Vrijdag 03/04/2020

ReportagePolen

Polen voor tijdreizigers

Zamek Ksiaz, ofwel Schloss Fürstenstein, is een van de meest tot de verbeelding sprekende kastelen van Polen.Beeld alamy

In de besloten Poolse Klodzko-vallei liggen historische kuuroorden en ander uniek erfgoed verscholen. Of je kunt jezelf er verliezen in de natuur, dwalend tussen prachtige tafelbergen en Doolrotsen.

Omdat de stad Klodzko - Glatz in het Duits - op een belangrijke handelsroute lag en de omliggende bergen rijk waren aan ertsen, wordt het gebied al sinds de middeleeuwen intensief geëxploiteerd. Vandaag herbergt de Klodzko-vallei dan ook een schitterende combinatie van natuur en cultuur, die ook nog eens uitzonderlijk goed werd bewaard, want sinds de 18de eeuw bleef deze afgelegen plek behoorlijk gevrijwaard van Europees oorlogsgeweld.

In Polen zelf is deze groene vallei vooral bekend om haar kuuroorden: liefst vier in dit kleine stukje bergland. Van west naar oost: Kudowa, Duszniki, Polanica en Ladek, allemaal met de toevoeging 'zdró́j', de Poolse variant van het Duitse 'bad'. En allemaal lijken ze te zijn weggeplukt uit de pittoreske decors van 19de-eeuwse ansichtkaarten.

Duszniki is het kleinst en meest bescheiden, maar is wel verrassend mooi gelegen. De Poolse componist Frédéric Chopin verbleef hier in de zomer van 1826. 's Zomers wordt in het Chopin-landhuis een pianoconcours gehouden.

Trappenlopen in 'rotsstad' Adrspassko-Teplicke, tussen de indrukwekkende monolieten.Beeld alamy

Wie op de pas tussen Kudowa en Duszniki de provinciale weg 389 inslaat, staat een van de hoogstgelegen en mooiste wegen van Polen te wachten. De route werd in de jaren dertig door de nazi's aangelegd als deel van de zogeheten Sudetenstrasse, langs de grens tussen Tsjechoslowakije en het Derde Rijk.

Als je niet zo van badderen houdt maar wel in bent voor een portie wellness, kan je in de kuuroorden van het heilzame water drinken. Maar in Ladek-Zdrój is het raadzaam toch even het water in te gaan. Dit is immers de voornaamste van de vier badplaatsen. Hier kuurden Pruisische koningen, Russische tsaren en beroemdheden als Goethe. Betreed het bad onder de neobarokke koepel en je waant je in een kathedraal.

koninklijk papier

Bij Duszniki-Zdŕój ligt een van de best bewaarde papiermolens van Europa. Je kunt dit imposante barokke bouwwerk niet missen, het ligt pal aan de enige grote weg die het gebied van oost naar west doorsnijdt. Papier werd hier al gemaakt in de 16de eeuw. Het huidige gebouw is een eeuw jonger.

De papiermakers uit Bad Reinerz, zoals het stadje destijds heette, waren bekend in het hele toenmalige Duitse Rijk. Oorkondes van het rijk werden op hun papier gedrukt. In 1750 kregen ze de erfelijke titel 'Koninklijke Papiermakers' en werden rijk dankzij leveringen aan de Pruisische bureaucratie. In de 19de eeuw raakte de op waterkracht aangedreven papiermolen verouderd en in onbruik, waardoor hij in oorspronkelijke vorm bewaard bleef.

geesten en schedels

Pas in 1945 werd de Klodzko-vallei voor het eerst bij Polen gevoegd. Geef Klodzko in op Google Maps en je ziet een schiereiland op Tsjechisch grondgebied. Geografisch is het oude graafschap Glatz een zogeheten ketel, een dal omringd door bergen - de hoogste top is de Snieznik: 1.445 meter - waarin Tsjechisch, Duits, Oostenrijks, Pruisisch en Pools cultuurgoed met elkaar versmolten zijn.

Op sommige plekken zien de tafelbergen rondom Klodzko er inderdaad uit als grote, stenen tafels, plat afgezaagde rotsblokken, boven op de heuvels. Het interessantst zijn de plekken waar wind en water deze monolieten hebben opengereten en omgevormd tot labyrinten. Aan de Tsjechische kant van de grens is het bekendste voorbeeld van zo'n natuurlijke 'rotsstad' de Adrspassko-Teplicke Skaly, in Polen zijn dat de Doolrotsen (Bledne Skaly) even ten noorden van Kudowa-Zdrój.

Maak je vanuit Karlow (Karls- berg) de wandeling naar boven, dan word je beloond met een prachtig uitzicht over het Reuzen- gebergte. Daar huist volgens de legende Rübezahl, de berggeest die de rotssteden bouwde om er mensen in te laten verdwalen. Het is zaak om op de gemarkeerde wandelroutes te blijven, want anders doen de Doolrotsen hun naam eer aan.

Enkele van de duizenden schedels en botten in het kapelletje van Czermna.Beeld alamy

In het dorp Czermna, pal op de grens met Tsjechië, ligt een van de kleinste en tevens grootste toeris- tentrekkers in de omgeving: de schedelkapel. Van buiten lijkt het een gewoon barok kapelletje waarvan er zoveel staan in Bohemen en Silezië, maar als je over de drempel stapt is het even slikken als je wordt aangestaard door vele honderden doodskoppen.

De bouw van het kerkje begon in 1776. Nadat de toenmalige pastoor Vaclav Tomasek menselijke resten bij de klokkentoren van zijn kerk vond, bleek de grond bezaaid met botten van slachtoffers van de talloze oorlogen en epidemieën die Silezië in de 17de en 18de eeuw troffen. Ruim twintig jaar lang groef hij met zijn doodgraver schedels op en prepareerde ze als decoratie voor zijn memento mori. Toen hij klaar was bij zijn eigen kerk, trok hij de regio in op zoek naar naamloze doden. Het werk duurde voort tot 1804, toen de dood bij pastoor Tomasek zelf aanklopte. Twintig jaar na zijn dood werd ook zijn schedel toegevoegd aan de collectie.

Vandaag is Schedelkapel een van de drie kerken in Europa die met menselijke skeletten zijn gedecoreerd: drieduizend schedels, vele voorzien van gekruiste scheenbeenderen bedekken er als een soort piratenvlaggen het plafond. In het ossuarium (knekelhuis) onder de houten vloer liggen nog eens tussen de 20.000 en 30.000 menselijke resten, niemand weet precies hoeveel.

oorlogspaleis

In het noorden wordt de Klodzko-vallei begrensd door het Uilengebergte. Daar ligt een van de grootste en mooiste kastelen van Polen: Schloss Fürstenstein in het Duits, of Zamek Ksiaz voor de locals. De naam van het kasteel verwijst naar Bolko de Strenge, de hertog die hier in de 13de eeuw een stenen burcht liet bouwen nadat de Tsjechische koning Premysl Ottokar zijn houten vesting op deze plek in de as legde, en Bolko de titel 'Lord of Ksiaz' aan zichzelf toekende.

Barok bad in het sanatorium van Ladek-Zdrój, vroeger bezocht door Russische tsaren en ook door Johann Wolfgang von Goethe.Beeld alamy

De massieve middeleeuwse toren uit deze woeste tijd vormt nog altijd het hart van het kasteel. Niet dat het er in de eeuwen daarna veel vriendelijker aan toe ging. Tijdens de Dertigjarige Oorlog werd het kasteel opnieuw deels in de as gelegd, waarna het verwoeste deel werd omgebouwd tot een Franse tuin. Begin 18de eeuw kwam er een barokke gevel voor het middeleeuwse gebouw te staan. Het eclectische resultaat oogt nog steeds verrassend mooi.

De meest geruchtmakende verbouwing stamt uit 1941, toen Adolf Hitler het kasteel zou hebben uitverkoren om een van zijn hoofdkwartieren te worden. Andere theorieën houden het op een geheime wapenfabriek, een locatie voor onderzoek naar de Duitse atoombom, of een ander Wunderwaffe. Feit is dat onder het kasteel tunnels werden geboord die sinds een paar jaar toegankelijk zijn voor bezoekers, en die ook uw verbeelding met een makkie op hol zullen doen slaan.

In Duszniki-Zdrój vind je een van de best bewaarde papiermolens van Europa, vandaag is het een museum gewijd aan de kunst van het papiermaken.Beeld alamy
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234