Dinsdag 20/04/2021

Ideologie

Politiek is verdeeld over beteugeling alcohol en tabak

null Beeld thinkstock
Beeld thinkstock

Ideologie lijkt springlevend. Elke dag zoomen we in op een maatschappelijke kwestie waarover de Wetstraat zich dit voorjaar zal buigen. Vandaag: roken en drinken, aan banden leggen of niet?

Moet de regering alcohol en tabak verder aan banden leggen? Alle regeringspartners hebben een wetsvoorstel tegen tabak ingediend, maar enkel CD&V neemt ook voor alcohol een voorzichtige vlucht vooruit. Bij Open Vld en N-VA primeren persoonlijke vrijheden en economisch gewin.

Tussen roes en zelfbeschikking

"Als je met 16 oud genoeg bent voor seks, ben je dan te jong om sigaretten te kopen? Allee allee. Op 16 ben je volwassen." Het was op een laconieke manier dat minister van Volksgezondheid Maggie De Block (Open Vld) de discussie over tabak van tafel probeerde te vegen. Al was dat buiten haar regeringspartners CD&V en N-VA gerekend.

Die willen namelijk wél de minimumleeftijd voor het kopen van tabak optrekken tot 18 jaar. Ook de oppositiepartijen zijn voorstander. Enkel Open Vld ziet daar het nut niet van in, iets waarvoor niet alleen de partij maar vooral De Block zwaar voor onder vuur kwam te liggen. Hoe dan ook moet ons land de Europese richtlijn rond tabak uitvoeren. Zo legt Europa ons onder meer op hoeveel teer en nicotine sigaretten mogen bevatten, en zullen de verpakkingen voor minstens 65 procent uit waarschuwingen moeten bestaan.

Lees ook

Het essay van Joël De Ceulaer over alcohol en tabak: Waarom de overheid wil dat we minder roken en drinken (+)

Ondenkbaar

Dat een liberale partij niet staat te springen om jongeren een nieuw verbod op te leggen, lijkt niet onlogisch. Maar dat een minister van Volksgezondheid, in een vorig leven bovendien zelf arts, zo'n voorstel niet steunt, kan op veel minder begrip rekenen. Het verklaart mee waarom de liberalen enkele weken later zelf een kleine aanval op de sigaret lanceerden.

Zo willen ze nu roken verbieden in de auto in aanwezigheid van kinderen jonger dan 16 jaar. N-VA ziet zo'n verbod niet zitten wegens een te grote inbreuk op de privésfeer en moeilijk te controleren, CD&V vindt het niet verregaand genoeg en ziet die leeftijd liever opgetrokken tot 18 jaar.

Dat Open Vld dan toch met een eigen voorstel kwam, is opmerkelijk en illustreert vooral hoe de partij gewrongen zit met het departement Volksgezondheid. In het verleden was het veel makkelijker om deze voorstellen af te schieten. Nu ze de minister leveren, worden ze geacht hier zelf het initiatief in te nemen.

Bovendien heeft open Vld de wetenschappelijke literatuur en publieke opinie tegen. Dat roken ongemeen slecht is, daar is nu zowat iedereen het over eens. Was een rookverbod op café vijf jaar geleden ondenkbaar, dan is dat nu zowat algemeen aanvaard.

Bij alcohol ligt dat moeilijker. Het idee dat bij elke heuglijke gebeurtenis een glas cava of een pint hoort, zit er bij de Belgen diep ingebakken. Anderzijds tonen steeds meer wetenschappelijke studies aan dat ook dat ene glas slecht is voor de gezondheid.

In het regeerakkoord staat nergens dat er een groot alcohol- of tabaksplan moet komen, volgens insiders vooral omdat Open Vld dat niet wou. CD&V gooide de knuppel in het hoenderhok door zelf met actieplannen te komen. Niet alleen voor tabak, maar ook voor alcohol.

Zo willen de christendemocraten een verbod op de verkoop van sterke drank in nachtwinkels en tankstations, een verbod op verkoop in automaten en willen ze ook de reclame aan banden leggen. Een heel 'braaf en beperkt' voorstel volgens wetenschappers, maar een brug te ver voor Open Vld en N-VA.

Veto

'Betuttelend', was de repliek van de Vlaams-nationalisten en van Open Vld-vicepremier Alexander De Croo op het voorstel van CD&V. De Block zelf houdt zich op de vlakte en benadrukt dat de interministeriële conferentie hierover in oktober met voorstellen zal komen. Voorstellen die door alledrie de partijen gedragen worden.

Vraag is hoe ver Open Vld en N-VA daarin zullen gaan. Zeker voor de liberalen zou het niet het eerste alcoholplan zijn waar ze een veto tegen uitspreken. Drie jaar geleden deed toenmalig gezondheidsminister Laurette Onkelinx (PS) een (weliswaar slappe) poging om alcohol aan banden te leggen. Ze stootte op een duidelijk njet van Open Vld.

Die tegenkanting heeft niet alleen te maken met het liberale, onvoorwaardelijke geloof in het zelfbeschikkingsrecht. Het feit dat de Belgische brouwers belangrijke economische spelers zijn, raakt eveneens een gevoelige snaar. Ook bij N-VA.

Voor tabak lijken nieuwe maatregelen onvermijdbaar, te meer omdat N-VA en Open Vld beseffen dat ze hier niet kunnen achterblijven. Maar bij alcohol staat de rem op. In die mate zelfs dat geen enkele expert grote doorbraken verwacht. Of zoals een gezondheidsexpert het verwoordt: "Waar er binnen de wetenschap al lang consensus over is, daar moet de politiek nog decennia over bakkeleien. Dat was bij tabak zo, en dat zal zo zijn bij alcohol."

In de Wetstraat worden dezer dagen volop alcohol- en tabaksplannen gesmeed. Delicate kwesties, want de overheid legt onze vrijheid steeds meer aan banden. Maar is dat erg? Lees er meer over in de Pluszone van De Morgen.

Morgen: Moet het traditionele middelbaar onderwijs op de schop?

Minister van Volksgezondheid Maggie De Block is geen voorstander van het optrekken van de minimumleeftijd voor het kopen van sigaretten. Beeld BELGA
Minister van Volksgezondheid Maggie De Block is geen voorstander van het optrekken van de minimumleeftijd voor het kopen van sigaretten.Beeld BELGA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234