Zondag 15/09/2019

'Politici zouden vijf jaar lang moeten ontluizen'

Elk gesprek met politiek journalist Rik Van Cauwelaert is een geschiedenisles. Vandaag is hij genadeloos voor de socialistische kopstukken die worden meegesleurd in de zaak-Optima. Ruim twintig jaar geleden spitte hij voor Knack het fameuze Agusta-dossier uit. 'Als politicus naar het trouwfeest van Al Capone gaan, is niet erg slim.'

"Natuurlijk verbaast deze zaak mij niet", zegt Rik Van Cauwelaert (66). "Toen Luc Van den Bossche werd binnengehaald bij Optima, heb ik meteen geschreven dat het gênant was voor de sp.a. Van den Bossche gaf zijn functie bij Brussels Airport Company op. Daar verdiende hij 700.000 euro per jaar, en ik denk niet dat zijn opofferingsbereidheid van dien aard was dat hij voor minder naar Optima ging. Hij is daar terechtgekomen in het gezelschap van haaien, en wie met haaien zwemt, riskeert blessures."

Na een indrukwekkende loopbaan als onderzoeksjournalist en Knack-directeur schrijft Van Cauwelaert sinds eind 2012 een wekelijkse kroniek voor zakenkrant De Tijd. Hij is altijd even genadeloos geweest voor politiek geknoei en gekonkelfoes. Zijn naam blijft verbonden aan het Agusta-schandaal, dat hij in de jaren negentig als journalist uitspitte, met Luc Van den Bossche in een bijrol, trouwens.

"Iedereen beweert dat Van den Bossche een goede manager is", zegt Van Cauwelaert. "Maar dat klopt niet. Van de Copernicus-hervorming die hij als minister bij de overheid heeft doorgevoerd, blijft bijvoorbeeld niets over. Hij is een verstandig man, maar het beste bewijs dat je als verstandig man geweldige dwaasheden kunt begaan. Ook bij Brussels Airport Company was hij niet binnengehaald vanwege zijn managerscapaciteiten. Dat mandaat kreeg hij dankzij de steun van zijn eigen partij."

Waaraan dankt hij die steun?

"Van den Bossche behoorde tot de zogenaamde wondergeneratie bij de sp.a, waar ook Karel Van Miert, Norbert De Batselier, Freddy Willockx en Louis Tobback deel van uitmaakten. Hij heeft altijd een enorme status genoten. Kent u het liedje van Boudewijn de Groot, 'Een wonderkind van 50'? Van den Bossche is altijd een wonderkind gebleven. Eigenlijk is dat een beetje treurig."

Hoe is de sp.a bij Optima betrokken geraakt? Via Ethias?

"Toen wijlen Steve Stevaert het als gouverneur van Limburg voor bekeken hield, wilde hij ineens bankier worden. Zo kwam hij bij Ethias terecht. Dat was het oude Omob, waar de vermoorde Waalse socialist André Cools nog de baas was geweest - ook een politieke benoeming overigens: Cools zat in een financieel dipje omdat hij door zijn vriendin was buitengezet en alleen zijn ondergoed had mogen meenemen. (lacht) Hij had geld nodig. Met een functie bij Omob werd hij bediend. Later bediende Stevaert zichzelf bij Ethias."

En dat liep slecht af?

"Dat liep slecht af, want bij Ethias bevond Stevaert zich in het gezelschap van allerlei vuurwerkmakers die riskante producten aan de man brachten. De val van Ethias was trouwens het begin van de Arco-affaire. Toen Stevaert aan toenmalig premier Yves Leterme staatssteun voor Ethias ging vragen, zei de kabinetschef van Inge Vervotte, die toen ook minister was, dat ze dan hetzelfde moesten doen voor Arco. De belofte om de Arco-coöperanten te redden, kwam er dus niet op vraag van het ACV."

Voor de overname van Ethias door Optima heeft voormalig PS-premier Elio Di Rupo nog gelobbyd, schreef De Tijd vrijdag.

"Ik weet niet in hoeverre Di Rupo persoonlijk tussenbeide is gekomen, maar zeker is dat een aantal notoire PS'ers daar stevig aan hebben geduwd. Ze wilden niet zozeer Optima-stichter Jeroen Piqueur een dienst bewijzen, ze wilden vooral een oplossing voor Ethias. Van den Bossche, die toen al bij Optima zat, heeft ook mee druk uitgeoefend."

Welke rol speelt Herman Verwilst, oud-kabinetschef van meervoudig sp.a-minister Willy Claes, in dit hele dossier?

"Verwilst was na zijn loopbaan op kabinetten bij Fortis terechtgekomen. Op een bepaald moment werd hij benoemd in de raad van bestuur van Optima, maar dat vormde voor de toezichthouder een probleem. Verwilst was niet ongehavend uit het Fortis-debacle gekomen en was dus niet fit and proper, zoals dat in het jargon heet. Hij is dan ook moeten terugtreden bij Optima. Hij was, net zoals Luc Van den Bossche, een van die figuren die Piqueur nodig had om zich een zekere respectabiliteit te kopen."

U kent die generatie socialisten goed. Voor Knack spitte u destijds het Agusta-schandaal uit: de socialistische partij had eind jaren tachtig steekpenningen gekregen van de Italiaanse helikopterbouwer Agusta, in ruil voor een bestelling.

"Dat klopt. Ook Herman Verwilst is toen in dat verband ondervraagd. De zaak-Agusta was begonnen met de moord op André Cools. Men heeft lang gedacht dat onenigheid over het Agusta-geld een motief kon zijn voor de moord. Onderzoeksrechter Véronique Ancia gebruikte dat moordonderzoek om in Zwitserland bankrekeningen te laten openbreken. Zo kwam ze achter de omkoperij."

Zijn socialisten gevoeliger voor omkoperij en het grote geld dan andere partijen?

"Nee hoor. Kijk naar de zogenaamde obussenaffaire in de jaren 80, waarbij de liberale minister Freddy Vreven betrokken was. Daar heeft mijn collega Frank De Moor bij Knack lang onderzoek naar gedaan, maar verder dan een rekening op Jersey kwam hij niet. Daar stopte het spoor."

Liberalen kunnen hun sporen beter verbergen.

"(lacht) Dat is mogelijk. Dat obussendossier heeft trouwens zo lang aangesleept dat het verjaard is. Een klassieke truc. Ook enkele CVP-geconnecteerden zijn ooit ondervraagd, vanwege lobbywerk voor de concurrent van Agusta. De socialisten hadden de pech dat de onderzoeksrechter in het Agusta-dossier zeer goed werk deed."

Speelden de wonden die toen bij de socialisten onderling zijn geslagen nog mee bij de liquidatie van Frank Vandenbroucke een paar jaar geleden? Iedereen weet dat toenmalig voorzitter Caroline Gennez handelde in opdracht van de oude krokodillen uit het Agusta-tijdperk.

"Dat litteken is nog niet geheeld. Vandenbroucke had de kameraden in een moeilijk parket gebracht: hij had bekend dat hij als partijvoorzitter de opdracht had gegeven het Agusta-geld te verbranden - wat, voor de goede orde, nooit gebeurd is. Willy Claes en anderen konden zijn bloed wel drinken. Maar bij de liquidatie van Vandenbroucke speelden ook andere zaken mee: Vandenbroucke weet allang dat ons sociale systeem grondig moet worden hervormd, en dat horen zijn partijgenoten niet graag."

Was Willy Claes de grote schuldige in het Agusta-dossier, zoals velen denken, vooral omdat hij na de veroordeling ontslag moest nemen als NAVO-baas?

"In mijn ogen niet. Willy Claes was politiek verantwoordelijk, hij was minister op het moment van de Agusta-deal. Maar ik heb tot vandaag geen enkele aanwijzing dat hij de omkoping mee heeft georganiseerd. Toen de feiten aan het licht kwamen, was de verbijstering bij de meeste kopstukken groot. Het was penningmeester Etienne Mangé die alles wellicht had georganiseerd. Hij moest nogal veel financiële putten vullen, in die tijd, waaronder ook... - u weet wat ik nu ga zeggen."

Die van deze krant: De Morgen was nog verbonden aan de SP en leed verlies.

"Juist. De sp.a had veel financiële problemen, en moest in die tijd een aantal volkshuizen verkopen om het hoofd boven water te houden. Toen bleek dat er ineens weer geld was, hadden de kopstukken zich moeten afvragen waar dat vandaan kwam. Dat hebben ze niet gedaan. Alleen Luc Van den Bossche, die toen voorzitter was in Gent, waar Etienne Mangé ook zat, was wellicht beter op de hoogte dan men vermoedt."

Is het gepast dat wij hier nu over Agusta zitten te praten naar aanleiding van het Optima-dossier? Of hebben die twee zaken niets met elkaar te maken?

"Er is geen link. Maar uit beide dossiers blijkt wel dat er bedenkelijke banden bestaan tussen de socialistische partij en de zakenwereld. Vandaag zelfs openlijk. Sp.a-voorzitter John Crombez zegt dat Van den Bossche al dertien jaar geen lid meer is van de partij, en dat klopt. Maar toen hij staatssecretaris voor Fraudebestrijding was, is Crombez op bezoek gegaan bij Optima. Niemand maakt mij wijs dat Crombez dat gedaan zou hebben als Van den Bossche daar niet zat. Dat zal hem blijven achtervolgen. Net zoals de Gentse burgemeester Daniël Termont tot aan de verkiezingen van 2018 achtervolgd zal worden door zijn vriendschap met Jeroen Piqueur."

Die hij aanvankelijk alleen van ver beweerde te kennen.

"Precies, tot bleek dat hij een toespraak heeft gegeven op het trouwfeest van Piqueur, waarin hij hem een heel goede vriend noemde. Dat is toch vervelend, als zoiets aan het licht komt. Als je een vriend bent van Al Capone, en hij wordt veroordeeld, kun je wel zeggen dat je niets met die misdaden te maken hebt, maar als je naar zijn trouwfeest gaat, is dat niet erg slim. Termont is overigens niet de enige die kwalijke herinneringen met zich meesleept. Er is ook nog altijd de zaak-Electrawinds van Johan Vande Lanotte."

Wat was daar de kern van het probleem?

"Dat Vande Lanotte bij een commercieel bedrijf actief is geworden, goed wetende dat hij daar beter af was gebleven, omdat hij vroeg of laat opnieuw minister kon worden en dan beslissingen moest nemen over Electrawinds. Alweer: banden tussen de zakenwereld en de politiek die er beter niet zouden zijn. De generatie van Stevaert, Vande Lanotte en Van den Bossche heeft de sp.a onnoemelijke schade toegebracht. Vooral de rol van Stevaert is trouwens erg nefast geweest: hij was beter gewoon burgemeester van Hasselt gebleven. Dan was hij niet beginnen te geloven dat hij God was en had hij misschien nog geleefd."

Toen twee VRT-journalisten een boek over Vande Lanotte hadden geschreven, werden ze door ondertussen oud-hoofdredacteur Luc Rademakers op non-actief gezet. Wat vond u daarvan?

"Dat was een van de minder fraaie episodes uit de geschiedenis van de Vlaamse pers. Alle politieke journalisten hadden die twee auteurs moeten steunen. Maar het bleef akelig stil. Geen enkele journalist had dat boek, De keizer van Oostende, trouwens gelezen. Maar ze lieten zich wel wijsmaken door Vande Lanotte dat het vol fouten stond. Wat niet het geval is. Het is een heel goed boek. Ik begrijp die reactie van de Vlaamse pers niet."

Had Vande Lanotte of een andere sp.a-topper naar Rademakers gebeld, denkt u, om de auteurs van dat boek in de wind te zetten?

"Ik kan mij inbeelden dat iemand gebeld heeft, ja. Soms werkt dat zo. Politici weten bij wie het werkt en bij wie niet. Een VRT-journalist zei me over dat incident dat ze zelfs in de periode van de totale politisering, toen iedereen wist welke journalist welke kleur had, niet zo behandeld werden door hun hoofdredacteuren. Toen oud-VRT-journalist Daniël Buyle ooit een opmerking kreeg omdat hij te kritisch was geweest voor Wilfried Martens, protesteerden zijn collega's. Vandaag durven ze dat blijkbaar niet meer."

Zijn journalisten bang voor politici?

"Sommigen toch. Het zijn natuurlijk onzekere tijden voor journalisten. Ze voelen zich kwetsbaar en dat maakt hen bang. Bang om uitgesloten te worden, om niet langer informatie te krijgen van politici en hun woordvoerders. Terwijl je die informatie niet nodig hebt. De Wetstraat is zo veel groter dan de kabinetten. Ambtenaren zijn veel beter op de hoogte. Bij hén moet je je oor te luisteren leggen. Niet bij woordvoerders."

Gebruiken woordvoerders de journalisten?

"Natuurlijk. Die mensen worden betaald om tegen journalisten te liegen."

Staan journalisten en politici te dicht bij elkaar?

"Dat vind ik wel. Dat is het verschil met de verzuilde pers van vroeger. U weet dat mijn vader politiek hoofdredacteur was van Het Volk. Men denkt soms dat hij en Manu Ruys en anderen van hun generatie gehoorzaam moesten wachten tot ze hun orders kregen uit de Wetstraat, maar dat is onzin. Vandaag is de verwevenheid en vriendschap tussen politici en journalisten soms groter."

Hebt u geen vrienden in de politiek?

"Ik heb een goed contact met Herman Van Rompuy en Bart De Wever, maar vriendschap zou ik dat zeker niet noemen. Ik heb trouwens ook een goed contact met de broer van Bart De Wever."

Hebt u niet lang gewacht om kritisch te zijn voor de N-VA?

"Nee. Zolang een partij in de oppositie zit, kan ze wel dwaasheden vertellen, maar kan ze het land niet doen ontsporen. Nu die partij aan de knoppen zit, heb ik wel degelijk vaak kritiek op de N-VA."

Dus u hebt het niet specifiek gemunt op de socialisten?

"Nee. Praktijken zoals we die vandaag bij Optima zien, heb je in alle partijen. De man die mij op dat vlak het hardst heeft teleurgesteld, was een christendemocraat: Jean-Luc Dehaene. Ik heb altijd achting gehad voor wat hij als politicus heeft gepresteerd, maar ook hij grossierde na zijn carrière in bestuursmandaten."

Is er nood aan nieuwe deontologische regels voor politici?

"Absoluut. Er moet voor alle politieke mandatarissen een ontluizingsperiode komen van minstens vijf jaar, voor ze in commerciële of zakelijke avonturen mogen stappen."

Dat is lang.

"Net daarom. Na vijf jaar ben je zeker ontluisd. Als iemand je dan nog vraagt om een bestuursmandaat op te nemen, is het vanwege je expertise, niet vanwege je telefoonboekje. Zolang die ontluizingsperiode er niet komt, zullen accidenten zoals Optima blijven gebeuren."

Wat kan John Crombez verder doen om de schade te beperken?

"Het is niet aan mij om hem advies te geven. Maar hij moet snel duidelijkheid verschaffen. Wat klopt? Wat klopt niet? Wat ging fout? Wat niet? Hij moet ook toegeven dat zijn bezoek aan Optima, in zijn hoedanigheid van staatssecretaris, ongepast was."

Is het al niet te laat?

"(grijnst) Zoals u weet kom ik uit katholieke kringen. Daarom weet ik dat het nooit te laat is om een fout toe te geven. Mensen kunnen zich tot op hun sterfbed nog bekeren."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234