Donderdag 01/12/2022

AchtergrondPolitie

‘Politie moet etnisch profileren niet onder de mat schuiven’

Politiecontrole in de Gentse wijk Brugse Poort.  Beeld Bas Bogaerts
Politiecontrole in de Gentse wijk Brugse Poort.Beeld Bas Bogaerts

‘Mag ik uw pas eens zien?’ Het is een vraag die de politie vaker aan jongeren met een migratieachtergrond lijkt te stellen. Voor haar doctoraat ging criminologe Inès Saudelli (VUB) na hoe het zit met die identiteitscontroles en etnisch profileren.

Yannick Verberckmoes

Het lijkt heel banaal: de politie houdt iemand tegen en vraagt zijn identiteitskaart. Maar net omdat inspecteurs dat dagelijks doen en velen op die manier in contact komen met de politie, hebben identiteitscontroles een grote impact. “Het is misschien maar één politiebeambte die zo’n controle uitvoert”, zegt Inès Saudelli, die aan de VUB net haar proefschrift heeft verdedigd over identiteitscontroles. “Maar die vertegenwoordigt wel de hele organisatie.”

Activisten hebben er al voor gewaarschuwd dat jongeren met een migratieachtergrond in grote steden zich geviseerd voelen. Yassine Boubout zei ooit in Knack dat de controles die hij in zijn jeugd meemaakte zijn zelfbeeld bepaalden. “Ik heb lang het gevoel gehad dat ik een rotjong was, een kleine crimineel.”

Stereotypen

Na de Black Lives Matter-betoging in Brussel vorig jaar startten verschillende organisaties, waaronder Amnesty International en de Liga voor Mensenrechten, ook met een campagne om het probleem onder de aandacht te brengen. Saudelli trok zelf het terrein op en volgde inspecteurs van twee grootstedelijke korpsen (om welke zones het gaat, mag ze niet zeggen). Uit haar onderzoek blijkt dat inspecteurs vaak handelen op basis van hun eigen ervaringen en buikgevoel.

“Het valt niet te ontkennen dat er etnische stereotypen zijn die ertoe leiden dat sommige groepen meer gecontroleerd worden”, zegt Saudelli. “Maar ik denk dat we de term moeten veranderen naar ‘discriminerend profileren’. Omdat er naast etniciteit, ook een link is met gender en leeftijd. Ook uit internationaal onderzoek blijkt dat de politie vaker jongens met een migratieachtergrond tussen pakweg 15 en 30 jaar controleert.”

Inès Saudelli: “Het valt niet te ontkennen dat er etnische stereotypen zijn die ertoe leiden dat sommige groepen meer gecontroleerd worden” Beeld Thomas Nolf
Inès Saudelli: “Het valt niet te ontkennen dat er etnische stereotypen zijn die ertoe leiden dat sommige groepen meer gecontroleerd worden”Beeld Thomas Nolf

Volgens Saudelli zet de praktijk ook een vicieuze cirkel in gang: als politiebeambten dan de id-kaarten vragen van een groepje jongeren, heerst er al meteen een zekere spanning. Dat kan ertoe leiden dat ze nog strenger optreden, waardoor jongeren zich extra benadeeld voelen.

Het wettelijk kader voor identiteitscontroles geeft de politie ook erg veel vrijheid. De politie moet ‘redelijke gronden’ hebben dat iemand een misdrijf heeft gepleegd of zal plegen. “Wat ‘redelijke gronden’ precies betekent, wordt nergens omschreven”, zegt Saudelli. In de praktijk komt het neer op alles wat een beetje verdacht is: een dure luxeauto in een sociale woonwijk, bijvoorbeeld.

Bovendien gebruikt de politie die controles ook om zich te laten gelden. Wie de autoriteit van een inspecteur in vraag stelt, zal snel zijn identiteitskaart moeten afgeven. Het signaal dat de politie ermee geeft: opgepast, we weten wie je bent.

Saudelli: “Ik begrijp wel dat het wettelijk kader zo ruim is, omdat het tal van uiteenlopende situaties moet dekken. Maar ik betreur dat de politie er nauwelijks bij stilstaat waarom ze de controles doet of bij wie. Meer nog, ik heb van sommige inspecteurs gehoord dat ze zelfs de opdracht kregen om er zo veel mogelijk uit te voeren.”

Registratie

Er zijn twee dingen nodig om de problematiek rond profileren en identiteitscontroles aan te pakken, stelt de criminologe. Ten eerste moet de politie ze onder ogen komen. Ten tweede moet ze ook transparanter worden over identiteitscontroles. Nu registreren politiebeambten die controles enkel als ze het nodig achten. Met betrouwbaar cijfermateriaal kan de politie ook uitleggen waarom ze die controles doet en welk effect ze hebben.

“Als je met politiebeambten spreekt over etnisch profileren, dan gaan sommigen heel defensief reageren en zeggen dat het niet gebeurt”, zegt Saudelli. “Terwijl mijn onderzoek dus aantoont dat het wel zo is. Om tot een betere verstandhouding te komen tussen de politie en de samenleving, moet er over de problematiek gesproken worden, in plaats van ze onder de mat te schuiven.”

null Beeld Thomas Nolf
Beeld Thomas Nolf

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234