswachter stroper was."

Gemenne zegt dat net daarin de handigheid van Moreau schuilt: "Hij zorgt ervoor dat iedereen boter op het hoofd heeft. Verschillende mandatarissen van de traditionele partijen zijn verbrand, en net daardoor kon Moreau rustig voortdoen."

Dat Parmentier, Hamers en Drion inmiddels zijn 'geofferd', wijzigt daar volgens Gemenne niets aan. "Dat zijn ontslagen van de zondebokken om het systeem zelf niet in gevaar te brengen." De winsten die Nethys realiseert, "als gevolg van de buitensporige elektriciteitsprijzen die de Luikenaars betalen", maken het mogelijk om verliezen van andere investeringen in de privésector, zoals distributiemaatschappij Voo, te dekken, stelt de politicoloog.

Minister van Lokale Besturen Furlan "neemt de mensen voor idioten" wanneer hij beweert nergens van te weten, hoewel hij een persoonlijke vriend is van Stéphane Moreau en zijn adjunct-kabinetschef beheerder was bij Publifin. Dat Publifin hem aanklaagt voor laster, sterkt Gemenne in zijn gelijk: "Dit is eigen aan maffiasystemen: de mensen intimideren die hun systeem onthullen."

Ook Gerlache is hard: "Het is door dergelijke schimmige constructies dat een sfeer van verdachtmakingen en belangenvermenging vrij spel kon krijgen, en dat een aantal parvenu's zich kon inlaten met dergelijke praktijken. Want waarom zaten al die politici in die besturen, en deden ze niets? Omdat ze in ruil voor de vergoedingen hun stilzwijgende goedkeuring gaven."

Onderzoek?

Het parket van Luik is een onderzoek gestart. En dat is niet voor het eerst. In 2008 al was Moreau het onderwerp van een onderzoek. Een anonieme bron schreef een brief naar het parket, waarin hij of zij beweerde dat de intercommunale werd 'geplunderd' door Moreau en zijn acolieten. Dure auto’s, op kosten van Tecteo, de voorganger van Publifin, die bestemd waren voor politieke vrienden. Het omzeilen van de wet op openbare aanbestedingen en lange vingers die in de kas zaten. Later dook het verhaal op dat Moreau herhaaldelijk op reis was geweest naar Las Vegas, op kosten van betaalzender BeTV (voorheen Canal+), een dochterbedrijf van Tecteo. Moreau bood stevig weerwerk en diende op zijn beurt een klacht in. Maar de PS zit verveeld met haar Luikse vleugel, die zich niets lijkt aan te trekken.

Via Nethys, dat onder Publifin valt, haalden politici grote sommen geld binnen. Beeld Photo News

PS-voorzitter Elio Di Rupo heeft al helemaal geen greep op Moreau. Doordat die niet onderhevig is aan de voogdij van de Waalse regering hoeft hij zich niet te verantwoorden voor bijvoorbeeld zijn hoge vergoedingen. Volgens het weekblad Le Vif zou hij jaarlijks meer dan 580.000 euro opstrijken. Een beetje lastig voor de PS om dan de hoge managerslonen aan te klagen. In een interview noemde Moreau zichzelf ooit een "socialistische kapitalist". Hij laat zich gewillig sponsoren door bijvoorbeeld de Zwitserse bank UBS, die Moreau uitnodigde voor de formule 1-wedstrijd van Abu Dhabi.

De man is tevens gedelegeerd bestuurder van het pensioenfonds Ogeo Fund, dat in onze contreien bekend is als mede-eigenaar van het veelbesproken Land Invest Group. Die vastgoedpromotor kwam in het oog van de Optima-storm te zitten door nauwe banden met de clan rond Jeroen Piqueur van de gevallen bank Optima. En ook met Johan Vande Lanotte (sp.a), burgemeester van Oostende, zijn er connecties. Moreau nam via Tecteo de restanten over van het ter ziele gegane windmolenbedrijf Electrawinds, waarvan Vande Lanotte een tijdlang voorzitter was.

Volgens Gerlache lijkt het onwaarschijnlijk dat het schandaal van Publifin een Vlaamse uitloper zal kennen. Gemenne denkt ook dat de afrekening vooral binnenskamers zal plaatsvinden. "Laat me zeggen dat ik de parkings van Cointe zal vermijden", knipoogt hij, verwijzend naar de plaats waar André Cools werd vermoord. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234