Dinsdag 01/12/2020

'Politici zijn bang om geheime diensten aan te pakken'

Meer dan 250 wetenschappers uit 26 landen, waar- onder België, spreken zich uit tegen grootschalige dataverzameling door Amerikaanse én Europese inlichtingendiensten. Zij roepen regeringen op actie te ondernemen en burgers te beschermen tegen de massale surveillance.

De verklaring is een initiatief van vier academici van de Universiteit van Amsterdam. Ze volgt na maandenlange onthullingen over het NSA en zijn partners. De wetenschappers vinden dat de wereld onder "ongeziene" controle staat. Massale spionage, zo stellen zij, heeft het onschuldbeginsel veranderd in een situatie waarbij elke burger verdacht is.

Inlichtingendiensten bekijken het internetverkeer, slaan telefoongesprekken en e-mailverkeer op en verzwakken bewust versleutelde communicatie, dat voor veilig verkeer van bijvoorbeeld medische gegevens moet zorgen. Zij schenden zo de fundamentele rechten van de mens en ondermijnen de democratie, stellen de wetenschappers.Belgisch co-ondertekenaar Paul De Hert (professor strafrecht, VUB) noemt de internationale verklaring een oproep tot actie. "Onze politici lijken angst te hebben om hun inlichtingendiensten aan te pakken. De overheid mag zich niet verstoppen omdat het probleem haar boven het hoofd is gegroeid. Als burgers moeten we kunnen rekenen op onze bestuurders, de eindverantwoordelijken in deze zaak. Er is meer openheid en discussie nodig over wat de veiligheidsdiensten mogen doen, en wat niet."

Ook co-ondertekenaar Dirk Voorhoof (professor mediarecht, UGent) is teleurgesteld dat nationale en supranationale overheden in de voorbije maanden te weinig daadkracht toonden. "De EU stuurde een werkgroep naar Washington, die akte nam van de Amerikaanse verdediging 'dat ze het recht hebben om niet-Amerikanen af te luisteren en voor het overige geen verantwoording verschuldigd zijn voor alles wat 'classified information' is." Voorhoof stelt zich vragen bij de beweegreden van de lauwe reactie. "Komt dit omdat sommige Europese geheime diensten samenwerken met het NSA, zoals Snowdens documenten aantonen?"

Hoe zelfs onze parlementen vandaag het antwoord op deze vraag schuldig blijven, noemt hij mee de kern van het probleem. "Bijna alles wat inlichtingen- en veiligheidsdiensten vandaag doen wordt ontrokken aan de openbaarheid van bestuur onder het mom van geheimhouding en terrorismebestrijding, in het belang van de nationale veiligheid. Zo worden in België de inlichtingen- en veiligheidsdiensten enkel gecontroleerd door het Comité I, wiens controlebevoegdheden ontoereikend zijn. Een gelijkaardige situatie zien we overal in Europa. Vandaar deze brief, als schreeuw van ons groot ongenoegen."

De Hert wijst er op dat veel overheden de zaken nu op hun kop zetten, door eerst de burgers te vragen om hun internetverkeer beter te beschermen tegen mogelijke luistervinken. "Burgers zijn geen ingenieurs of versleutelexperts. Zij rekenen er op dat hun basisinfrastructuur voldoet aan veiligheidsnormen waarvoor de overheid verantwoordelijk is", zegt De Hert. "Een onveilig wegdek in het verkeer is niet de verantwoordelijkheid van de chauffeur. Dezelfde redenering zou voor telecom moeten gelden."

Ook telecombedrijven kunnen volgens hem concreet meer doen. "Belgacom stelde zich na de recente inbraak in zijn servers voor als slachtoffer, maar je hoort ook dat ze geïnfiltreerd werden omdat ze slechte en goedkope beveiligingsapparatuur hadden. Het is aan onze overheid om te zorgen dat Belgacom zijn verantwoordelijkheid neemt om lekken te voorkomen."

Beiden wijzen ook op de schizofrene situatie dat veiligheidsdiensten in Europa nog steeds een exclusief nationale bevoegdheid blijven, terwijl de thematiek een Europees antwoord vereist.

Of hij zelf al bespioneerd is, wil De Hert overigens liever niet weten. "Ik wil me niet laten intimideren. Het is vooral een zalig gevoel om op een vrije manier aan wetenschapsbeoefening te kunnen doen en bij te dragen tot meer openheid in het debat."

Onderzoekscommissie

In Duitsland heeft de regering gisteren, na lang aarzelen, overigens ingestemd met een openbaar onderzoek naar de afluisterpraktijken van het NSA. Uit schrik voor de spanningen dat dat met de machtigste bondgenoot van Duitsland zou veroorzaken, probeerde kanselier Merkel een parlementair onderzoek naar het NSA af te houden. Maar uiteindelijk stemde ze in nadat de regeringspartijen CDU en SPD toegaven aan de druk van de oppositie om zo'n onderzoekscommissie aan te stellen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234