Woensdag 30/09/2020

RacismeFrankrijk

‘Politieagenten houden elkaar de hand boven het hoofd’: Frankrijk is toch een beetje de VS

De manifestatie in Parijs gisteravond bleef rustig maar ook hier geloven ze niet in een mentaliteitswijziging. Beeld Joris Van Gennip

De lijst van jonge mannen van kleur die omkwamen door politiegeweld is ook in Frankrijk lang. De regering neemt nu maatregelen, maar ontkent dat er van racisme sprake is.

Het was een nogal tegenstrijdige boodschap die Christophe Castaner, de Franse minister van Binnenlandse Zaken, maandagavond tijdens een persconferentie over politiegeweld moest overbrengen. “Frankrijk is Amerika niet”, zei hij meermaals. De Franse politie is niet racistisch, luidt het standpunt van de regering. En als een agent excessief geweld gebruikt, is dat per definitie een incident.

Castaner weigert categorisch de woorden violences policières (politiegeweld) achter elkaar uit te spreken en benadrukt keer op keer dat racisme een probleem is van individuele agenten, niet van de politie als instituut. “We zullen nooit de beschuldigingen accepteren van een kleine maar krijsende minderheid.”

In dezelfde toespraak kondigde de minister aan dat de Franse politie gaat stoppen met het toepassen van de nekklem bij arrestanten. Om etnisch profileren tegen te gaan, zullen meer agenten worden uitgerust met een bodycam. Er komt een onderzoek naar racisme binnen de politie. Alle agenten krijgen de regels omtrent identiteitscontroles nog eens toegezonden, bij wijze van opfriscursus. Bij een ‘ernstige verdenking’ van racisme worden agenten voortaan geschorst. De IGPN, de politiedienst die onderzoekt of agenten over de schreef zijn gegaan, moet onafhankelijker gaan opereren.

De Franse regering lijkt daarmee in daden te erkennen wat men in woorden angstvallig blijft ontkennen: dat zwarte en Maghrebijnse Fransen, de zogeheten minorités visibles, meer te vrezen hebben van de politie dan hun witte landgenoten. Uit onderzoek blijkt dat zij zeven tot acht keer zo vaak worden gecontroleerd. In 2016 werd de politie op de vingers getikt door de Cour de Cassation, de hoogste Franse rechtbank, omdat identiteitscontroles op racistische gronden werden uitgevoerd.

Franse George Floyd

De voorbije week bleek de ‘kleine maar krijsende minderheid’ die daar genoeg van heeft een stuk groter dan de regering had vermoed. Tienduizenden mensen, vooral jonge zwarte Fransen, togen vorige week dinsdag naar de rechtbank van Parijs om gerechtigheid te eisen voor Adama Traoré, een zwarte jongeman die in 2016 na een hardhandige arrestatie overleed, en inmiddels ‘de Franse George Floyd’ wordt genoemd. Sindsdien volgen de demonstraties elkaar in rap tempo op. Van Lille tot Marseille gingen mensen de straten op, ondanks het demonstratieverbod dat vanwege corona geldt. Inmiddels heeft de Franse regering laten weten de manifestaties te tolereren.

Michelle Kokassa heeft weinig vertrouwen in de maatregelen van de regering. “Het zijn praatjes voor de bühne”, zegt de verpleegkundige, die een betoging ter nagedachtenis aan George Floyd op het Place de la République in Parijs bijwoont. “Castaner zegt dat allemaal alleen maar om de woede tot bedaren te brengen. Als er weer eens een zwart persoon onder verdachte omstandigheden is overleden, verdedigt hij de politie.”

De maatregelen van de regering zijn in sommige gevallen te herleiden tot individuele gevallen van politiegeweld. Het verbod op de nekklem is een direct gevolg van de dood van Cédric Chouviat, een maaltijdbezorger die in januari in Parijs om het leven kwam nadat agenten hem tijdens een uit de hand gelopen controle in een nekklem hielden. De eveneens omstreden ‘plaquage ventrale’, waarbij agenten een arrestant op zijn buik en borst tegen de grond gedrukt houden, wordt niet verboden. Die arrestatietechniek, die onder meer in Zwitserland en België verboden is, zou een rol gespeeld hebben in de dood van Adama Traoré.

Traoré en Chouviat zijn de symbolen geworden van de Franse strijd tegen politiegeweld en racisme, maar de lijst met voornamelijk jongemannen van kleur die het slachtoffer werden van hardhandig politieoptreden is veel langer. De aanleidingen van die ‘incidenten’ lopen uiteen, maar de uitkomst is bijna altijd dezelfde: de jongeman in kwestie raakt onder verdachte omstandigheden gewond of erger; de betrokken politieagenten zeggen dat het een ongeluk was en gaan vrijuit.

Actievoerders op de Place de la Republique in Parijs, op 9 juni 2020.Beeld Joris Van Gennip

Niet gestraft

De Franse demonstraties tegen racisme en politiegeweld komen in uiteenlopende gedaanten. De manifestatie op het Place de la République is een rustige, zeer georganiseerde en overwegend witte aangelegenheid, waarbij de meeste demonstranten gelieerd zijn aan linkse politieke bewegingen of vakbonden. In niets lijkt deze bijeenkomst op de kolkende mensenmassa – gemiddelde leeftijd hooguit twintig – die vorige week bij de rechtbank ‘Tout le monde déteste la police’ scandeerde. ‘Iedereen haat de politie.’

Eén ding hebben de demonstranten wel gemeen: ze hebben er weinig fiducie in dat de aangekondigde maatregelen een echte mentaliteitsverandering tot gevolg zullen hebben. Grootste steen des aanstoots is de IGPN, de police de la police.  Volgens veel betogers moet die worden ontmanteld en moet er een nieuw, volledig onafhankelijk controleorgaan voor in de plaats komen, maar zover lijkt de regering niet te willen gaan. “Politieagenten houden elkaar altijd de hand boven het hoofd”, zegt de 16-jarige Sacha Halgand. “Er zijn heel vorig jaar maar twee agenten veroordeeld voor racisme. En zij werden niet eens gestraft.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234