Zaterdag 08/08/2020

Polen hebben honger

En toch was er iemand die tegen de trend in de politieke toekomst kon voorspellen: mijn oma. Tijdens het televisiedebat hoorde ze dat Tusk de prijzen van brood, aardappelen en kip heel goed kende, en zijn opponent niet

Maja Wolny over de nederlaag van de Kaczynskibroers

Maja Wolny is Poolse journaliste, essayiste en eigenares van Post Viadrina, een Oost-Europese boekhandel in Gent (www.postviadrina.be). Haar eerste roman, die binnenkort in Polen verschijnt, speelt zich af in België.

@4 DROP 2 OPINIE:Bij de parlementsverkiezingen van zondag heeft een ruime meerderheid van de Polen hardop "neen" gezegd tegen de tweelingbroers Kaczynski en hun conservatief-populistische partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS). De eeneiige alliantie van eerste minister Jaroslaw en president Lech is voorbij.

De oorsprong van de naam 'Kaczynski' ligt bij 'kaczor', het Poolse woord voor 'eend'. Voor de oppositie was dat een dankbaar gegeven voor politieke grapjes. Want het leven in Kaczogrod ('Eendland') Polen was de jongste twee jaar, onder het bewind van de 'gebroeders eend', een onuitputtelijke bron voor satire.

Altijd zette de overheid wel iets grappigs op het getouw: nu eens de obsessie om nieuwe statistieken over het aantal holebi's of tienerzwangerschappen op te vragen, dan weer een zorgelijke persconferentie over de seksuele identiteit van Teletubbie Tinky-Winky die, godbetert, wel eens homo kon zijn, want hij is de trotse bezitter van een handtas. Niet alle voorbeelden van het overheidsoptreden onder de Kaczynski's zijn zo hilarisch. De archieven van de communistische geheime dienst werden misbruikt in het besmeuren van leden van de politieke oppositie. En internationaal kozen de Kaczynski's voor een ramkoers met Duitsland, Rusland en de Europese Unie.

Nu zien we hoe de dikke muren rond Polen 'Eendland' vallen. Met een nieuwe regering, onder leiding van de liberalen van Burgerplatform (PO), zal het enfant terrible van de nieuwe Europese Unie zeker rustiger worden. Polens belangrijkste krant, Gazeta Wyborcza, noemt de verkiezingsuitslag een "POgrom van PiS" en "de triomf van een modern en Europees Polen".

Twee jaar geleden hebben de Kaczynski's de presidents- en parlementsverkiezingen gewonnen dankzij een negatieve boodschap. Volgens hen was Polen tussen 1989 en 2005 als een zieke boom: rot vanbinnen, met fragiele takken waarop zware, vette aasgieren zaten - de postcommunisten. Die remmen de echte ontwikkeling van het land. Die sluiten verkeerde akkoorden met het Westen. Die zitten overal. Maar nu, dankzij ons, Kaczynski's, zitten ze vooral in de gevangenis. De successen van het vrije, onafhankelijke Polen na 1989 werden door de tweeling geminimaliseerd. Er moest, volgens hen, grondig gereinigd worden.

Maar de broers zijn vergeten dat de jonge generatie Polen totaal anders denkt. Vandaag is 'Eendland' gesloopt dankzij die jonge generatie: mensen geboren in de jaren zeventig en tachtig. Zij hebben massaal gestemd, wat niet vanzelfsprekend is voor Polen, waar stemrecht en geen stemplicht geldt, waar de opkomst bij verkiezingen doorgaans onder de 50 procent blijft en vanwaaruit onlangs twee miljoen vooral jonge mensen zijn geëmigreerd. Zondag hebben de jongeren getoond dat ze de negatieve boodschap van de Kaczynski's niet aanvaarden. Voor hen kan het niet dat alles wat ze tot nu toe in hun volwassen leven hebben ervaren, fout en vies is. Vrije media, een vrije markt, toetreding tot de NAVO, lidmaatschap van de Europese Unie: dat zijn géén symptomen van ziekte.

Polityka, het Poolse weekblad waar ik vroeger werkte, noemde de stembusgang van oktober 2007 "de belangrijkste verkiezingen ooit in het vrije Polen". Voor het eerst stonden niet 'links' (de postcommunisten) en 'rechts' (de erfgenamen van de vrije vakbond Solidariteit) tegenover elkaar, maar kwamen de politieke opponenten uit hetzelfde kamp: de anticommunistische oppositie, waarvan de kopstukken in augustus 1980 zij aan zij stonden met Lech Walesa op de scheepswerf van Gdansk. Voor de eerste keer ook nam een 'Vrouwenpartij' deel aan de stembusgang. Zetels haalt ze niet, maar in het patriarchale Polen van de Kaczynski's is haar bestaan op zich al een teken aan de wand.

Voor het eerst was de emigratie een belangrijk electoraal thema. Sinds de toetreding van Polen tot de EU en de opening van de arbeidsmarkt in sommige westerse landen hebben veel Polen gekozen voor de economische migratie, in de eerste plaats naar het Verenigd Koninkrijk en Ierland. Donald Tusk, de leider van Burgerplatform en waarschijnlijk de toekomstige eerste minister, ziet in die massale exodus van jonge, getalenteerde vakmensen, maar ook van dokters, verpleegsters en IT-specialisten het bewijs bij uitstek dat de Polen sowieso voor een liberaal, westers land kiezen. Ze hollen gillend weg uit 'Eendland', waar de politieke leiders vooral bezig zijn met een streng moreel reveil, opsporen van vermeende vijanden en zwelgen in de geschiedenis.

Nog twee weken geleden waren de Kaczynski's zeker van de overwinning. De peilingen gaven hen 10 procent voorsprong. Het was allemaal PiS wat de klok sloeg: de premier drukdoende campagne te voeren, de broer-president als onrechtstreekse supporter en de openbare omroep TVP overduidelijk pro-Kaczynski. Een onafhankelijke studie toonde aan dat TVP bijna twee keer zo veel tijd besteedde aan PiS dan aan PO.

En toch was er iemand die tegen de trend in de politieke toekomst kon voorspellen: mijn oma. Normaal gezien weet ze niet zoveel over de politieke toestand. Maar tijdens het televisiedebat tussen Tusk en Kaczynski hoorde ze dat de PO-leider de prijzen van basisproducten zoals brood, aardappelen, kip of appelen heel goed kende, en zijn opponent niet. Die prijzen zijn de jongste twee jaar trouwens fel gestegen. "Tusk gaat winnen", knikte mijn oude oma, "omdat de Polen honger hebben".

De Polen hebben inderdaad honger. Naar vernieuwing, naar Europa, naar normaliteit. Zondag hebben wij als Polen getoond dat we Europa niet de rug willen toekeren. 'Eendland' is gesloopt. Voor altijd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234