Zaterdag 19/10/2019

Fauna

Polen loopt uit voor zijn lievelingsvogel: de ooievaar, ook al komen er steeds minder

Lukasz Toczylowski klimt in Dwór Pentowo een dak op om het nest van een ooievaar te bekijken. Het gehucht is de ooievaarhoofdstad van Polen. Beeld Malecki Piotr

Op het Poolse platteland wordt ieder voorjaar met vreugde uitgekeken naar de terugkeer van de ooievaars. Ondanks de warme ontvangst in Polen loopt hun aantal terug door de menselijke hindernissen die de trekvogels tegenkomen op hun jaarlijkse tocht vanuit het zuiden.

Ze zeggen dat ooievaars de lente meebrengen, maar dat is nog niet bepaald te merken in Dwór Pentowo, een dorpje in het noordoosten van Polen. Op een kleine honderd kilometer van de Wit-Russische grens blijft de temperatuur nog op 4 graden steken en waait er een straffe wind over het uitgestrekte laagland. “De ooievaars zijn nog niet allemaal terug”, zegt Lukasz Toczylowski (30), die met zijn zoon Oliwer (9) over zijn land loopt. “Als er meer nesten gevuld zijn, voel je pas dat het lente wordt.”

Toczylowski is de trotse eigenaar van een 76 hectare groot terrein in Dwór Pentowo, een gehucht dat de titel ‘ooievaarhoofdstad van Polen’ draagt. Tienduizend toeristen per jaar doen de plek aan, veelal uit Korea en Kazachstan. Overal – in boomtoppen en masten, op daken en palen – zijn grote nesten te zien, gebouwd van honderden takjes. Uit sommige steekt al een rode snavel, andere nesten zijn nog leeg.

Wie in het voorjaar op pad gaat op het Poolse platteland, kan niet om de ooievaaropwinding heen. Elk jaar wordt met vreugde naar de terugkeer van de trekvogel uitgekeken. Wie er op let ziet de dieren overal terugkomen, in reclames en op allerlei prullaria in souvenirwinkels. “Maar in de grote steden houden ze ook van ooievaars, hoor”, zegt Andrzej Kruszewicz, directeur van het vogelopvangcentrum van de dierentuin van Warschau. “Het is de bekendste en de meest geliefde vogel van Polen.” Telecombedrijven verzekeren in advertenties hun klanten ervan dat al hun apparatuur ‘ooievaarvriendelijk’ is.

Beeld De Volkskrant

De ooievaars arriveren tussen eind maart en eind april, nadat ze bijna acht maanden weg zijn geweest. In het najaar en de winter hebben ze een tocht afgelegd via Bulgarije, het Midden-Oosten, tot ergens onder de Sahara, om vervolgens terug te keren in hetzelfde Poolse nest waar ze een jaar eerder ook hun eieren legden. Van de 350.000 witte ooievaars die naar Europa terugkeren, brengt een kwart het voorjaar en de zomer in Polen door.

Daling

“Helaas zijn het er steeds minder”, zegt Toczylowski. “Ooit stond ons record op 72 ooievaars – dat wil zeggen 36 nesten. Sinds zes jaar neemt dit aantal per seizoen af.” Afgelopen jaar kwamen ze net boven de twintig nesten. 

De daling was in 2013 het eerst te merken in de Poolse provincies Podlaskie en Mazurie, zegt Toczylowski. “Daar bleven nesten plotseling leeg. Sommige dorpen zaten helemaal zonder ooievaars.” De schok was groot toen bleek dat veel ooievaars op de terugweg naar Polen dood achterbleven in Libanon, waar ze als sport werden afgeschoten. “De beelden waren in het nieuws, ik zag ze op internet en op sociale media. Het was vreselijk om te zien hoe Libanezen onze ooievaars in hun handen hadden als jachttrofee.”

De Polen begonnen petities, ornithologen tekenden protest aan en de Poolse ambassade in Libanon kwam in beweging. De actiegroep ‘Ooievaars over grenzen’ vertrok naar Libanon om daar lesprogramma’s op scholen aan te bieden om kinderen over ooievaars te vertellen. Ze zetten de Libanese regering onder druk en zochten contact met Libanese natuuronderzoekers. “Uiteindelijk is resultaat geboekt”, zegt Toczylowski. “De wet die in Libanon het afschieten van bepaalde vogels verbiedt, wordt nu beter gehandhaafd.”

Toch nam de populatie ooievaars na een kort herstel weer verder af. In het afgelopen najaar sloeg een groep wetenschappers van de universiteit van Poznan alarm. Zij hadden ontdekt dat 23 van de 54 ooievaars die ze van speciale gps-zenders hadden voorzien, bleven steken in Bulgarije. De dieren bleken te zijn geëlektrocuteerd op een kleine vuilstortplaats bij de Bulgaarse stad Burgas, die wordt omringd door ongeveer honderd hoogspanningsmasten. In de loop der jaren zouden daar volgens de deskundigen zelfs al enkele duizenden ooievaars zijn omgekomen.

“Dat nieuwe elektriciteitspark, naast die vuilnisbelt, moeten ze onder de grond aanleggen”, zegt Toczylowski. “Want dan hebben onze ooievaars er geen last van. Helaas komt er vanuit Bulgarije steeds dezelfde reactie: dat kan niet, want het is te duur.”

Ooievaars in de buurt van 'ooievaarhoofdstad' Dwór Pentowo. Beeld Piotr Malecki

Geëlektrocuteerd

Het vogelopvangcentrum van de dierentuin in Warschau redt per jaar zo’n honderd witte ooievaars. “De meeste zijn (deels) geëlektrocuteerd”, zegt Kruszewicz, die tien jaar geleden als eerste zo’n centrum opzette, met de ooievaar als belangrijkste patiënt. Polen kent nu circa zeventig rehabilitatiecentra, waar vooral gewonde of zieke ooievaars worden opgelapt. Het centrum van Kruszewicz krijgt in deze periode tientallen telefoontjes per week van Polen die een gewonde ooievaar hebben gevonden.

“We zijn enorm gegroeid. Waar we vroeger een ooievaar met een gebroken vleugel moesten laten inslapen, kunnen we hem nu helpen. Je ziet sowieso dat door de problemen in Libanon en Bulgarije de populariteit van de vogels is toegenomen.’”

Ondanks de afname van het aantal ooievaars is Lukasz Toczylowski allerminst bang de titel ooievaarhoofdstad voor Dwór Pentowo kwijt te raken. Al is het dorp Zywkowo wel een grote concurrent. “Het gaat om de hoeveelheid ooievaars per inwoner. En in Dwór Pentowo wonen alleen mijn moeder, mijn zoon en ik. Dus met twintig volle nesten is onze score al heel hoog.” En stel dat de meeste ooievaars opeens in een ander dorp neerstrijken, dan heeft Toczylowski nog wel iets achter de hand. “In het slechtste geval zou mijn moeder naar Tykocin, een dorp in de buurt, kunnen verhuizen”, lacht hij. “Dan houden we hier in Dwór Pentowo de titel.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234