Maandag 21/06/2021
Politicoloog Carl Devos. Beeld Eric de Mildt
Politicoloog Carl Devos.Beeld Eric de Mildt

Column

Politiek is méér dan de show die er al te vaak van gemaakt wordt

Vorige week was er enige deining over de privatisering van de NMBS. Nieuwsluwte moest gevuld worden, dan gaan wel eens enkele kwaliteitsfilters uit.

De huidige regering – zoals veel voorgaande en heel wat toekomstige – denkt na over haar aandeel in overheidsbedrijven. Wie de Wetstraat volgt weet dat het debat over de privatisering van overheidsbedrijven een constante, doorgaans latente overweging is. Welk schokkend nieuws viel er op deze vrijdag te rapen?

Johan Van Overtveldt sprak in een terugkeerinterview in De ochtend blijkbaar bijzonder belangwekkende woorden: ‘Het is evident en dat is zo in het zomerakkoord ook beslist dat er in dat kader ook eens rustig naar de NMBS gekeken wordt. (…) We gaan nadenken over (…) welke de rol van de NMBS kan en zou moeten zijn en wat dan de praktische implicaties zouden zijn, bijvoorbeeld op financieel vlak, dat is op dit moment niet aan de orde.’ NIET aan de orde. De premier kwam het herhalen: NIET aan de orde. CD&V benadrukte: NIET aan de orde, liberalisering kan wel. Ook Open Vld erkende dat er nu geen privatisering aankomt, al zien ze die graag gebeuren, ze wezen op nog andere manieren – zoals een private partner binnenbrengen – om de NMBS te versterken. Enzovoort.

Vakantiestemming

Op veel redacties zijn de meesten terug uit vakantie en iedereen wil wat om handen. Een maand geleden overheerste de vakantiestemming, anders zouden de woorden van Kris Peeters toen meer aandacht gekregen hebben.

Hij pleitte in De Standaard (29 juli) in alle openheid voor een werkgroep die ‘in stilte’, ‘in grote discretie’ en ‘zorgvuldig’ werkt aan het privatiseren van staatsbedrijven. Doel: het verminderen van de overheidsschuld, omdat die de toekomst hypothekeert. Hij kondigde aan er bij zijn partij op aan te dringen om het privatiseringdebat te starten. Hij nam NMBS niet in de mond. Want die privatisering is niet aan de orde. De specifieke periode en dat ene woord (NMBS) maken een wereld van nieuwsverschil tussen de quotes van Van Overtveldt en van Peeters.

Nochtans is er over de NMBS heel wat bezig, maar daarover vernamen we de voorbije dagen niets. Dat is niet geruststellend. Media hebben in deze tijden van meningendiarree en intellectueel isolationisme een cruciale rol. Met duiding en verstandige filtering kunnen ze kwaliteit bieden tegen de sensationele brol die overal rondslingert.

Helaas ging het debatje van de dag niet diep in op de voor- en nadelen van de privatisering. Jammer. Die is nu niet aan de orde, straks wel.

In 2016 werd in Europa een akkoord bereikt over de liberalisering van het binnenlands reizigersvervoer per spoor. Die begint in 2019, dan moet de regering beslissen of de NMBS haar monopolie op dat vervoer mag behouden. Vanaf 2020 kunnen buitenlandse operatoren ongesubsidieerde treinverbindingen starten. Vanaf 2023 moeten er openbare aanbestedingen komen voor het binnenlands reizigersvervoer. Dan maakt de overheid een mobiliteitsplan en wordt op de markt gekeken wie dat tegen welke prijs kan realiseren.

Maar sommige landen, waaronder België, kregen een uitzondering: de mogelijkheid om geen openbare aanbesteding te houden en enkel met de NMBS een beheersovereenkomst te sluiten. Zelfs dan is het ondenkbaar dat er voor de NMBS niets verandert: de Europese Commissie zal controleren of deze uitzondering geen misbruik is om concurrentie uit te schakelen door allerlei indirecte staatssteun. Lees: ook dan zal de NMBS veel beter moeten werken. Als de NMBS niet beter werkt, kan de volgende regering (wordt een kluif in de formatie in 2019) beslissen de uitzondering niet op te nemen.

De concurrentie is klaar. In het buitenland halen bedrijven nu al concessies binnen voor (federaal) trein- en (regionaal) busvervoer. Een écht mobiliteitsbeleid zal dus ook onze federale structuur op de proef stellen.

Dat alles bleef onbelicht in het nieuws, dat zich beperkte tot een lijstje meningen over de woorden van Van Overtveldt. Veel grondige en inhoudelijke beschouwingen over de privatisering van de NMBS kregen we niet.

Voor- en nadelen?

Is die wel of niet in het belang van reizigers en de samenleving?

Vandaag is de NMBS een zorgenkind, terwijl die de as van het mobiliteitsbeleid zou moeten zijn. Waarom? Weinig duiding over de veel te logge en zwaar gepolitiseerde structuren in de NMBS. De benoemingen en vriendjespolitiek, zoals Herman Welter hier zaterdag terecht omschreef, staan een sterkere NMBS in de weg. Daarover werd in het zomerakkoord blijkbaar niets afgesproken.

Laagje politieke confrontatie

Het nieuws hield het bij een laagje politieke confrontatie. Zoals vaak. Wist u dat er op een federaal N-VA-kabinet interessante nota’s bestaan over de gevolgen voor de (solidariteit onder de) pensioenen van vaste benoemingen? Een argumentatie die het pruttelende kabinet-Homans niet gebruikte in haar antwoord op de Gentse vaste benoemingen. Ook in die hele discussie gaat het achter de gordijnen van de politieke show ergens over. Die gordijnen mogen open.

Het wordt geen zomerreeks, het pleidooi blijft: krab onder dat laagje politique politicienne (‘accentverschillen over privatisering NMBS’ of ‘Homans vs. Gent’), daar zit zoveel interessants verscholen. Politiek is meer dan de show die er te veel van gemaakt wordt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234