Woensdag 25/05/2022

Politiek moet inspireren

The Third WayPierre en Miguel Chevalier

Er moet niet langer worden gekozen tussen de wetten van de vrije markt of een door de overheid geplande economie. Een middenweg dient te worden uitgestippeld. Nederland, Duitsland en Groot-Brittannië zijn voorbeelden van deze nieuwe aanpak. Pierre en Miguel Chevalier vragen zich af waarom deze politiek van de Derde Weg voorbij lijkt te gaan aan de conservatieve partijen in ons land.

Het Belgische partijbestel maakt zich op voor de verkiezingen. Vier jaar lang stuurde men er in dit land op aan het debat te voeren over de toekomst van de welvaartsstaat. Inzet: een nieuw politiek kader creëren dat anticipeert op de wereldwijde veranderingen en een antwoord biedt op de verzuchtingen van de individuele burger.

De economische en financiële mondialisering heeft gigantische veranderingen teweeggebracht. De gevolgen laten zich ook voelen in België. Vlakke loopbanen zijn niet meer van morgen. In deze voortrazende samenleving loopt iedereen het risico de categorie van de laaggeschoolden in te duikelen. De traditionele solidariteitsmechanismen dreigen overbelast te geraken. Het debat over de toekomst van het westerse model wordt niet alleen gevoed door de vaak ontastbare macro-economische evoluties. Het geheel van veranderingen is doorgedrongen in elk aspect van ons leven, inbegrepen de fel gewaardeerde familiestructuur met haar waarden en normen. Stress, normvervaging, onzekerheid en het gevoel dat de levenskwaliteit afneemt domineren het publieke debat.

Burgers richten zich tot politici. Volgens Anthony Giddens, inspirator van de Blair-politiek, heeft de kiezer twee boodschappen voor de politici. Eén: bezorg ons een bescherming tegen de expansie van de markt. Twee: geef ons een actieve regering die de problemen aanpakt zonder dat we opnieuw bedolven geraken onder verstikkende bureaucratische regels. En dus moet de politiek opnieuw inspireren, een antwoord formuleren op de grote maatschappelijke veranderingen. Zij moet inspelen op de toenemende globalisering, anticiperen op de wetenschappelijke en technologische omwentelingen. Maar bovenal moet zij de krijtlijnen uitzetten voor een leefbare ruimte waarbinnen de individuele burger zich kan ontplooien.

Een nieuwe aanpak veronderstelt dat je de dreigingen van de nieuwe wereld erkent, maar dat je ook de nieuwe mogelijkheden ervan benut. Precies daarom moet nagedacht worden over het type samenleving dat we beogen en over de middelen die moeten worden ingezet om dat doel te bereiken. De hervorming van de staat, het uitdiepen van de democratie, het scheppen van kansen, het bereiken van een evenwicht in het spanningsveld tussen vrijheid en gelijkheid, de invulling van het solidariteitsprincipe en de keuze voor een gemengde economie vormen de noodzakelijke ingrediënten van een werkbaar samenlevingsmodel.

Uiteindelijk is het niet langer meer kiezen tussen de wetten van de vrije markt of een door de overheid geplande economie. Het is het definiëren van een these, het uitstippelen van een middenweg. Het gaat niet langer om het verketteren van de staat of om het diaboliseren van de vrije markt. De uitdaging bestaat hierin dat de welvaartsstaat niet langer begrepen wordt als een amalgaam van overheidsinterventies en sociale voorzieningen, maar als een instrument dat maximale welvaart beoogt door de markt te laten functioneren. Nederland, Duitsland en Groot-Brittannië zijn de meest in het oog springende voorbeelden van die nieuwe aanpak.

Tony Blair pakte uit met een maatschappijmodel waarin onderwijs, het scheppen van echte jobs, de decentralisering van de Britse staat en de creatie van één grote middenklasse centraal staan. Via een verlaging van de vennootschapsbelastingen, de invoering van een minimumloon en een doorgedreven samenwerking tussen de privé en de openbare sector gaf hij gevolg aan zijn overtuiging dat men via de marktmechanismen sociale doelstellingen kan realiseren. De vriendschap tussen de politiek van het traditionele centrum en het hardleerse denken van de linkerzijde vormt de hoeksteen van zijn politiek, met als centraal gegeven een gemeenschap van burgers die niet langer verdeeld is door klassenverschillen of ideologie.

De Duitse SPD van haar kant stelt dat de concurrentie op de vrije markt de beste motor voor vernieuwing en werkgelegenheid is. Daarnaast pleit ze voor meer markt in de sectoren die tot op heden onder de voogdij van de overheid stonden.

De VLD heeft de horizon van dit denken binnengeloodst in de Belgische politiek. De fundamenten voor verandering liggen op tafel.

Deze politiek van de Derde Weg lijkt voorbij te gaan aan de conservatieve partijen in ons land. De CVP plooit terug. Zij legt de klemtoon op wat de regering heeft gerealiseerd. Het probleem van de betaalbaarheid van de sociale zekerheid werd nauwelijks behandeld en van een actieve werkgelegenheidspolitiek was al evenmin sprake. De SP is met haar laarzen blijven steken in de modder van de industriële revolutie. Ze blijft behept met de idee dat alles vanuit de politiek kan worden geregeld. Het sociaal conservatisme dat de SP vandaag predikt, blijft de retoriek aanhouden dat individualisme en solidariteit, vrijheid en gelijkheid, de publieke sector en de private ondernemingen, politiek en economie en het liberalisme en de welvaartsstaat deel uitmaken van een noodzakelijke dichotomie. Het nieuwe individualisme dat men zo graag diaboliseert, is niet de oorzaak van het moreel verval waarmee men dreigt. Onderzoek heeft aangetoond dat jongeren gevoelig zijn voor morele gedragscodes en dat individualisme, meer dan vroeger wanneer het concept van collectieve voorzieningen in elke individuele nood voorzag, nu gekoppeld wordt aan verantwoordelijkheid voor de andere in de samenleving. Ook het aanhouden van de idee dat liberalisme en de welvaartsstaat niet te verzoenen zijn, is niet langer houdbaar.

Het antwoord op de toenemende mondialisering ligt in een macro-economisch beleid, aldus Jan Vermeersch. Daarmee voldoet de SP natuurlijk aan haar behoefte om alles planmatig te regelen, verheft zij zich boven de vaststelling dat de politiek van de volgende eeuw er vooral één zal zijn van samenwerking met de markt.

Er is geen alternatief en we moeten niet veranderen wat goed is, stelt men rustig bij de SP. Daartegenover stellen we toch vast dat de verzorgingsstaat, naar het model van de SP, resulteert in een aantal sociale spinnenwebben waaruit men nauwelijks nog kan ontsnappen. Op die manier handhaaf je op een perfide wijze de klassenverschillen. Dit terwijl iedereen er baat zou moeten bij hebben dat mensen zo vlug mogelijk opnieuw geïntegreerd worden. De SP van Tobback lost geen problemen op, ze versterkt ze. Nationaal-socialisten en conservatief-socialisten hanteren in feite dezelfde tactiek: door het installeren van de angst de kiezers naar zich toe halen. De ene bedient zich van het vreemdelingenthema, de ander waarschuwt voor de afbraak van de sociale zekerheid.

De internationale gedachte is altijd sterk aanwezig geweest bij de SP. Dirk Van der Maelen en ook Robert Voorhamme gebruiken het overwicht van de zogenaamde linkerzijde in de Europese Unie als autoriteitsargument om te beweren dat de sociaal-democratie het model is voor Europa. Dat spreken wij niet tegen, maar daaruit afleiden dat het gelijk aan hun kant is lijkt ons toch wat overdreven. In Nederland wordt het beleid van Kok gekleurd door de liberalen van VVD en D66. In Frankrijk wordt de koppeling gemaakt tussen la deuxième gauche van Rocard en Delors en de Third Way van Blair. Het Duitse SPD van Schröder haalt zijn ideeën in Londen. En terwijl niet verwacht wordt dat een regerende partij nieuwe ideeën aanbrengt, blijft Tony Blair de wereld verbazen met een verdere uitdieping van zijn derde weg. Een samengaan met de Britse liberaal-democraten staat op stapel. Overigens wil Blair ook de motor zijn voor Europees links. Het Europese programma voor de komende verkiezingen, dat begin maart wordt vrijgegeven, draagt de handtekening van Robin Cook, minister van Buitenlandse Zaken. Pragmatisme, het verminderen van de fiscale druk, het stimuleren van een effectief sociaal-economisch beleid en de hervorming van de verzorgingsstaat zullen de centrale thema's zijn.

Begin februari kondigde de Britse premier aan dat hij de banden met de Nederlandse regering van Wim Kok ging aanhalen. Is het niet verwonderlijk dat Blair tijdens zijn bezoek aan Nederland de Vlaamse SP links laat liggen? Het is ooit anders geweest. Onder leiding van Karel Van Miert profileerde de SP zich als een vernieuwingspartij. De operatie Doorbraak werkte aanstekelijk. De SP werd de motor van de vredesbeweging en etaleerde een onbekende dynamiek. Mensen van verscheidene doelgroepen wisten zich gecharmeerd door de aanpak van Van Miert. Van Miert vertrok naar Europa. Zonder nadere verklaringen viel plots alles stil.

'De SP van Tobback lost geen problemen op, ze versterkt ze'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234