Zaterdag 25/01/2020

Polen keert zich af van de democratie en Trump blijft stil

Slawomir Sierakowski is socioloog en directeur van het Institute for Advanced Study in Warschau.

De democratie in Polen kreeg maandag een tijdelijk uitstel van executie toen president Andrzej Duda tegen twee controversiële wetsvoorstellen stemde. Die zouden de regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) de bevoegdheid geven om zelf rechters van het Hooggerechtshof aan te stellen. Opvallend is de rol van de VS hierin.

Het is geen geheim dat PiS, en haar partijleider Jarosław Kaczynski, rechterlijke onafhankelijkheid nastreven. Kaczynski wil de macht van zijn partij al uitbreiden sinds hun verkiezingsoverwinning van 2015. Op een EU-top in maart probeerde de partij de herverkiezing van voormalig Pools premier Donald Tusk als hoofd van de Europese Raad te verhinderen. Het feit dat de partij toen verloor, moedigde haar enkel aan om hoger te mikken - vandaar de huidige wetsontwerpen

Donald Trump besloot zich te moeien met deze zaak. Het Witte Huis liet weten dat de Amerikaanse president op weg naar de G20-top in Hamburg een bezoek zou brengen aan Polen, een land dat lang als het meest pro-Amerikaanse in Europa werd beschouwd. De voorwaarden werden vastgelegd: joelende massa's zouden Trump opwachten, om de indruk te creëren van een sterk Amerikaans leider die ook in het buitenland werd aanbeden. Voor Kaczynski zou het bezoek eveneens goed uitkomen: zijn regering kon zo aan Europa laten zien dat Polen goed staat bij een van 's werelds machtigste politici.

Dus arriveerde Trump in Warschau, waar hij voor het eerst stelde dat de VS NAVO-artikel 5, dat bepaalt dat een aanval op een lidstaat van de NAVO gezien wordt als een aanval op alle lidstaten, zouden respecteren. Verder beloofde hij Polen contracten voor de verkoop van Patriot-raketten en aardgas.

Na het bezoek konden beide partijen concluderen dat het een succes was geweest. PiS ging erop vooruit in de peilingen. De laatste peiling, uitgevoerd vóór de stemming over de rechterlijke hervorming, toonde aan dat 38 procent de partij steunde, vergeleken met 19 procent steun voor de grootste oppositiepartij, het Burgerplatform.

Aangezien het Hooggerechtshof de resultaten van de verkiezingen ratificeert, zou dat wetsvoorstel Recht en Rechtvaardigheid volledige controle geven over verkiezingsresultaten. Kortom, in ruil voor wat applaus gaf Trump Kaczynski de kans om een staatsgreep uit te voeren. En wat hebben de VS sindsdien gedaan? Het Witte Huis stuurde enkel het volgende bericht de wereld in: "Wij verzoeken alle partijen ervoor te zorgen dat elke gerechtelijke hervorming de Poolse grondwet niet schendt."

Het is onwaarschijnlijk dat Trump de machtgreep van Kaczynski echt zo zou laten. Maar door tijdens zijn bezoek de partijleider niet aan te moedigen om de democratie te respecteren, gaf de Amerikaanse president impliciet zijn goedkeuring voor een nieuwe campagne rond de wetsvoorstellen. En alhoewel Duda zijn politieke onafhankelijkheid bewees door het afwijzen van twee voorstellen, blijft hij een trouwe bondgenoot van Kaczynski. Het valt nog te bezien of zijn nieuwe wetsontwerpen echt tegen Kaczynski ingaan, of enkel Duda's eigen macht over de rechtbanken zullen versterken.

Uiteindelijk ligt de verantwoordelijkheid bij de Polen zelf; het zijn zij die moeten reageren - iets wat grote demonstraties de afgelopen weken alvast illustreren. Tot voor kort hadden ze dit echter niet alleen moeten doen. Dit is precies het soort situatie waarin vroeger Amerikaanse presidenten de strijd voor vrijheid en democratie zouden aangaan. Nu echter horen de Polen, behalve het gejuich van ingehuurde massa's, enkel stilte uit het Witte Huis.

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234