Zaterdag 11/07/2020

Polen

Polen die zeggen dat hun land medeschuldig was aan de Holocaust, riskeren voortaan flinke celstraf

Herdenking in Auschwitz van de Holocaust.Beeld REUTERS

Polen die beweren dat hun land tijdens de Tweede Wereldoorlog medeverantwoordelijk was voor de Holocaust op Pools grondgebied, kunnen drie jaar in de cel belanden. Tot grote woede van Holocaust-overlevenden en ondanks protesten van Israël en de VS, heeft het parlement een omstreden wetsontwerp goedgekeurd dat deze bestraffing mogelijk maakt.

Met 57 stemmen voor en 23 tegen stemde de Senaat voor het bestraffen van personen die wagen te spreken van onder andere "Poolse vernietigingskampen".

Vorige week was het Lagerhuis al akkoord gegaan met het voorstel. Als de rechts-nationalistische president Andrzej Duda, een grote voorstander van het voorstel, zijn handtekening zet onder het wetsontwerp, kan het van kracht worden. Wetenschappelijk onderzoek naar de oorlog zal volgens de regering niet worden getroffen door de wet.

"Wij moeten een duidelijk signaal afgeven aan de wereld dat wij niet zullen toelaten dat Polen nog langer beledigd wordt", aldus staatssecretaris van Justitie Patryk Jaki in het parlement. Volgens de Israëlische premier Netanyahu probeert Polen op deze manier de geschiedenis te herschrijven. "Geen enkele wet zal de feiten veranderen", aldus een Israëlische regeringswoordvoerder na de aanname van de wet.

Duda en zijn aanhangers maken zich al jaren druk over het gebruik door met name westerse media van de term "Poolse vernietigingskampen". Volgens hen wordt ten onrechte beweerd dat de Poolse staat medeverantwoordelijk was voor de kampen, waar miljoenen slachtoffers van nazi-Duitsland werden omgebracht. De kampen, zoals Auschwitz en Treblinka, werden na de Duitse invasie van Polen in 1939 gebouwd door de nazi's. Polen had toen de grootste Joodse gemeenschap van Europa.

Nationalisme

Volgens de regering kan nu, dankzij de wet, worden voorkomen dat de regering en het Poolse volk nog langer de schuld krijgen voor de wandaden van de nazi's. De regering gebruikt de wet om het nationalisme onder de Polen sterk aan te wakkeren.

"Wij, de Polen, waren slachtoffers, net als de Joden", aldus oud-premier Beata Szydlo, lid van Duda's partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) die sinds 2015 regeert. "Het is een plicht van elke Pool om de goede naam van Polen te verdedigen."

In Polen wordt de afgelopen jaren een pijnlijke discussie gevoerd over de schuld voor de Holocaust. Onderzoek waaruit blijkt dat ook sommige Poolse burgers en ambtenaren verantwoordelijk waren voor de wandaden van de nazi's, door te collaboreren met de Duitsers, heeft het geloof dat het land een slachtoffer was van de oorlog flink aan het wankelen gebracht.

Veel Polen weigeren nog steeds te geloven dat er landgenoten waren die meededen aan de vernietiging van de Joden. De meeste van de 3,2 miljoen Joden die voor 1939 in Polen woonden, overleefden de Duitse bezetting niet. Nog eens 1,9 miljoen Polen werden tot het einde van de oorlog omgebracht door de Duitsers.

"Waanzin"

Halina Birenbaum, een Holocaust-overlevende en een bekende Israëlische schrijver, noemt de wet "waanzin". "Het is belachelijk, gezien wat er in Polen is gebeurd met de Joden", aldus Birenbaum, lid van het Internationale Auschwitz Committee. Ze zegt bezorgd te zijn dat ze nu wellicht kan worden gearresteerd "vanwege wat ik zeg".

De Israëlische minister van Tranport Yisrael Katz riep Netanyahu op de ambassadeur in Warschau direct terug te roepen. "De nagedachtenis aan de slachtoffers van de Holocaust moet nu boven alles voorrang krijgen", aldus de bewindsman. Zijn collega-minister van Geheime Diensten verklaarde dat Polen zo "zijn verantwoordelijkheden ontloopt en zijn aandeel in de Holocaust ontkent". Hij riep premier Benjamin Netanyahu op om de Poolse ambassadeur op het matje te roepen. Netanyahu verklaarde vorige week al, actie te zullen ondernemen.

Staatssecretaris Jaki, die het wetsontwerp opstelde, zegt dat de Israëlische reacties aantonen dat de wet hard nodig is. "Belangrijke politici in Israël en de media daar vallen ons aan vanwege deze wet", aldus Jaki. "Zij beweren ook nog dat Polen 'medeverantwoordelijk' waren voor de Holocaust. Dit is het bewijs dat deze wet hard nodig is."

Ook de Verenigde Staten uitten al hun "ongerustheid". Een woordvoerder van Buitenlandse Zaken wijst op mogelijke "repercussies", voor de "strategische belangen en betrekkingen van Polen, ook met de VS en Israël". En ook de Oekraïense president Petro Porosjenko spreekt van een "absoluut vooringenomen en categoriek onaanvaardbare" wet.

Yad Vashem, het officiële Holocaust-herdenkingsmonument, meent dat de wet "een vrije en open discussie over de rol van Polen bij de vervolging van de Joden in gevaar brengt". 

"De auteurs van het wetsvoorstel hebben de laster (van het spreken over Poolse vernietigingskampen) zelf gepromoot, zoals niemand dat ooit eerder deed", schreef ook Europees president Donald Tusk, zelf een Pool, op zijn persoonlijk Twitteraccount.

Vicevoorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans verklaarde dan weer dat Europeanen hun geschiedenis moeten kennen om te kunnen leren uit hun fouten. "Alle landen die bezet waren door de Nazi's tijdens de Tweede Wereldoorlog hadden veel helden die verzet boden en vochten tegen de bezetting, maar helaas waren er in al die landen ook altijd mensen die bereid waren om te collaboreren, om de verschrikkelijke agenda van de Nazi's uit te voeren", zei hij.

In het vernietigingskamp van Auschwitz-Birkenau in Polen kwamen meer dan één miljoen mensen om het leven tijdens de Tweede Wereldoorlog. Volgens historicus David Silberklan waren er geen Poolse bewakers in de door de Duitsers gecontroleerde kampen, maar bestond er in Polen in die tijd wel gewelddadig antisemitisme. Een van de meest extreme voorbeelden is de moord op 300 Joden door Poolse christenen in Jedwabne

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234