Zondag 04/12/2022

ReportageOorlog Oekraïne

‘Polen, zou je dat nog wel doen?’ Door de oorlog in het buurland laten West-Europese toeristen Polen links liggen

null Beeld ThinkStock
Beeld ThinkStock

Na twee jaar pandemie krabbelt het toerisme in Krakau op, maar volledig herstel blijft uit. Vooral West-Europese toeristen blijven weg uit Polen door de oorlog in buurland Oekraïne. ‘We kunnen moeilijk mensen in Brussel en Rome van de straat plukken.’

Arnout le Clercq

Stadsgids Brian Spoorendonk zigzagt soepel tussen de voetgangers op de Grodzkastraat in Krakau, gevolgd door een sliert toeristen op de rode, witte en blauwe fietsen van zijn Nederlandstalige fietstourbedrijf. Zonder zijn fietsbel te gebruiken, want dat mag niet, legt Spoorendonk de Krakause fietsetiquette uit. “Op de stoep zijn we te gast.” De fietsers slalommen om hun medetoeristen, zo vaak dat je niet zou zeggen dat de Poolse stad bezoekers tekortkomt. Maar Spoorendonk schetst een somber beeld.

Op 24 februari kwamen de eerste annuleringen binnen, zegt Spoorendonk, die enkele jaren terug zijn ICT-job in Rotterdam inruilde voor een bestaan als stadsgids in Centraal-Europa. “80 procent zegde af. Eerst noemden mensen angst voor de nabije oorlog als reden, later schreven ze dat ze geen vakantie wilden vieren tussen grote groepen vluchtelingen.” Sindsdien is er weinig veranderd. “Er is een kleine klim, maar nog steeds veel minder dan normaal. April was een goede maand, omdat het voor de meesten toen te kort dag was om kosteloos te annuleren.” Schoorvoetend kwamen ze alsnog, vertelt de stadsgids. “Vervolgens zijn ze verrast dat het leven hier heel normaal is.”

“Keer op keer onderstrepen we dat Polen veilig is”, zegt Przemyslaw Marczewski, woordvoerder bij de Poolse Toerisme Organisatie (PTO). “En er is geen probleem met Oekraïense vluchtelingen. Er zijn geen kampen.” De opvang van vluchtelingen vindt al sinds het begin van de Russische invasie grotendeels plaats in de privésfeer, bij familie, vrienden en vrijwilligers (Krakau huisvest 50.000 Oekraïners op 800.000 inwoners). De geruststellende woorden van de PTO komen niet overal aan. Spoorendonk: “Familie en vrienden van de deelnemers aan mijn tours zeggen: Polen, zou je dat nog wel doen?”

null Beeld NurPhoto via Getty Images
Beeld NurPhoto via Getty Images

Verrassende keuze

Voor de deur van ‘Mijn Krakau Tours’ hangt deze ochtend een ontspannen sfeer, terwijl de toeristen binnendruppelen. Spoorendonk verwacht er vandaag acht. “In normale tijden hebben we dagelijks vier groepen van vijftien.” Voor de Nederlandse Judith Plooijer en haar zoon Thom is het de eerste keer in Polen. Krakau stond al langere tijd op het verlanglijstje voor de twee. Een verrassende keuze, vond haar omgeving. “Maar vooral omdat het geen Rome of Barcelona was. De oorlog en de vluchtelingen, dat leeft niet zo bij ons.”

Nederlanders Patrick Verdoold en zijn vrouw Jolanda hadden eigenlijk in Sri Lanka moeten zitten, maar annuleerden hun vakantie wegens de onrust in dat land. Nu reizen ze door Europa. “Ik heb wel nog even gegoogeld, bijvoorbeeld of vluchtelingen overlast veroorzaken. Maar daar lees je niets over.” Alleen de zus van Catherine Wijns, die met haar echtgenoot en twee dochters meefietst, twijfelde voor vertrek of Krakau een veilige bestemming was.

“Prachtig”, “veel historie”, zeggen de deelnemers enthousiast tussen de verhalen van Spoorendonk door, die op luchtige toon de ingewikkelde Poolse geschiedenis ontwart (over de Pools-Litouwse Gemenebest tussen de 16de en 18de eeuw: “Een soort Game of Thrones”). “Normaal gesproken moet je hier echt een plekje zoeken met je groep”, zegt Spoorendonk op het centrale Rynek Główny, het grootste middeleeuwse stadsplein van Europa. Het historische centrum kwam in tegenstelling tot veel andere plekken in Polen ongeschonden de oorlog door, wat het tot een populaire bestemming maakt. Vóór de pandemie ontving Krakau meer dan 14 miljoen bezoekers per jaar. Ook ligt de stad vlak bij het voormalige concentratiekamp Auschwitz-Birkenau; het museum trok vóór de pandemie 2 miljoen bezoekers per jaar

Toeristen uit eigen land

Niet alleen bij Nederlandstalige tours is de afgenomen interesse merkbaar. Stadsgids Tomasz Walczyk draait 10 procent van zijn normale hoeveelheid tours. Samen met zijn vrouw Małgorzata (en kat Raduś) heeft hij een klein bedrijf, ‘Slow Tours Poland’. Ze bieden rondleidingen in het Engels, Spaans en Italiaans. Spanjaarden en Italianen blijven massaal weg. Italiaanse media creëren een beeld van Polen als een gevaarlijk land, vindt Walczyk. “Mensen hebben daarbij ook negatieve vooroordelen over vluchtelingen.” Hij ziet dit beeld niet snel veranderen. “We kunnen moeilijk mensen in Brussel en Rome van de straat plukken.”

null Beeld NurPhoto via Getty Images
Beeld NurPhoto via Getty Images

Walczyk doet er voor het eerst Poolse tours bij, want Polen komen nog wel naar Krakau. Grotere bedrijven constateren dit ook. Jacek Legendziewicz, eigenaar van drie hotels en twintig tourbussen, ziet veel landgenoten. Maar vooral in het weekend. “Dan hebben we bijna honderd procent bezetting. Doordeweeks is het 20 procent.” 71 procent van de Polen gaat deze zomer in eigen land op vakantie, meldt de PTO trots. Maar hun gedrag is veranderd door de gierende inflatie en hoge brandstofkosten: Polen gaan korter op vakantie en besteden minder. Ze besparen ook op gidsen, zegt Walczyk. “Wij zijn de zwakste schakel.”

‘Het belangrijkste is dat Oekraïne wint’

Klein leed in vergelijking met de oorlog in het buurland, maar wrang is het wel. Voor de toerismesector moest de zomer van 2022 de voorgaande twee jaar goedmaken. En de Poolse economie heeft het moeilijk, mede door de steun aan Oekraïense vluchtelingen. Volgens een rapport van het aan de overheid gelieerde Pools Economisch Instituut ondersteunde 77 procent van de Poolse bevolking de afgelopen maanden Oekraïners, met bij elkaar een bedrag van ruim 2 miljard euro. De staat investeerde nog eens 3,5 miljard, samen goed voor 1 procent van het Poolse bruto binnenlands product. “Mensen kunnen ons weer steunen door te komen”, zegt de PTO.

Spoorendonk blijft vrolijk, maar heeft dit jaar “eigenlijk al een beetje opgegeven”, zegt hij na afloop van de tour. “De eerste annuleringen voor september komen al binnen. Misschien trekt het nog bij. Afgelopen weekend was het weer net iets drukker.” Stadsgids Walczyk wandelt verder tussen de historische gebouwen van het Rynek Główny en hoopt op betere tijden. ‘Het belangrijkste is dat Oekraïne overwint. Daarna wordt alles beter.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234