Vrijdag 21/01/2022

Politiek is dood in China

Catherine Vuylsteke

De dood van gewezen premier en partijleider Zhao Ziyang zal menig Chinees ongetwijfeld doen terugdenken aan de Pekingse Lente en het neerslaan daarvan met het Tian'anmen-bloedbad op 4 juni 1989. China's leiders hebben alvast het zekere voor het onzekere genomen. Uit vrees voor een nieuwe protestgolf hebben ze het nieuws over Zhao's dood in mineur gebracht. Het persbureau Xinhua bracht het nieuws kort, radio en televisie zwegen als vermoord.

Het is in het verleden immers al herhaaldelijk gebeurd dat de dood of begrafenis van een geliefd leider uitmondde in protesten. Dat gold in 1976 voor de populaire premier Zhou Enlai (die het volk met gemengd succes heeft proberen te behoeden voor Mao's excessen), en in april 1989 voor gewezen partijsecretaris Hu Yaobang. Diens dood was het begin van de Pekingse Lente, de man stond symbool voor de nood aan politieke hervormingen en hij werd ook om die reden door de partijtop uitgerangeerd.

Toch is de kans niet echt groot dat Zhao's overlijden nu de Chinese studenten zal galvaniseren. Zijn er dan geen problemen? Juist wel, en niet de minste. Duizenden mensen hopen nog voor het Chinees Nieuwjaar van begin volgende maand een petitie in te dienen waarin ze hun grieven bekendmaken, gaande van onteigeningen waarvoor niet de juiste compensatie werd betaald, over boeren die genekt worden door al te inhalige lokale partijfunctionarissen tot mensen die hun job verloren maar nauwelijks een ontslagpremie kregen omdat corrupte functionarissen eerder al met de centen gingen lopen. Daarenboven is de kloof tussen stad en platteland nog nooit zo groot geweest als nu, en speelt het gevoerde beleid sterk in het nadeel van de rurale bevolking, die zonder meer de verliezers zijn geworden van de hervormingen.

Dat er wellicht geen grote protestbeweging zal ontstaan uit Zhao's dood, heeft weinig met de man zelf te maken. Zij die Tian'anmen actief beleefden, herinneren zich hem als een man van principes, als iemand ook, die bereid was zijn eigen carrière te riskeren om tegen de stroom in te roeien en zich te verzetten tegen een militair optreden tegen de studenten en al diegenen die hen steunden.

Dat de bevolking nu wellicht niet massaal op straat zal komen, komt eerder doordat de hoop die eind jaren tachtig leefde en waarbij de Communistische Partij nog gezien werd als een mogelijke brenger van grotere burgervrijheden, nu geheel afwezig is.

De modale Chinees is perfect in staat de juiste analyse te maken en zal u in besloten kring ook graag vertellen dat het eenpartijsysteem een van de belangrijkste oorzaken is van euvels als corruptie, ongelijkheid en nepotisme, omdat er geen onafhankelijke controle bestaat. Maar hij of zij heeft ondertussen evengoed begrepen dat politieke strijd niets oplevert. Niets dan celstraffen, armoede en verwoeste levens.

China's bevolking heeft zich bijgevolg massaal van de politiek afgekeerd en probeert de mogelijkheden van de markteconomie zo goed mogelijk financieel en economisch uit te buiten. De politieke dissidenten van weleer zijn, eenmaal ze hun celstraf hadden uitgezeten, naar het buitenland vertrokken. De huidige activisten zijn met veel concretere zaken bezig: met onrecht op lokaal niveau, waarvoor ze (met de nodige risico's) concrete eisen stellen. En voor de honderden miljoenen boeren die hun zonen en dochters naar de steden sturen als mingong of gastarbeiders, klinkt het oude credo nog harder: 'Wei le duzi bao' (het gaat erom de maag te vullen), en dat is voor velen nu moeilijker dan toen Zhao nog aan het roer stond.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234